Het Calvinisme - pagina 118

HET CALVINISME EN DE WETENSCHAP

114

zijnerzijds

bedacht was. Hierin nu lag het principieele kwaad.

Op

die wijs toch gaf de wetenschap haar zelfstandig karakter prijs. Het

werd voorbij gezien dat het intellectueel in ons opnemen en uit ons denken reflecteeren van den kosmos, waarin alle wetenschap beslaat, een heel andere levenssfeer vormt dan de Religie. En het is dit kwaad nu, dat de Reformatie gestuit heeft, en dat met name door het Calvinisme is weggenomen. Formeel weggenomen doordien ook in de kerk op aarde met het monarchaal-hiërarchische denkbeeld gebroken werd en wel het monarchisch gezag van Christus in den hemel geëerd werd, maar op aarde ook voor de Kerk de republikeinschconfederatieve levensvorm werd aanvaard. Een geestelijk hoofd, om aan de Universiteiten de wet te stellen, bestond alzoo voor den Calvinist niet meer. Nog wel voor de Lutherschen, die in den landsvorst tevens den Oppersten Bisschop eerden, maar niet voor de Calvinistische volkeren, die Kerk en Staat als twee sferen van eigen leven uiteen hielden. Een doctorsbul mocht noch aan het pauselijk consent, noch aan kerkelijke ordonnantiën, maar alleen aan de wetenschappelijke

waardij

der stichting zijn beteekenis in aller

schatting ontleenen. Hierbij

kwam nog

een tweede

iets.

Ook

afgezien van de pauselijke

auspiciën over de Universiteit als zoodanig, oefende de Kerk destijds

door de novaturientes ^) ter oorzake van de door hen geuite meeningen en uitgegeven geschriften te bemoeilijken, aan te klagen en te vervolgen. Zij duldde geen vrijheid van het woord. De waarheid alleen, niet de dwaling mocht zich propageeren, en de waarheid moest zich handhaven, niet door de pressie op de wetenschap

uit,

dwaling in eerlijken kamp te overwinnen, maar door haar strafbaar te stellen. Dit nu knakte de wetenschap, doordien het 't oordeel over studiën, waarover de Kerk als zoodanig tot oordeelen onbevoegd was, nochtans onder der kerke oordeel bracht. Wie niet in moeite wenschte te komen, zweeg of schikte zich toen, en wie, meer heroïsch aangelegd, den tegenstand trotseerde, werd gekortwiekt, en zoo hij ook met halve vleugelen ijveriger te vliegen wilde, werd hem de nek omgedraaid. Wie een geschrift uitgaf met al te afwijkende meeningen gold als misdadiger, en

had Het •)

tenslotte

recht

kennis

van

vrij

te

maken met de

onderzoek

kende

Verkondigers van nieuwe denkbeelden.

inquisitie en het schavot.

men

niet.

Vast

geloo-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen