Het Calvinisme - pagina 105

HET CALVINISME EN DE WETENSCHAP

101

de erkenning van een algemeen iets, dat schuilt achter en zich uit in al het bijzondere. Dit dwingt tot de belijdenis, dat er in alles vastheid en regelmaat schuilt. Zoo v^^ordt de kosmos u niet een hoop los opeen geworpen steenen, maar een in strengen stijl opgetrokken monumentaal gebouw. Geeft ge dit standpunt prijs, dan tot

gegeven oogenblik onzeker wat er gebeurt, wat loop de dingen nemen zullen, wat elke morgen en elke avond aan u, en uw gezin, en elk land en elk werelddeel brengen zal. 's Menschen grillige willekeur is dan de spil waarop het alles draait. Ieder mensch kan elk oogenblik zus, maar hij kan ook zóó kiezen te handelen. Zoo is op niets pijl te trekken. Er is geen samenhang, geen proces, geen continuïteit een kroniek maar geen historie. En zeg zelf, hoe zal er dan wetenschap zijn? De studie der natuur moge dan vast blijven, de studie van het menschelijk leven wordt dan geheel op losse is

het

op

elk

;

schroeven gezet. Alleen feiten kunnen dan historisch geconstateerd worden, maar alle samenhang en plan valt dan uit de historie weg. Nu denk ik er natuurlijk niet aan, thans op het vraagstuk der wilsvrijheid

in

te

gaan.

Daarvoor ontbreekt de

tijd.

Maar staande

voor de tegenstelling van de eenheid en vastheid die het Calvinisme in het Raadsbesluit Gods beleed, en van de gespreidheid en losdie de Arminianen voorstonden, staat het dan toch vast dat de hoogere ontwikkeling der wetenschap in deze eeuw met een schier eenparige stem aan het Calvinisme gelijk gaf. De stelsels der moderne philosofen zijn alle voor eenheid en vastheid. Buckle's History of the civilisation in England bewees de vaste ordening op menschelijk gebied met verbazingwekkende, bijna wiskundige

heid

Lombroso, en op zijn voetspoor heel de school der deterministen onder de criminalisten komt in dit opzicht geheel op de Calvinistische lijn. En het jongste beweren, dat de wetten van bewijskracht.

erfelijkheid

en

verandering,

die

geheel

de organisatie der natuur

beheerschen, doorgaan ook op menschelijk gebied,

common ik

mij

is

nu reeds „the

creed" van alle evolutionisten geworden. Ook al onthoud dus op dit pas van elke beoordeeling zoo van deze philo-

sophische stelsels als van deze naturalistische hypothesen, er blijkt dan toch op overtuigende wijs, hoe ook in onze eeuw de geheele der wetenschap een kosmos onderstelt, die niet aan van het toeval ter prooi is, maar bestaat en zich ontwikkelt uit één beginsel, naar vaste ordinantie, doelende op één vast plan. Een eisch die, gelijk in het oog springt, lijnrecht tegen

ontwikkeling

het

spelen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen