Het Calvinisme - pagina 166

HET CALVINISME EN DE TOEKOMST

162

onnatuurlijker!

zonde

prikkel van tegennatuurlijke geslachtszonde, Lesbos'

kelden hartstocht,

ook

familiën

hun valsch gepriknog duizenden en duizenden

het minst bevrediging zoeken voor

niet

o, Ik

weet

Frankrijk,

in

het, er zijn

die eerbaar leven en zieh doodergeren

van hun vaderland, maar dat zijn dan ook kringen, waarin men aan de blague der Fransche Revolutie weerstand bood, en omgekeerd zijn het juist die schier gebestialiseerde kringen, waarin het Voltairianisme met een vent, vidi, vici heeft aan

dit

zedelijk verval

getriomfeerd. Uit

Frankrijk

is

die

geest

der ontreddering, die hartstocht der

wilde emancipatie, toen, vooral door schandelijk obscoene litteratuur

volken uitgegaan en stak ook hun leven aan. welken gruwel men in Frankrijk gekomen was, hebben edeler geesten toen, met name in Duitschland, de stoute poging gewaagd, om wel de verlokkelijke en verleidelijke gedachte dier „emancipatie van God en zijn ordinantiën" vast te houden, maar, kon het, ze te realiseeren in edeler zin. Philosofen van de eerste orde hebben te dien einde in breeden heirstoet, elk voor zich, een kosmologie uitgedacht, en zonder den band aan Christus en zijn Woord weer aan te binden, een eigen vastheid aan de sociale en ethische verhoudingen pogen te hergeven, hetzij door ze te baseeren op natuurnoodwendigheid, hetzij door ze vast te weven in het spinsel hunner eigene gedachten. Een waagstuk dat metterdaad een oogenblik daardoor gelukt scheen, dat ze in stee van atheïstisch God uit hun stelsel uit te bannen, heil in het Pantheïsme zochten, en zoo zich den weg ontsloten, om niet gelijk de Franschen in den natuurstaat, maar in het historisch proces, en niet in den atomistischen wil der enkelen, maar in den wil van het geheel, in de Gesamtwille die zich op een onbewust Eindzweck richtte, den grondslag te vinden voor hun sociaal gebouw. En meer dan een halve eeuw lang gaf dit feitelijk vastheid aan het leven, niet omdat die

onder de

overige

Maar ziende

tot

vastheid in deze stelsels lag, maar omdat de traditioneele rechtsorde

en een krachtig staatsbestuur, den standmuur van het gebouw, die anders terstond zou zijn ingevallen, traditioneel en zijdelings schraagde. Maar toch kon dit het feit niet wegnemen, dat ook in Duitschland

de zedelijke vraagstukken almeer problematisch werden, de zedelijke vastigheden almeer gingen inbuigen, geen ander recht dan de geldende wet als recht werd geëerd, en dat, waarin de Duitsche ontwikkeling ook van de Fransche afweek, men beiderzijds even beslist stond in

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen