Het Calvinisme - pagina 37

HET CALVINISME der Wetenschap

gebied

het

volk

afgedaald.

eerst

het

volk

eigen

uit

het

In in

zijn

spontaneiteit

IN

DE HISTORIE

uitgegaan,

en

van boven

Calvinisme daarentegen

breede lagen

33

ziet

af tot het

men voor

het

zelf te voorschijn treden,

en een hoogeren vorm van menschelijke Calvinisme komt uit het volk zelf op.

naar

samenleving dingen. Het in Luthersche landen is het nog de magistraat, die de actie leidt, maar in Zwitserland onder de Hugenoten, in België, in Nederland, in Schotland, en straks in Amerika, geeft het volk zelf den stoot. Het blijkt gerijpt, het blijkt mondig te zijn geworden. En ook waar de adel, in nobele aandrift, het voor de Zelf

verdrukten waagt op

op

niets

deze tiatief

uit,

en

is

te

nemen, loopt toch

zijn actie bijna allerwege

het alleen de burgerij die doortast, en onder

burgerij de groep der „kleyne

luyden" aan wier moedig inieen Willem de Zwijger het welslagen van zijn ondernemen dankt.

Zoo heb

u dan aangetoond, dat het Calvinisme, als centraal in de ontwikkeling der menschheid, niet alleen met volkomen gelijk recht een plaats der eere inneemt naast de Paganistische, Islamitische en Romanische ontwikkelingsvormen en op gelijke wijze als deze een algemeen, heel het leven beheerschend, ik

levensverschijnsel

beginsel vertegenwoordigt, maar ook dat het voldoet aan alle voorwaarden, om den stroom van de ontwikkeling der menschheid een stadium verder te leiden. Toch zou dit alles bloote mogelijkheid blijven, zonder werkelijkheid te geven, indien de historie niet toonde, dat het Calvinisme ook feitelijk den stroom van het menschelijk leven in een andere bedding heeft overgeleid, en het gelaat der volken

hun saamleving veranderd en veredeld heeft. En daarom voeg ik nu ten besluite nog aan toe, dat het Calvinisme gebleken is, niet alleen deze mogelijkheden in zich te dragen, maar ook zoo kostelijke in

er

vrucht

metterdaad

te

hebben afgeworpen.

Ge

behoeft u,

om

dit in

te zien, slechts af te

vragen, wat er van Europa, wat er van Amerika

zou

indien

16e

geworden eeuw niet

zijn,

bij

de constellatie van het midden der

plotseling het Calvinisme, in heel West-Europa tegelijk, boven den gezichtseinder ware verschenen. Ware het Calvinisme uitgebleven, zoo zou Spanje de Nederlanden overweldigd hebben, de Stuarts zouden in Engeland en Schotland meester van het terrein zijn gebleven, in Zwitserland zou de geest der halfheid den triomf hebben behaald, en de levensaanvangen van deze nieuwe wereld Calvinisme

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen