Het Calvinisme - pagina 103

HET CALVINISME EN DE WETENSCHAP

99

denkwaardige aula der wetenschap is." De schranderste geleerden werden door hoog inkomen derwaarts gelokt. Scaliger werd in een oorlogsschip uit Frankrijk afgehaald. Salmasius werd door een geheel eskader geëscorteerd. Wat zal ik u de lange lijst van namen noemen van de prinsen der wetenschap, van de vorsten der geleerdheid, wier roem in Leiden geblonken heeft, of u verhalen hoe deze

zin

voor wetenschap,

doordrong.

van de

kent

Leiden

Lipsiussen,

uitstralend,

de

tot

heel

het

Hemsterhuysen,

de Boerhaves; ge weet hoe in Holland de telescoop, in Holland de microscoop, in Holland de thermometer is uitgevonden, en hoe hierdoor eerst ware empirische wetenschap mogelijk is geworden. Het feit, dat het Calvinisme in Nederland zin voor wetenschap kweekte, wordt dan ook door niemand betwist. Maar het meest afdoend, het aangrijpendst bewijs ligt daarvoor toch in de stichting volk

Gij

van Leidens Academie. Op een oogenblik, dat men in bange doodsworsteling de historie der wereld haar loop heeft doen keeren, als hoogsten prijs een Universiteit der Wetenschappen te ontvangen, niet denkbaar dan onder een volk, dat in zijn levensbeginsel is zelf de liefde voor de wetenschap op het hart draagt.

Thans kom

ik

beginsel

dat

tot

zelf.

Want

niet alleen het feit

heb u ook te doen zien, waarom het Calvinisme zin voor wetenschap moest kweeken. En zie nu niet vreemd op, zoo ik u daartoe op het Calvinistisch dogma van de praedestinatie wijs, als voor wetenschap in hoogeren zin de destijds sterkste drijfveer. Doch dan zij over hetgeen we onder wetenschap te verstaan hebben vooraf ook een dreigend misverstand dient

erkend,

maar

ik

weggenomen. Ik spreek van de menschelijke wetenschap als één geheel. Niet van wat men onder u wel noemt de „sciences", zooals ook de Franschen spreken van „sciences exactes". Vooral betwist ik, dat bloote empirie op zichzelf ooit voldoende wetenschap zou kunnen zijn.

Zelfs

het fijnste microscopisch, het verst-reikend telescopisch

onderzoek is nog niet anders dan waarneming met versterkt oog, en wetenschap klimt ge uit de aldus waargenomen verschijnselen dan eerst op, als ge in dat bijzondere de wet van het gemeene ontdekt, en alzoo tot het verstaan komt van de gedachte, die het getot

heele complex van verschijnselen beheerscht.

de

enkele

menschen

wetenschappen en kan niet

niet

;

maar ook

rusten.

Op

daarbij

Ook wat de

die wijze ontstaan rust

de

geest des

enkele wetenschappen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen