Het Calvinisme - pagina 38

;

HET CALVINISME

34

IN

DE HISTORIE

zouden een gansch ander karakter gedragen hebben. Tengevolge hiervan zou het evenwicht tusschen de Europeesche Staten zich in de 16e en 17e eeuw op geheel andere wijze hebben gevormd het Protestantisme zou zich op staatkundig gebied niet hebben kunnen handhaven door niets zou de Roomsch-conservatieve macht der Habsburgers, der Bourbons en der Stuarts te stuiten zijn geweest; en van de vrije ontwikkeling der volkeren, gelijk we die thans in West-Europa en Amerika zagen opkomen, zou kortweg geen sprake zijn geweest. Heel Amerika ware aan Spanje's macht onderworpen gebleven. De geschiedenis van twee werelddeelen zou een geheel andere, veel donkerdere zijn geweest, en zelfs rijst de vraag, of in Duitschland de geest van het Leipziger Interim niet de bovenhand zou hebben herkregen om, over de brug van een geromaniseerd Protestantisme, allengs ook het Noorden van Europa weder onder de macht van wereldsche en kerkelijke overheersching te brengen. De bewondering waarmede in de tweede helft dezer eeuw de beste geschiedschrijvers zich telkens weer op de worsteling van Nederland tegen Spanje wierpen, als een der schoonste stoffen voor hun onderzoek, is dan ook alleen te verklaren uit de steeds veldwinnende overtuiging, dat, ware destijds Spanje's overwicht niet door het heroïsme van den Calvinistischen geest overhoop geworpen, de geschiedenis niet alleen in Nederland, maar in heel Europa, ja in heel de wereld, een even pijnlijk verloop zou hebben gehad, als dit verloop thans, dank zij het Calvinisme, hartverheffend en verblijdend was. Terecht schreef Prof. Fruin dan ook: „In ;

;

Zwitserland, in Frankrijk, in Nederland, in Schotland, in Engeland, overal is

waar het Protestantisme zich door het zwaard moet

vestigen,

het het Calvinisme geweest, dat den strijd heeft gewonnen".

^)

Voegt hieraan nu toe, dat het deze keer in de wereldhistorie kon tot stand brengen, dan door een ander beginsel in het menschelijk hart te planten, en een andere wereld van gedachten voor den menschelijken geest te ontsluiten; denkt het in, hoe eerst door het Calvinisme de psalm der vrijheid uit de benauwde consciëntie naar de lippen drong; hoe onze constitutioneele burniet

eerst door het Calvinisme veroverd en verzekerd zijn en hoe tegelijk juist van West-Europa die machtige beweging uitging, die wetenschap en kunst deed opbloeien, aan handel en

gerrechten

')

Tien faren uit den tachtigjarigen oorlog,

I.

ed. p. 151.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen