"Ons program" - pagina 4

IV

behoeft

aansprakelijk;

Kiesvereenigingen

het het

en begrijpt ieder,

volgen;

een

ooit

op

allen

in

wel niet gezegd, dat de aaneensluiting van de „Program", en niet op deze toelichting, moet dat zoomin onze als eenige andere Staatspartij

bevredigende en daardoor in alles bindende détail-

alles

formuleering van haar beginselen ook

maar zou kunnen geven

').

Indien de hoofddenkbeelden van het „Program" zelf maar beleden vi^orden,

dan ook aan een ieder onzer geestverwanten het onverkorte recht, uitwerking er van „zijns eigen weegs" en dus c. q. ook een geheel anderen weg dan wij te gaan. Mits hij ook op zijn standpunt zich dan slechts de moeite gunne, die wij op het onze namen t. w, om voor vriend en vijand rekenschap te geven van den grond waarop hij zijn beginselen rusten doet; van den samenhang dien hij weeft tusschen die beginselen en zijn inzichten over de hoofddeelen van het Staatsbeleid; en van den trant waarin verblijve

om

in de

:

hij

zich de practische toepassing

Niet

men

dat

anders,

van

zijn

maar dat men

beginselen denkt. willekeurig, en dus onredelijk, zou

komt ons ongeoorloofd voor. kXlQenhQt „stat pro rationevoluntas" op geen terrein van wetenschap, dus ook niet op dat der Staatkunde,

oordeelen,

mag

toegelaten.

Maar voor het overige blijve de vrijheid van beweging een iegelijk onverlet. Zelfs kan een blijvende schakeering onder ons (gelijk onder alle Staatspartijen) recht op zelfstandig bestaan erlangen, en door critiek ons veelszins

baten;

zoodra

men maar eens voorgoed aflaat van het pogen, rechts om om radicale denkbeelden, zonder zweem van organisch

conservatieve, of links

verband, zonder bewijs van antirevolutionaire herkomst, of ook zonder schijn van hoogere wijding, rauwlings te koppelen aan het beginsel dat ons allen saam heilig is, en dus op aller naam staat geboekt. Immers, steeds is door ons de stelhng gehandhaafd, dat we niet tegenover

de

hberalisten of conservatieven,

maar

dat

we

tegenover heiden saam; als

den bodem der revolutie; met ernst en beslistheid positie nemen. Hieruit echter volgt dan ook, dat, gelijk zich op het terrein der revolutie een schakeering vertoonde, en vertoonen moest, van mannen, die het meer met den Staat hielden (conservatieven), en van anderen die meer op de Maatschappij steunden (liberalen); er zoo ook op

staande

ons,

staatsrechtelijk op

daar tegenover liggend,

en zal

Da

bei

openbaren,

Costa

waarin

noemden we

erf,

zich

geheel

van

moet Met stukken meest met den

lieverlee een kleurverschil

dezelfde onderscheiding terugkeert.

twee uiteensplijtende ; onszelven dan tot de laatste bekennend; maar even deswege bereid, met deze naverwante groep rekening te houden, zoodra ze zich slechts legitimeerde in herkomst en aan ons volk aansloot

naam van

die

„droite" en „gauche"'

in bedoelen.

Van de

politieke

lijn,

waarlangs de „Veldheer" eens

zijn

Gideonsbende

•) Zoo b. V. weet ieder, dat de H.H. Prof. Gratama en Jhr. Mr. De Savornin Lohman liefst olk denkbeeld van een publiekrechtelijk karakter der Kerkgenootschappon opzij zagen gezet, (Cf. Gratama, Verband tusschen Godsdienst en Recht, Prot. Bijdragen. 1872 en '73; on De Savornin Lohman, Gezag

en Vrijheid,

wij vasthielden. Weetmen, omgekeerd, dat enkele juristen monarchische opvatting van Von Stahl overhellen, dan tot onze meer Calvinistische zienswijze. En weet men ook, dat op koloniaal terrein in en buiten de Kamer door enkelen onzer geestvonvanten meer conservatieve denkbeelden worden beleden. p.

onder ons nog

235 en volgende) altijd

meer

waaraan

tot do

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen