Ad Valvas 1965-1966 - pagina 108

eerste college

stabiele factoren in het steeds variërende patroon, naai fundamentele dingen waarvan de eigenschappen niet veranderen en fundamentele grootheden, uit te drukken m maat en getal, die bij de waargenomen processen een constante waarde behouden BIJ het voortschrijden der natuurwetenschap is nu gebleken, dat de begrippen uit de dagelijkse ervaringswereld niet toereikend zijn vooi het beoogde doel Er bleek een nieuw, wetenschappelijk systeem van begiippen nodig, die ledei voor zich abstracties zijn van de werkelijkheid Hoe verder deze abstracties zich verwijdeien van de dagelijkse ervaringswereld, des te succesvoller was de beschrijving van de natuur, die kon woiden verkiegen, d w z des te kleiner was het aantal benodigde abstracties Een illustratie voor deze ontwikkeling is het succes van de atoomtheorie in de fysica en de chemie, waaiin als stabiele eenheid het atoom werd gepostuleerd Hoewel men onwillekeuiig geneigd is zich een atoom voor te stellen als een klem knikkertje, IS het m wezen een vergaande wetenschappelijke abstractie Verder onderzoek heeft geleeid dat de stabiliteit van het atoom niet onbeperkt is en heeft de omstandigheden geopenbaard waaronder de grenzen der stabiliteit overschreden kunnen worden Dit heeft een nieuwe mogelijkheid geopend tot technische beheersing der matei ie voor de produktie van eneigie (atoombom, keinieactoren) Gedurende lange tijd is het een open viaag gebleven of het m de fysica en chemie ontwikkelde systeem voor de beschiijving van de natuui in de biologie met succes zou kunnen worden toegepast De elementaiie eenheid van de „levende materie" de cel, heeft niet dezelfde betekenis als het atoom, omdat de individuele cellen van een bepaald type met als zodanig stabiel zijn Het IS veeleer het type zelf, dat het stabiele element vormt en dat bij elke celdeling onveranderd wordt ovei gedragen Men kan weliswaar de materie, waaruit een cel is samengesteld, beschrijven met behulp van de theorie der atomen en moleculen, doch dan blijft de vraag ovei, wat het ordenend principe is, dat deze atomen en moleculen steeds weer juist een zodanige ordelijke 1 angschikkmg geeft, dat zi] tezamen een levende cel voimen Bij de fysicus wekt deze ordelijke rangschikking des te meer verwondeiing omdat hij m de fysica de belangrijke wet heeft geleerd, dat in een aan zichzelf overgelaten hoeveelheid atomen de mate van ordening nimmer groter, doch alleen maai kleinei kan worden Dit bezwaar is gelukkig niet onoveikomelijk, omdat de levende cel m voortduiende wisselwerking met zijn milieu verkeert en dus niet een aan zichzelf oveigelaten systeem vormt In de laatste jaren is het nu m toenemende mate mogelijk gebleken het ordenend principe op fysische en chemische wijze te beschiijven, dat wil zeggen een systeem van atomen en moleculen te formuleren, dat enerzijds zich gedurende enige tijd m een bepaalde 01de handhaaft en anderzijds zichzelf reproduceert voordat de willekeurige beweging waaraan alle atomen onderworpen zijn, deze 01 de verstoort Het principe van zulk een systeem kan woiden geschetst zonder in fysische en chemische details af te dalen Evenmin als een atoom is een celtype volmaakt stabiel De grenzen der stabiliteit kunnen overschreden worden hetzij dooi dat een verandering in het milieu optreedt hetzij dooi veianderingen in een individuele cel voorafgaande aan de reproduktie, die het type van alle hieruit voorkomende cellen beïnvloedt Deze laatste vorm van instabiliteit (mutatie) kan opzettelijk worden teweeggebracht, bijvoorbeeld door bestraling of door sommige chemische stoffen en wordt in vele laboratoria onderzocht Het IS te verwachten dat de nieuwe ontwikkelingen in de kennis van de levende cel zullen leiden tot nieuwe mogelijkheden van technische beheersing van de „levende materie" Dit vestigt soms de onjuiste indruk dat de natuur ,,geen geheimen meer voor ons heeft " Het tegendeel is waar Onze kennis blijft beperkt tot een kennis van samenhangen en tot een samenhangend beschrijven

prof dr Joh Blok „Stabiliteit in de levende natuur^' Op het eerste gezicht is er weinig reden om te spreken van stabiliteit m de natuur en speciaal in de levende natuur Het is juist de voortdurende verandering en de beweging, die het meest opvallend is De wetenschap heeft echter vanouds gezocht naar

tijd en plaats Dinsdag i februari 1966, 1630 uur, Minervapaviljoen, Alb Hahnplantsoen 2-4 De colleges en practica staan deze middag na 1600 uur stil

Studium generale 1965/'66 ten geleide Uit het „ten geleide" m de gids voor het S G nemen wij bij het begin van de tweede sei ie colleges - het volgende over De Universiteit veiwacht van een Studium Generale, oat het een bijdrage leveit tot de algemene vorming van haai studenten en voor zijn deel een tegenwicht vormt tegen de nog steeds vooitschnjdende specialisatie in de vakwetenschappen, zij het ook dat deze zich met m alle faculteiten in dezelfde mate doet gelden Niemand zal uiteraard willen betwisten, dat specialisatie als zodanig de wetenschap veraer brengt, maai zij beigt toch ook het gevaar in zich van een zekere veischialmg van de academische studie, doordat zij maar al te gemakkelijk de blik verengt Het Studium Generale is m het univeisitaiie kader een der mogelijkheden tot veiruiming van de blik en van het blikveld Tot dusvei heeft het Studium Generale van onze Univeisueit aan zijn bedoelingen tiachten te beantwooiden door wetenschappelijk actuele en algemeen importante onderwerpen te doen belichten vanuit de gezichtshoek van onderscheiden wetenscharpen In dit opzicht bestond het in zekere zin uit series interfacultaire colleges over bepaalde thema's Zulk een seiie voimden ook de colleges ovei het eerste onderweip van het progiamma 1965-1966 ,,De lichamelijkheid" De opzet van de tweede serie colleges over het thema „Levensprocessen op moleculair niveau" is een andere Het thema hoort vakwetenschappehjk thuis in een bepaalde faculteit die der natuurwetenschappen, en het wordt dan ook uitsluitend door docenten uit deze faculteit behandeld Naar de mening der Commissie behoort zulk een vakwetenschappehjk thema een plaats te kunnen krijgen in het Studium Generale Maar dit kan uiteraard alleen, indien het een algemene betekenis heeft en de colleges op een „generale" wijze worden gegeven Welnu, het thema laakt de ooisprong van het leven op aarde, waar omheen allerlei speculatieve beschouwingen zijn geweven Daarmee oveischrijdt het onderweip de grenzen der faculteit en krijgt het een generaal kaïaktei Vanzelfsprekend houden de docenten er lekening mee, dat zij voor een ,,geneiaar' auditoiium moeten spreken, en voor zover mogelijk en nodig zullen ZIJ hun betoog illustreren met projecties De Commissie hoopt en verwacht, dat dit ,.experiment" zal slagen Is dat het geval, dan zullen deze colleges tevens bijdragen tot de onderlinge acultaire waardering en tot het interfacultaire gesprek programma thema levensprocessen op moleculair niveau dinsdag i februari stabiliteit in de levende natuur prof dr Joh Blok, buitengewoon hoogleraar in de radiofysica aan de Vrije Universiteit woensdag 16 februari moleculaire benadering van de erfelijkheid prof dr L Bosch hoogleraai in de biochemie aan de Rijksuniversiteit te Leiden en buitengewoon hoogleraar aan de Vrije Universiteit donderdag 3 maart vertolking van de genetische informatie dr R J Planta, lector m de biochemie aan de Vrije Universiteit vrijdag 18 maart virussen dr A H Stouthamer, lector m de microbiologie aan deVnje Universiteit

4

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen