Ad Valvas 1967-1968 - pagina 307

deze moderne ontwikkelingen hadden kunnen lelden Het is voor een goed inzicht in de huidige situatie en met het oog op het noodzakelijke samenwerken van mensen met een verschillende levensovertuiging gewenst hier aan dit punt aandacht te sehen ken En dan moet dit weer m historisch perspectief worden gezien''^) Aanvankelijk leefde de jager-mens in stamverband omnngd door een wereldje, waarin alles door geesten en demonen angstig willekeurig werd beheerst Later, in de phase van de stadsculturen, economisch afhankelijk van landbouw, veeteelt en visserij, bepaalden zwermen van lokale goden wel en wee De natuur en het mensenleven waren aan hun onordelijke, onvoorspelbare luimen onder worpen, die men slechts met offers, dikwijls van afschuwelijke aard, kon hopen te beïnvloeden Deze goden waren soms door mensen gemaakte beelden, maar veelal waren zij onderdelen van de natuur dieren, bomen, bergen, hemellichamen, mensen Vanzelfsprekend kan een echte natuurwetenschap pas ontstaan in een gedachtenwereld waarbij de natuur ontdaan is van dit verlammend spinneweb van goden en halfgoden Het is daarom interessant, en voor mij persoonlijk essentieel, dat, lang voor onze jaartelling in het kleine Joodse volk, dat omnngd was door een wereld waar het menselijk beleven beheerst werd door talnjke lokale goden, een nieuwe religie ontstond van de universele God, die deze gehele werkelijkheid had voortgebracht en waarin alle planten, dieren en hemellichamen profane dingen waren en die tevens de mens de opdracht tot kennisverwerving en beheersmg gaf Vanuit Palestina kwam deze fundamenteel nieuwe instelling naar West-Europa, vooral door het uitstralen van de eerste christenen Hun religie benadrukte echter in pnncipe ook de motieven van universele gelijkheid van alle mensen, zonder onder scheid van ras of volk, van sociale bewogenheid, van naastenliefde, van vredelievendheid, van persoonlijke verantwoordelijkheid Beide series waardevolle motieven zijn helaas door onze voorouders ingekapseld en bijna verstikt m een systeem-Christendom, waardoor dit geleidelijk m veel opzichten vrijwel tot een lokale ideologie verstarde, die zich identificeerde met een verouderd wereldbeeld en met gevestigde sociale en maatschappehjke verhoudingen De natuurwetenschap heeft bevorderend gewerkt op het proces waarbij deze levenskrachtige motieven - die deels ook andere oorsprongen gehad hebben en appelleren op m ieder mens sluimerende potenties — in de laatste eeuwen en vooral m onze tijd m belangrijke mate zijn uitgebot binnen de denkwereld van de mens in West-Europa en reeds deels ver zijn uitgebreid over de wereld en daar dikwijls ook aansluitingen vinden m andere levensbeschouwingen en religies

verandering Wanneer wij nu de rekening gaan opmaken ten aanzien van het thema ,,natuurwetenschap en mens" dan moet er nadrukkelijk op worden gewezen van hoe groot positief belang het is dat in deze tijd niet alleen de 12

) H Cox, The secular city, 1965, C F von Weizsäcker, De draagwijdte van de wetenschap, 1966

Dit is het tweede deel en tevens het slot van de voordracht van prof dr J Lever voor het Wetenschapscongres „Leven met de wetenschap", dat werd georganiseerd door de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en de Academische Raad en gehouden te 's Gravenhage op 8 en 9 april 1968 Alle voordrachten van het congres en een verslag ervan worden in een bundel uitgegeven bij Oosthoek Utrecht De voordrachten werden gehouden door de hieronder genoemde hoogleraren over de achter hun namen vermelde onderwerpen Prof Prof Prof Prof Prof Prof Prof Prof

dr dr dr dr dr dr dr dr

H Bandet H B G Casimir W Dreesjr A de Vroe J Lever A G M van Meisen R A de Moor J Tinbergen

Geschiedenis van alpha tot omega Natuurwetenschap, techniek en maatschappij De verdeling van de middelen en de mankracht De wisselwerking tussen geneeskunde en maatschappij Natuurwetenschap en mens De betekenis van de wetenschap Sociale wetenschap en sociale werkelijkheid De betekenis van de wetenschap voor de ontwikkelingslanden

ontwikkeling van de natuurwetenschap en haar technische toepassingen de mogelijkheid opent tot talrijke grote verbetenngen m ons leven en in onze levensomstandigheden, maar dat tegehjkertijd een sociaal en ethisch besef - nog te klein en te lokaal, maar toch van ongekende omvang - is doorgebroken Door het onderzoek is plaatselijk de voedselproduktie zowel wat de kwaliteit als de kwantiteit betreft sterk gestegen en deze kan nog enorm worden verhoogd, maar tegehjkertijd knaagt meer en meer aan ons geweten de overtuiging dat werkelijk alle mensen voldoende te eten behoren te hebben Talrijke ziekten, die vroeger een epidemisch en dodelijk karakter hadden, zijn nu te voorkomen of radicaal te bestrijden, maar velen zijn tevens van mening dat, welke problemen hierdoor ook mogen njzen, werkelijk alle mensen hiervan moeten profiteren De technische ontwikkeling maakt vvêrktijdverkorting en werk-verlichting door mechanisatie mogelijk, maar vrijwel ieder acht het tevens noodzakelijk dat elk mens hiervan moet genieten Laten wij toch goed beseffen welk een radicale verandering er m ons denken over de menselijke verhoudingen is opgetreden, dat WIJ allen zullen beamen dat niet alleen enkele bevoorrechten, maar ieder mens vakantie dient te hebben, een goed huis, gelijke opleidingskansen, zinvol werk, ontspanning naar aard en aanleg, een verzorgde oude dag, vnjheid van denken en meningsuiting Of, om nog een argument te noemen de mede als gevolg van de natuurwetenschap en haar toepassing sterk gestegen welvaart in de Westerse landen gaat gepaard met een toenemend aandringen op daadwerkelijke solidaire steun elders, waarin bij de meeste mensen geen politieke of economische motieven, maar werkelijk prachtige gevoelens van rechtvaardigheid en medeleven de impulsen vormen Men denke ook aan de spontane mondiale hulpacties bij rampen gedurende de laatste jaren toekomst Aan het einde van deze voordracht kan geconcludeerd worden dat het voor de mens.

die m deze phase van de aardse historie de toekomst van het gigantische ontwikkehngsproces in zeer belangrijke mate zelf kan beïnvloeden en sturen, allereerst voor het nemen van de juiste beslissingen van het grootste belang is zichzelf en de overige werkelijkheid zo goed mogehjk te kennen Dat betekent niet alleen dat een krachtige voortzetting van het natuurwetenschappehjk onderzoek noodzakelijk is, maar tevens dat meer en meer de hierbij verkregen kennis en mzichten via het onderwijs, en in verantwoorde gepopulanseerde vorm via communicatie-middelen en lectuur in ruime krmg worden verbreid Ten aanzien van de noodzakelijke vergroting van onze kennis van de mens en de mensheid m al haar geledingen, zal ook in toenemende mate een samen werking tussen, onder meer, biologen, medici, psychologen, sociologen, filosofen en ook theologen noodzakelijk zijn, ten einde de steeds dringender futurologische vraagstukken deskundig te kunnen aanvatten Deze vraagstukken betreffen ons toenemend kennen en kunnen, ons mogen en moeten, ons denken en doen, kortom onze gehele natuur en onze gehele cultuur De belangrijkste vragen hierbij zijn van ethische, wereldbeschouwelijke en religieuze aard Daarom is het ook van het grootste belang m welk klimaat het zoeken, het denken en het toepassen, dus het beheersen en het sturen aan het front van de ontwikkehng naar de toekomst, geschiedt Wanneer dit klimaat beheerst zou worden door de positieve motieven die daarstraks werden aangestipt, en wanneer wij mensen dus individueel, nationaal en internationaal daarmee ernst zouden maken, daaraan alle situaties eerlijk zouden toetsen, daaruit de consequenties zouden trekken en daarvoor onbaatzuchtig offers zouden willen brengen, dan hgt er ook in de toekomst nog een wereld open waarin de mens kan leven met de wetenschap Deze uitspraak balanceert tussen vrees en hoop De hoop overheerste echter m deze voordracht omdat ik in de nacht m Bloemendaal ook geloofde mij in een wereld te bevinden waarin de genoemde positieve motieven tot de zin van deze in de mens cumulerende werkelijkheid behoren

3

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen