Ad Valvas 1967-1968 - pagina 230

zij de verwondering gaande weet te houden en zich op de omweg, ver van de praktijk en kenmerkend voor wetenschap, wU begeven. Op die vdjze kan kennis en inzicht ontstaan, die de praktijk werkelijk kunnen dienen. Van de wetenschap uit gezien komt een nog belangrijker kwestie op voor de pragmatische stelling. Wat is eigenlijk nuttig? Het be­ vorderen van een betere wereld. Maar wat is beter in dit verband? Een humaner wereld, zal het antwoord vermoedelijk luiden. Ik mag de vraag aan deze wetenschap nu wel eens toespitsen: Wat is humaan, wat is ware hulp van de naaste: Een secularistische hulp van de ontwikkelingslanden of een hulp die afgestemd is op het komende Koninkrijk van God? Daar de verwondering het begin der wetenschap is üjkt mij de verwondering over deze keuze een goede start. De vraag kan inderdaad niet genegeerd worden als wetenschap op verantwoorde wijze wil helpen, maar het is even duidelijk dat de wetenschap voor een antwoord bij haar grondslag te rade moet gaan. Laten wij ons daarom tot de Vrije Universi­ teit en haar grondslag wenden om langs die weg straks naar de praktijk terug te keren. Wat heeft men indertijd met de VU bedoeld. Wat houdt zij ons als norm voor? Haar eigenlijke bedoeling was niet de emancipatie van het gereformeerde volk, ook niet de secularisatie van de wetenschap t.o.v. de kerk, zeker niet een volstrekte secularisatie, een wetenschapsbeoefening alsof God er niet zou zijn. Kuyper drukt zijn bedoeling bv. zo uit: „Zal het Christendom een zuurdeeg in ons volksleven zijn, dan moet ook de rechter, ook de geneesheer, ook de staatsman, ook de letterkundige, ook de wijsgeer den inhoud zijner wetenschap door het licht van den Christus laten beschijnen". En Bavinck merkt op: „We moeten tegenover de onge­ loovige wetenschap een geloovige plaatsen, een geloovig wetenschappelijk stelsel, dat belichaamd is in een Universiteit. De weten­ schap toch neemt een eerste plaats in en heeft er recht op, dat ze van de dwaling der eeuw bevrijd worde en haar het Evangelie verkondigd worde. De ongeloovige scholen hebben ons onze zonen ontroofd en hen bij onze tegenstanders gebracht. Alleen een Christelijke wetenschap kan ons helpen; een reformatorisch leger is er, maar dat leger heeft officieren nodig. Eén Universiteit is meer waard dan een georganiseerd Leger des Heils. Evangelisatie is goed, Zending ook, maar hoog daarboven staat de macht eener Vrije Universiteit." Wij zijn geneigd het wat anders te zeggen dan tachtig jaar geleden, maar het is duide­ lijk wat zij met de VU beoogden en wat de .oprichters de VU als norm meegegeven hebben. Men krijgt de indruk, dat zij hun tijd beter begrepen dan wij de onze. Als Nietzsche enige tijd aan de universiteit is, schrijft hij aan zijn zuster, dat men moet kiezen tussen de zielerust van het geloof en de waarheid der wetenschap. Hij kiest voor de laatste (maar vindt het al spoedig daarna een bedriegeUjk fundament). Op zijn bij­ zondere wijze heeft hij echter met deze keuze uitdrukking gegeven aan een dilemma, dat de wetenschap vanaf haar ontstaan be­ geleid heeft. Het is het ­ in feite valse ­ dilemma van het geloof en de wetenschap als menselijke macht der zelfstandigheid.

2

EEN GLOBALE OPIN IEPEILIN G

over de „wijsgerige propaedeuse" (verplicht voor alle studenten), waarvan tijdens het studentendebat mededeling werd gedaan, had het volgende resultaat: Jaar van 1960­1962 5 invullers aankomst 1963­1965 49 „ 1965­1968 116 „ Totaal 170 invullers *

*

*

*

*

Acht u de voor het kandidaatsexamen verplichte filosofie zoals die momenteel, gebaseerd op de W.d.W., gedoceerd wordt, van belang voor uw persoonlijke vorming? ir nee 58 •d nauwelijks 41 ü enigszins 44 ft ja 27 ii geen mening O Vindt u de exclusieve collegestof in het kader van uw vorming juist of geeft u de voorkeur aan een objectieve weergave van de huidige filosofische richtingen? ii ik acht het huidige onderwijs juist 25 <r ik prefereer objectieve weergave 145 Bent u van mening dat deze colleges meer nut voor uw vorming kunnen heb­ ben, wanneer een ruimere discussie over de stof mogelijk is? •ü nee 29 ft ja 116 ft geen mening 25 Acht u het van belang voor een gefun­ deerder en daardoor vruchtbaarder discussie, dat de colleges filosofie in een „rijper studiestadium" ­ d.w.z. in het derde of vierde studiejaar ­ plaats­ hebben? •ü ja 85 ft enigszins 21 •ü nauwelijks 17 ft nee 43 ft geen mening 4 Acht u het juist dat in dit later stadium gekozen moet kunnen worden tussen meerdere docenten (bijv. de huidige en eventuele nieuwe docenten)?

ft ja 127 d nee 16 ft geen mening 27 * Acht u bovengenoemde objectieve weer­ gave in de collegestof in strijd met het karakter van de VU? ft nee 134 i; ja 14 ft geen mening 22 * Bent u teleurgesteld in de gedoceerde stof? * ja 111 <r nee 33 d geen mening 22 ft enigszins

4

Adam had er in een algemene zin ook al last van. In de wetenschap meende men en meent men nog steeds, heeft de mens een onafhankelijk vermogen. Met deze macht achtte men, dat de mens in de wetenschap de waarheid op autonome wijze resp. kon opsporen, zelf schiep en uit de feitelijkheid kon aflezen. Maar nimmer is men in staat geweest, wat dwingend vereist is, om deze autonomie wetenschappelijk te bewijzen. Zelfs de wijsgeren, die zich sterk maakten voor dit bewijs op grond van de relatie van de waarheid met de onaantastbare feiten door middel van verificatie, zijn gewetensvol tot de conclusie gekomen, dat strikt ge­ nomen geen wetenschappelijke bewering te verifiëren is. De autonomie is in feite en innerlijk tegenstrijdig een geloof. Wat naar binnen gezien voor de wetenschap auto­ nomie is, is naar buiten beschouwd neutraU­ teit. Deze is dus verre van onschuldig. Zij drukt een voorkeur uit. Kuyper zegt van de neutraliteit, dat zij een manke juffrouw is, die naar links overhelt. Wie de straat van vandaag bekijkt kan bemerken, dat dit nog altijd waar is. Voor de Russische ambassade is het vrij rustig. De oprichters van de VU hebben niet in de eerste plaats gedacht aan de negatieve kant van de vrijheid, nl. aan de vrijheid t.o.v. de staat en van de kerk, doch aan de positieve zijde van de vrijheid, aan de kerstening van de wetenschap. Betekent dit, zoals men toen meende, een christelijke wetenschap? Het is ons duideUjk geworden, dat het in het algemeen gesproken onjuist en dan ook onbilüjk is elkander die last op te leggen. Men kan een christehjke wijsbegeerte verlangen maar men moet niet om een christelijke wiskunde vragen. Daar­ mee wordt de wiskunde echter niet een neutraal gebied. De Vrije Universiteit en elke christen, die zijn wetenschap stelt onder leiding van zijn geloof, staat daarmee voor een onbegrensde, een nooit te voltooien opgave. Het gaat om een uitdaging aan de christen, die hij als een roeping heeft op te vatten. Als hij ervoor openstaat, zal hij in het voortgaan altijd ontevreden zijn over wat hij bereikt heeft. Onze overleden hoogleraar Okma zei mij eens, dat hij nog steeds niet goed doorzag, wat de relatie van zijn geloof en zijn vak, de rechtswetenschap, inhield, maar dat hij hoopte er altijd ongerust over te blijven, dat hij dat inzicht miste. Men moet geen argument voor of tegen zulk een christehjke weg in de wetenschap putten uit het verschil of het ontbreken van ver­ schil met de zgn. neutrale wetenschap. Deze kwestie is nl. veel gecompliceerder en vertoont ook grote verschillen van vak­ wetenschap tot vakwetenschap. Maar wel zal de bedoelde opstelling van de Vrije Universiteit de wetenschap zowel als haar toepassing op de praktijk richting wij­ zen, motiveren en integreren kunnen. De Vrije Universiteit heeft zich van meetaf opgesteld tegenover de wetenschap en de universiteiten, die zich, zoals al zo lang gangbaar is, stellen op de grondslag van de autonomie der wetenschap. Zij keert zich niet tegen de wetenschap als zodanig, maar bedoelt haar te bevrijden uit de ban van het vooroordeel der autonomie. In die zin kiest zij een waarlijk kritische positie. Vergeleken met de tijd van de oprichting van de VU is de slinger van de geschiedenis

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen