Ad Valvas 1968-1969 - pagina 122

EEN NIEUWE STRATEGIE UITGAANDE VAN VREEDZAME COËXISTENTIE In dit artikel willen we enkele suggesties doen wat betreft de richting, waarin het Westen het zou kunnen zoeken om de ontspanning na Tsjechoslowakije weer op gang te brengen. doelstellingen in Oost en West De Warschau-pact-landen zien de oplossing van de moeilijkheden tussen Oost en West in het creëren van één Europees veiligheidssysteem. In april 1967 heeft men te Karlovy Vary als voornaamste eisen waaraan het Westen moet voldoen gesteld: erkenning van de huidige grenzen (incl. Oder-Neisse), erkenning van de DDR, geen nucleaire wapens voor de Bondsrepubliek, ongeldigverklaring van het Akkoord van München en een verdrag, waarbij alle Europese staten afzien van geweld of het dreigen daarmee en van inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van andere landen. De NAVO heeft volgens het rapport-Harmei als uiteindelijk politiek doel ,,het komen tot een vreedzame, rechtvaardige en duurzame orde in Europa, vergezeld gaande van de nodige veiUgheidsgaranties". De hereniging van Duitsland is hiervoor een gebiedende eis. Het is duideUjk dat men van Oosteuropese zijde door het uitsluiten van de VS een Sovjet-hegemonie voorziet en dat aan West-

europese zijde te weinig politieke eenheid bestaat, om de genoemde doelstelhng met enig succes te kunnen nastreven. een nieuwe strategie Het is de vraag of de oude ontspanningspoUtiek van de NAVO en de nieuwe Oostpolitiek van de Bondsrepubliek nog veel perspectieven bieden na Tsjechoslowakije. Men kan zich afvragen of er voor een terugkeer naar de eerste ontspannings-conceptie, maar nu met een oplossing van het Duitse probleem, niet op Westelijke maar op Oostelijke voorwaarden, niet meer mogelijkheden zijn. Over de inwilliging van de Oostelijke eisen wordt in het Westen nu veel genuanceerder gedacht dan vroeger. Waar het echter om gaat zijn de tegenconcessies die men van het Oosten zou kunnen vragen. Internationalisering van de toegangen tot Berlijn of het openhouden van de mogelijkheid tot Duitse hereniging alleen is niet voldoende. De oplossing van het Duitse vraagstuk is slechts het wegnemen van een hindernis. Het gaat ons echter om het creëren van wederzijds aanvaarde spelregels.

2

welke de onderlinge verhoudingen kunnen regelen. Aanknopingspunt zou hiervoor kunnen zijn het van 1956 tot 1959 door Chroesjtsjov ontwikkelde en eenzijdig geproclameerde principe van „vreedzame coexistentie". Voor het socialisme schiep dit principe de mogelijkheid voor: 1. het vreedzaam naast elkaar bestaan van staten met een verschillend sociaal stelsel; 2. een economische wedloop; 3. een voortzetting van de ideologische strijd; 4. het bereiken van de wereldrevolutie. Aan de hand van deze vier kenmerkende factoren willen we proberen enkele suggesties te doen voor een mogehjke Westelijke benadering. ad 1. Zowel aan OosteUjke als aan Westelijke zijde worden de desastreuze gevolgen van een nucleair conflict algemeen erkend. Maar dan moeten er toch ook mogelijkheden zijn voor een „balanced reduction of forces", zoals door de NAVO wordt voorgestaan. De blokken zelf, met hun machtsevenwicht en hun bewapening, afgestemd op de „capabilities" en niet op de „intentions" van de ander, dienen dus voorlopig in stand te worden gehouden. Men zou echter de functie van de NAVO kunnen beperken tot die van een zuiver militaire verzekering, het Warschau-pact is dit formeel al. ad 2. Hoewel de huidige machthebbers in het Krerahn wat voorzichtiger zijn dan Chroesjtsjov, voor wat betreft de snelle overwinning van het socialisme in een economische wedloop, kan toch de competitieidee een waardevol principe vormen voor gebieden, waar coöperatie nog niet mogelijk is. Beide kampen kunnen in vreedzame wedijver parallelle doeleinden nastreven. Zuiver economische overwegingen zouden dan later tot coöperatie kunnen leiden, ad 3. Het moeihjkst te bereiken zal het aanvaarden zijn van het „fair play"-principe ook op het gebied van de ideologische strijd. Hier zou men kunnen denken aan een multilateraal cultureel akkoord, waarbij bv. vrijheid 'van nieuwsgaring geregeld wordt, evenals het verbod van weren van informatie over een ander land in het eigen land. ad 4. Omdat het sociaUsme de wereldrevolutie hoog in het vaandel blijft houden lost een veiligheidssysteem voor Europa alleen niet alle problemen op. De grondgedachte van vreedzame coëxistentie is dat oorlog niet nodig is, omdat de meerderheid op den duur toch zal inzien dat het socialisme het beste is. In plaats van wapenleveranties kan men dan een wedloop in economische hulp creëren, wat de derde wereld alleen maar ten goede zal komen. Het kon best eens zijn, dat noch het sociaUsme noch het kapitalisme, maar een na een convergentieproces ontstane vorm, welke gekenmerkt wordt door een grote mate van participatie zowel op politiek als op economisch gebied, als de grote overwinnaar uit de bus komt. Drs. R. Th. Jurrjens

CONVERGENTIE VAN MAATSCHAPPELIJKE STELSELS Het begrip convergentie is afkomstig uit de biologie. Biologen spreken over convergentie wanneer de lichaamsbouw van verschillende organismen een toenemende gelijkenis vertoont door aanpassing aan dezelfde omstandigheden. In de maatschappijwetenschappen wordt het begrip convergentie in een analoge betekenis gebruikt. Convergentie betekent hier een toenemende overeenkomst tussen de verschillende sociale, politieke of economische stelsels.

Het debat over de convergentie van de z.g. communistische en de z.g. kapitalistische stelsels is de laatste jaren behoorlijk op gang gekomen. De deelnemers aan het debat spreken echter niet zelden langs elkaar heen omdat zij de inhoud van het begrip convergentie op een verschillende manier interpreteren. Veel commentatoren trachten te bewijzen dat de stelsels aan deze en gene zijde van het ijzeren gordijn zich fundamenteel van elkaar onderscheiden. Het behandelen van de verschillen tussen Oost en West op één tijdstip is evenwel een statische beschouwingswijze. De essentie van elke convergentietheorie is, dat zij verband legt tussen grootheden op verschillende tijdstippen. De convergentietheorie is derhalve geen statische maar een dynamische theorie. Er ontstaat eveneens spraakverwarring doordat men economische, sociologische en politieke convergentietheorieén onvoldoende van elkaar onderscheidt. Sommigen denken aan een convergentie van politieke stelsels. Zij zien in de convergentietheorie een in het Westen ontwikkelde aanvulling op de Sowjetrussische co-existentietheorie. Terwijl de co-existentietheorie zich baseert op de onvermijdelijke ineenstorting van één stelsel, het kapitahsme, voorspelt de convergentietheorie in deze gedachtengang het faillissement van beide politieke stelsels. Volgens Lippman, Kennen en Von Weiszäcker kan dit faillissement worden veroorzaakt hetzij door de atoombom, hetzij door het conflict tussen Rusland en China. Anderen, zoals Rostow, Sorokin en Marcuse, volgen een meer sociologische benaderingswijze. Het hoge consumptieniveau in een moderne geindustrialiseerde samenleving wordt enerzijds verantwoordelijk geacht voor eenzelfde verlangen naar een grotere vrijheid, anderzijds voor het ontstaan van eenzelfde ééndimensionale mens. Wij zullen ons in het navolgende beperken tot een korte etalering van de theorieën, die een beschrijving en verklaring geven van convergentie van stelsels van economische orde.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen