Ad Valvas 1968-1969 - pagina 79

#

advalvas

WEEKBLAD VAN DE CIVITAS ACADEMICA DER VRIJE UNIVERSITEIT

16e JAARGANG NrJO 22 november 1968

FORUM OVER BEZAei De hoogleraren Bianchi, Boekestijn, Kuitert en Van Zuthem zullen volgende week vrijdag (29 november - twee uur - Americain Hotel) o. l. v. mr. dr. P. J. Boukema in een forum discussiëren over HET VERSCHIJNSEL GEZAG. Het initiatief tot deze discussiemiddag is genomen door de faculteitsverenigingen van de sociaal-culturele wetenschappen en van de psychologie (MUNDUS en VSPVU). Vanuit verschillende disciplinaire gezichtspunten zullen gezag, macht, hun legitimatie en oorsprong en het verschijnsel gezagscrisis onderwerp van gesprek zijn. De discussie zal worden gevoerd n.a.v. enige stellingen van de forumleden over deze problematiek. STELLINGEN

prof. dr. C. BOEKENSTIJN

prof. dr. H. BIANCHI 1 De vragen omtrent de legitimering van het gezag en die omtrent de gezagscrises kunnen worden vertaald als vragen omtrent de relevantie c.q. irrelevantie van gezagsinformaties. Informatie is hier bedoeld als de verstrekking van aanwijzingen omtrent gedrag. 2 In een model van gezagsrelatie zijn twee rollen aanwijsbaar, die van informatie-verstrekker en die van informatie-ontvanger. 3 Beide polen van een gezagssysteem zullen de ontvangen informatie als relevant ervaren, indien deze voldoet aan de verwachtingen en aangepast is aan de situatie, waarin de betreffende rolvervuller zich bevindt.

1 De discussie over gezag en gezagscrisis wint aan helderheid, wanneer men uitgaat van een analyse van machtsverhoudingen. 2 Kenmerkend voor macht is de mogelijkheid van een persoon of groep andere personen of groepen, eventueel tegen hun zin, tot het stellen van bepaalde daden te brengen.

4 Men kan stellen, dat bij de gezagsrelaties niet zozeer de decisies en directieven een primaire rol spelen, maar de relevantie-interpretaties. 5 De relevantie-interpretatie kan in de verschillende delen van de samenleving en de samenlevingen sterk uiteenlopen. Hierdoor kunnen overdrachtsmoeilijkheden ontstaan. Het lijkt uit dien hoofde aanvechtbaar, dat de tegenstelling tussen gezagservaring „vroeger en nu" uitgelegd zou kunnen worden als een verschil tussen „geloven en kennen". 6 De differentiatie tussen gezag en macht lijkt ideologisch van aard te zijn en moeilijk operationaliseerbaar. De differentiatie heeft bovendien een sterke emotionele surpleswaarde.

3 Machtsverhouding zijn in complexe menselijke organisaties onmisbaar. 4 Het tot stand komen van deze noodzakeüjke machtsverhoudingen is afhankeüjk van: a. De bereidheid van personen deze machtsposities in te nemen. b. De bereidheid van personen deze ondergeschiktheidsposities in te nemen. 5 Naast aantrekkelijke kanten van machtsposities bezitten deze ook onaantrekkelijke kanten. Toeneming van deze onaantrekkelijkheid kan leiden tot een drainage van bekwame bestuurders. 6 Aan de kant van de ondergeschikten wordt - bij beschikbare alternatieven - de bereidheid tot het innemen van deze posities eveneens bepaald door de afweging van aantrekkelijke en onaantrekkelijke aspecten van deze positie. 7 De aanvaarding van de ondergeschiktheidspositie door de ondergeschikte is als criterium voor legitimering van de machtsrelatie onvoldoende.

Daarnaast zijn normatieve (ethische, pedagogische) gezichtspunten noodzakeüjk. prof. dr. H. M. KUITERT 1 In de Bijbel wordt Gods macht, resp. Gods ' machtsuitoefening niet voorgesteld als brute macht. In moderne termen gezegd ook God is op erkenning van zijn macht uit en is niet tevreden met „geveinsde" onderwerping. Dat kan zover gaan, dat iemand het ook niet met Gods machtsoefening eens kan (en mag) zijn. 2 Men kan van brute macht van de kerk, resp. Paus en Synode spreken. We zien de kerk dan als historische grootheid of als sociale factor. De term macht i.v.m. de kerk en haar organen wordt door de kerk zelf (soms wat schijnheilig dat moet toegegeven worden) opgevat als geestelijke macht. 3 Deze vrijwilligheid, inherent aan het z.g. geestelijk karakter van genoemde macht, speelt ook een rol bij het z.g. schriftgezag. Het gezag van de H.S. is een belijdenis omtrent de H.S. op grond van wat de christenheid uit de HS heeft verstaan en kan nooit als dwang functioneren. 4 De legitimatiegronden voor bestaande machten kunnen wij m.a.w. niet voetstoots (=niet zonder de historische situatie in rekening te brengen) uit de bijbel halen, daarvoor zijn machtsverhoudingen, alsmede de gronden waarop zij gelegitimeerd zouden moeten (kunnen) worden, te historisch bepaald. 5 De bron van alle macht is niet God. Veeleer is er ook, m.n. in de bijbel, van anti-goddelijke macht sprake. God is de bron van alle macht, die de mens ten goede functioneert. 6 Het eigenlijke vraagstuk is m.a.w. het beheer van bestaande macht en niet (alsof dat nu juist christelijk zou zijn), het afschaffen van de macht. Hoe kunnen wij macht ten goede van de mens laten functioneren? Is de macht (staat, econ. macht, geld) veUiger in de handen van allen, dan in die van enkelen? prof. dr. H. J. VAN ZUTHEM 1 De maatschappelijke en menselijke relevantie

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen