Ad Valvas 1969-1970 - pagina 203

s(3 vsivss WEEKBLAD V A N DE CIVITAS ACADEMICA DER VRIJE U N I V E R S I T E I T

16 J A N U A R I 1970 17e JAARGANG Nr 16

óe gpcadalsg 6n de inleiilini wijsbegeepte Zowel van studenten aan de A-fakulteiten als aan de B-fakulteiten wordt aan de V U verlangd dat zij voor het kandidaatsexamen een tentamen inleiding in de wijsbegeerte afleggen. De reden voor het bestaan van dit onderricht moet in de grondslag van de universiteit gezocht worden. Dit onderricht faalt echter, en wel om 3 redenen: 1) De band met de grondslag van de universiteit is niet aanwezig. 2) Het verplichte karakter druist in tegen de aard van het filosofie-onderricht in het algemeen. 3) Er is geen sprake van een inleiding in de filosofie maar van een inleidirtg in verschillende wijsgerige data.

ad 1 Onze universiteit is een universiteit op gereformeerde grondslag. Het uitgangspunt voor de filosoof en de gelovige is principieel verschillend. Voor de filosoof w o r d t de werkelijkheid in zijn geheel — met inbegrip derhalve van openbaringen, religieuze stelsels, liturgische gedragingen, dogma's en geloofsbelijdenissen — getrokken in een kritische beschouwing. In de ref leksie moet geprobeerd worden tegen de achtergrond van kenkritische overwegingen het waarheidsgehalte van de religieuze ervaringen en stellingen te doorzien. Hoe het resultaat van dit werk ook moge uitvallen, het uitgangspunt van dit zoeken ligt buiten het religieuze geloof zelf. De wijsbegeerte immers probeert op methodische en kritische wijze de algemeenste opzichten van de dingen te beschouwen, zonder welke opzichten de ervaring in haar geheel onmogelijk wordt. En ofschoon dit mogelijkerwijs kan leiden tot wetenschappelijke formuleringen omtrent iets transcendentaals dat vanwege de werkelijkheid verondersteld moet worden, de uitspraken daaromtrent moeten de toets der objektieve kritiek kunnen doorstaan. Het uitgangspunt voor het geloven in een openbaring (zoals o.m. het gereformeerd protestantisme) ligt niet m een algehele distantie van het gegeven van de werkelijkheid maar in een bepaalde beleving ervan. In dit geval draagt ook de visie op de werkelijkheid een welbepaald karakter. Het zoeken naar adekwate verwoordingen en formuleringen blijft echter een telkens terugkerende opgaaf. Het kan dan ook niet volgehouden worden dat het filosofieonderricht zou samenhangen met de grondslag van de universiteit Men kan er verschillend over oordelen of het gewenst zou zijn, dat er colleges gegeven worden die een bezinning op het eigene van de gereformeerde geloofservaring behandelen en de formuleringen waarin dit is uitgesproken.

Het onderwijs in de wijsbegeerte kan men daar niet mee in verband brengen. ad 2 De studie der wijsbegeerte speelt zich principieel af in de sfeer van de vrijheid. De filosofie IS een wetenschap, die haar eigen methode kent, niettegenstaande het feit dat de methode in de filosofie het meest aanvechtbare terrein is. Hoe men echter ook de methode wil gronden, de vrijheid is een wezenlijke voorwaarde voor ieder filosofisch te werk gaan. Deze vrijheid wordt om twee redenen geeist Op de eerste plaats is zij er de uitdrukking van dat men probeert te komen tot een algehele objektiviteit, die voorwaarde is voor een kritische bezinning omtrent het geheel van de werkelijkheid Op de tweede plaats is zij er de uitdrukking van dat de vrijheid zelf een wezenlijk programmapunt voor elk filosoferen is Het IS dan duidelijk, dat daar waar men een ander verplicht m te zien wat vrij held IS, men niet alleen didaktisch de plank misslaat, maar ook een van de pijlers van het filosoferen zelf ondermijnt. Om te doen weten wat vrijheid is, is de vrijheid zelf een voorwaarde. De vrijheid van de mens is (ofschoon uiter aard niet uitsluitend) de inzet van de wijsbegeerte Het IS onmogelijk in een dwangmatige situatie geloofwaardige inzichten hieromtrent bij te brengen. Evenzeer is het onmogelijk onder het mom van een verplicht te stellen inleiding in de wijsbegeerte door te dringen tot de gereformeerde grondslagen. De geloofsproblematiek blijft geheel buiten schot, terwijl het filosoferen niet meer overgedragen kan worden. ad3 Ongetwijfeld zijn de goede bedoelingen om de zeer beperkte tijdsduur zo goed mogelijk

te benutten er de oorzaak van dat in feite in deze colleges veel te veel ondernomen w o r d t De poging om de geschiedenis en de systematiek der wijsbegeerte alsmede een maatschappijkritiek te behandelen in een kursus van minder dan één akademisch jaar moet als te omvangrijk worden beschouwd. Het zou beter zijn zich tot een van de drie onderwerpen te beperken, of nog beter een inleiding te geven in de fundamentele filosofische vragen. Waarover bezint zich de filosoof, hoe doet hij d i t , waarom is dit van belang' Wanneer door de docenten gekozen wordt voor een religieus uitgangspunt — ook van de filosofie — dan zijn al deze problemen als filosofische problemen van de baan. Dan is het inderdaad verder wel interessant om te kust en te keur nog iets te weten van filosofen en filosofische systemen. Voor de duidelijkheid zij opgemerkt dat het onder 3 naar voren gebrachte bezwaar zich uiteraard niet richt tegen het bestaan van de kursus als zodanig. Ik wil hiermee echter aangeven, dat afgezien van het feit dat er geen rpcinipiele redenen aan te voeren zijn voor het bestaan van een verplicht tentamen inleiding in de wijsbegeerte, de kwaliteit van de behandelde materie evenmin als rechtvaardiging aangewend kan worden. een alternatief Een alternatief zou mogelijk gevonden kunnen worden in een kursus fundamentele theologie. Immers het getuigt van een reSIe verbondenheid met de grondslag van de universiteit wanneer voor geïnteresseerde studenten de mogelijkheid zou bestaan colleges te volgen aangaande de noodzaak, de aard en de betekenis van een openbaringsgeloof en wel in het bijzonder het gereformeerd geloof. Misschien is het zelfs mogelijk duidelijk te maken hoe dit geloof de wetenschap doortrekt. Natuurlijk kunnen deze colleges met verplicht gesteld worden. In dat geval kan echter mogelijk de angst bestaan dat de belangstelling van de studenten gering zal zijn. Indien dit inderdaad de belemmering vormt dan wordt eens te meer duidelijk dat in de grondslagproblematiek van de universiteit de bestuurders beheerst worden door de angst iets wat kennelijk aanwezig behoorde te zijn te verhezen. Geloofsverkondiging onder de schijn van wijsbegeerte is echter bepaald geen winst. Jax Blommestein

O) <s

a

.2 'N

a. o o

0} Q. Q.

<

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen