Ad Valvas 1971-1972 - pagina 155

AD VALVAS

GU politikologen onderzoeken politiek• ekonomische elite ko­produktie 'Ad Valvas Folia Civitatis

Vlak voor de kerst werd het voor­ lopig verslag gepubliceerd van een projektgroep van de subfakultcit politikologie van de gemeentelijke universiteit van Amsterdam, over 'Invloedstrukturen van poli­ tiek­ekonomische elites in Neder­ land. Het doel van de projekt­ groep was 'om binnen de algeme­ ne problematiek van de koncen­ tratie en vervlechting van ekono­ mische macht het verschijnsel van de kumulatie van topfunkties in het bedröfsleven aan een syste­ matisch onderzoek te onderwer­ pen.' De projektgroep olv prof. B. J. Mokken en drs. F. N. Stokman had niet op zoveel publiciteit ge­ rekend, in ieder geval er niet aan bijgedragen door kwistig eksem­ plaren rond te delen. Om er ken­ nis van te nemen moet men voor­ lopig naar het Instituut voor Po­ litieke Wetenschappen gaan (Ou­ de Zijds Voorburgswal 187). Kon­ klusies als 'banken hebben de macht' én 'ongekontroleerd web van invloedsrelaties in Nederland' hebben al in de kranten gestaan.

peze laatste wordt l^erekend door de noodzakelijkheid n a t e gaan d a t het p u n t wordt gepasseerd, dus d a t relevante informatie de betreffende persoon bereikt. Om op deze wijze de werkelijkheid weer t e geven, is wel enige theore­ tische abstractie nodig.

Theoretisch uitgangspunt is d a t het niet om personen gaat, m a a r om h e t netwerk van relaties d a t h e t mogelijk m a a k t zoveel m a c h t uit te oefenen. Voor h u n onder­ zoek maken prof. Mokken en drs. Stokman gebruik van de tiaeorie der graphen. I n de wiskunde woi­­ dsn graphen gebruikt om relaties weer te geven. Indien A invloed heeft op B laat men een pijl lopen van a n a a r h. Als ook het omge­ keerde h e t geval is, tekent m e n ook nog een pül van ö n a a r a.

Drie maatstaven Er worden in het rapport drie kwantitatieve maatstaven gefor­ muleerd. De strong Component meet de hechtheid van een n e t ­ werk, dwz. ieder p u n t k a n elk a n ­ der punt via pijlen bereiken. D a n is er een centraliteitsindex: hoe centiaal staat een onderneming in een netwerk. Tenslotte de kontak­ tuple belasting van een individu.

Kriteria I n hoofdstuk 2 worden enkel po­ litocologlsche studies over m a c h t en invloed beschreven. I n h e t vol­ gende hoofdstuk wordt uitgelegd op welke kriteria de onderzochte bedrijven zijn uitgekozen. Het gaat hierbij om de omvang van be­ paalde ekonomische variabelen. Men l a a t de internationale onder­ nemingen en de relatie universi­ teit­bedrijfsleven buiten beschou­ wing. I n hoofdstuk 4 wordt de beteke­

Na h e t afscheidskoUege zal h e m een cadeau worden aangeboden waarvoor een werkkomité de be­ nodigde gelden heeft verzameld. D a a r n a volgt in het zelfde ge­ bouw een afscheidsreceptie. Prof. Wielenga is werkzaam ge­ weest in de subfakulteit der pe­ dagogische e n andragogische we­ tenschappen en in die der psy­ chologie Bovendien was hij hoog­ leraar­direktem­ van h e t instituut voor pedagogisch­didaktlsciie vor­ ming v^n a.s. leraren. u

m over Tweede Kamer beidsvolume, h e t totaal van h u n omzet bekeken. Hierna begint de netwerkanalyse.

I n hoofdstuk 5 wordt uiteengezet dat een gemeenschappelijke be­ noeming (iemand is bijvoorbeeld

Als je de banken eruit neemt blijft er weinig van het patroon over 'Een politikoloog zou, vind ik, op­ lossingen moeten kunnen aange­ ven. Je voelt je daarin minder ze­ ker dan, zoals wij nu gedaan heb­ ben, wanneer je een deel van de realiteit blootlegt, maar het «ou wel moeten.' Aan het woord is drs. F. N. Stokman, medewerker aan het instituut voor wetenschap der politiek, die met prof. dr. R. J. Mokken het afgelopen jaar de leiding had over het inmiddels geruchtmakende onderzoek naar de 'Invloedstrukturen van poli­ tieke en ekonomische elites in Nederland'. Het meer dan hon­ derd pagina's dikke rapport dat, hoewel niet voor direkte publika­ tie bedoeld, de vaderlandse pers in ruime mate wist te bereiken, is het produkt van één jaar studie door zestien politikologie­studen­ ten.

Bewogenheid

Op 21 januari om 15.30 uur zal prof. dr. G. Wielenga, die sinds 1947 aan de VU verbonden is, een afscheidskoUege geven in het Woestduincentrum, Woestduin­ straat 16 te Amsterdam.

Woensdag kongres

direkteur in bedrijf A en kommis­ Mensen saiis in bedrijf B) opgevat kan Opmerkelijk is dat, hoewel de s a ­ worden als een machtsrelatie. Men menstellers erop wijzen d a t h e t kan immers in bedrijf ö de belan­ gen van bedrijf a b e h a r t i g » . G r a ­ om relaties gaat e n met om m e n ­ fisch verbindt m e n deze bedrijven »sen eindigt h e t rapport met een met een pi)l, en zo ontstaat e e h » 'lijBt van 60 mensen geordend n a a r netwerk. Hierbij dient m a l nog t e rf t'hun kontaktuele belasting. I n ver­ bedenken d a t h e t oo!^ mcfeälijk ia U <dei' onderzoek zal deze interaktie dat kommissaris van bedrijf b ook t> •nader bestudeerd moeten worden. Tussen de gemeenplaats 'de eko­ kommissaris in bedrijf A is, en h e t nomische macht is in handen van netwerk dus geslotener wordt. 200 mensen' en 'een verfijnde a n a ­ D a a r n a worden op deze wijze de lyse van deze strukturen, zit nog relaties tussen de verschillende heel wat werk. bedrijfstakken en bedrijven onder­ ling bekeken. D a n komen de rela­ Het onderzoek is voor de Nieuwe ties tussen hedrijven en de finan­ Linie aanleiding geworden het ciële wereld en met (ex) politici PPR­kamerlid dr. M. van Hutten a a n de orde. te vragen ee­^ kongres te organi­ seren over het politiek­ekono­ I n hoofdstuk 9 komt een andere misch netwerk. Dit kongres heeft machtsrelatie ter sprake: deelne­ plaats op woensdag 19 januari in ming van verschillende bedrijven de vergaderzaal van de Tweede en eventueel de overheid in be­ kamer. Als voorzitter zal optreden paalde Projekten (joint­ventures). mr. G. C ammelbeek. De heren J. Mertens (NKV), drs. H. Ter Heide (NVV), drs. Hans van den Doel (PvdA), prof. dr. H. J. van Zut­ he. (bedrijfssocioloog VU) en KVP­voorzitter ir. D. de Zeeuw hebben al toegezegd te komen. Op de publieke tribune zal plaats zijn voor 100 mensen, waarvan er acht per lot zullen worden aan­ gewezen om deel te nemen aan het kongres.

Drs. Stokman wil puhUekrechtelijke kontrole

Over demokratie wordt in h e t on­ derzoek niet gesproken. Het woord zelf wordt niet één keer genoemd. Toch wel wat bevreemdend w a a r Mertens zijn 200 vooral opvoerde met de bedoeling te wijzen op h u n grote ongekontroleerde aandeel in het nationale beleid, de loonpoli­ tiek en werkgelegenheid. Stokman heeft er een verklaring voor, die vermoedens over een uitsluitend waardevi'ije bedoeling van de stu­ die op de tweede plaats doet ko­ men. 'Over dat demokratische kader, waartegen h e t lijnenspel toch af­ gezet moet worden, hebben we op h e t werkkoUege wel gepraat. We hebben er alleen niets over opge­ nomen, omdat de achtergronden niet gelijk liggen voor iedereen die aan h e t onderzoek deelnam.

Prof. Wielenga neemt afscheid

nis van de geselekteerde bedrijven bekeken. W è t betreft de produk­ tiebedrijven let men op h u n ar­ beidsvolume en de grootte van h u n investeringen. Voor de geld­ bedrtjven wordt naast h u n a r ­

Het was zelcer niet onse eerste bedoeWig mens en wetenschapper gescheiden te houden. D ie interes­ se Jcwa mwel degelijk uit een po­ litieke bewogenheid. Als je die beivogenheid, die waarden, hebt, moet je er alleen voor oppassen dat je met de feiten, de cijfers, gaat verdraaien. Maar ik vind wel dat er iets aan de door o?is ge­ vonden strukturen gedaan moet worden'. 'Als politikoloog ben ik p¥imair geïnteresseerd in m a c h t en in­ vloed. Door de putalikaties van Mertens kwam een heel terrein n a a r voren dat overspoeld dreig­ de t e worden door een persona­ listische benadering, en dat ook weinig sytematisch was. Daar hebben wij n u een onderzoek n a a r gedaan m a a r dat wil niet zeggen d a t je je werk daarmee afgesloten hebt. Wanneer je die realiteit beschreven hebt moet je je als politikoloog ook afvragen wat de konsekwenties zijn. Wij zijn­niet zover gegaan; aat''We op­

lossingen schilderen, m a a r ook dat is een taak van de politiko­ loog'.

Geen nationalisatie Een oplossin^ die Stokman blij­ kens Trouw van 6 januari sugge­ reert: 'De laatste stok achter de deur is nationalisatie van de ban­ ken, m a a r op een andere basis d a n h e t post­, telefoon­ en tele­ graatwezen, dat dankzij n a t i o n a ­ lisering een monopoliepositie heeft gekregen'. K a n h y d a t verder toelichten? 'Die nationalisatie is echt een laatste stok achter de deur en ik vraag mij n u af of h e t wel een goede oplossing is. Een dergelijk invloedswerk zal je ook in andere landen tegenkomen; ook in de Sovjet­Unie. E r is een rapport waaruit blijkt d a t in Joegoslavië de "banken een storende faktor voor de arbeidersraden zijn. De bedrijven staan daar nog vrij los van elkaar m a a r zij hebben wel kontakt via de banken. Die ban­ ken zijn wel genationaliseerd, m a a r los je de problemen dan op? W a t wel nodig is, is een zekei'e publiekrechtelijke kontrole over dit invloedsnetwerk. Beslissingen mogen niet meer eenzijdig geno­ m e n worden vanuit één bepaald maatschappelijk deelbelang, n a ­ melijk h e t rendement van kapi­ taal. Er zijn andere zaken waar zeker rekening mee gehouden moet worden; milieu, woningnood, werkgelegenheid. Ik ken een mooi voorbeeld van de jongste wethouder van Groningen, Max van de Berg. Hij wil by in­ dustrieterreinen de pacht van de gronden exorbitant hoog maken, en dat kompenseren met een ge­ ringe pacht voor de grond die voor woningen bestemd is'.

wel biy mee zyn maar h y is lid van de £erste Kamer. I k vind niet dat de kamer, die al erg belast is, het onderzoek zelf moet doen. Het is beter als de kamer een onder­ zoeksteam aanstelt dat, omdat h e t extra bevoegd is, een parle­ mentaire enquête kan houden en als een soort gedelegeerde méér kan onderzoeken dan een ander. Over dat kongres heeft Stokman nog weinig ideeën. 'Ik hoop d a t er niet vrybiyvend v/ordt gepraat; d a t er duidelyke konklusies komen van wat er ge­ d a a n moet worden. D ä t zyn de twee belangrykste vragen voor het kongres: I n hoeverre is zo'n eko­ nomische koncentratie onvermy­ deiyk in een geïndustrialiseerde maatschappy, e n : zoja, hoe kan je de struktuur dan zo open maken d a t andere maatschappelijke be­ langen een gix>tere rol kunnen spelen?'

Meine Pieter van Dijk.

BENOEMINGEN

Hoogleraar van 31 jaar aan VU

Hecht netwerk

Maar spelen de n u gevonden r e ­ laties tussen m e t n a m e bankiers­ wereld en het bedryfsleven wel zo'n grote, beangstigende ixil? Een sceptikus zou k u n n e n zeggen d a t er wetenschappeiyk nog niets be­ wezen is. Er zyn relaties a a n t e •wijzen, okay, m a a r wat dan nog ? K e n n e n we de a a r d van die rela­ ties, en wat is de werkehjke in­ vloed van de gedeelde benoemin­ gen? Stokman reageert hier nogal fel op: 'Er is nooit vol t e houden d a t er niets aan de h a n d zou zyn. Dan zou je niet zo'n duideiyke struk­ t u u r terugvinden. Het netwerk tussen banken en bedryfsleven is zeer hecht, en als je de banken eruit neemt, blyft er nog weinig v a n h e t patroon over. D a t kan geen toevallige relatie zyn. Het is inderdaad zo d a t we nog niets over de m a t e van de invloed we­ Parlementaire enquête ten, m a a r dät die er is, staat voor m y vast. Als een eerste aanloop tot h e t vinden van een oplossing voor de Het is wetenschappelijk wel m o ­ niet­geringe buiten de overheid geiyk achter die invloed t e komen, omgaande ekonomische invloed die te meten. Daar hebben we onze zoekt Stokman (biykens een door technieken voor, ook al zyn ze hemzelf geschreven artikel in 'De nog niet zo verfynd als we wel Tyd' van 6 januari) zyn heil by zouden willen. Je moet alleen — een parlementau­e enquête. Al d a t is de voorwaarde — de infor­ weer drie jaar geleden — Mertens matie nog hebben. Noem m a a r op: h a d zyn eerste ideeën over de over de investeringsstromen, over klub van tweehonderd gelanceerd de beslissingen binnen het net­ — deed zyn party genoot ( P P R ­ v/erk, over andere banden met de kamerlid Aarden) eenzelfde voor­ bedryven'. stel. Alvorens dit onderzoek verder in de diepte uit te werken richt het W a t verwacht Stokman van het Instituut voor wetenschap der po­ verzoek een partlementaire en­ quête te houden, nu met sukses litiek zich dit studiejaar op twee verwante Projekten. 'Onder leiding een eerste poging is gedaan Mer­ van M. Fennema wordt op de­ tens' ideeën wetenschappelijk te zelfde leest h e t multinationale verifiëi'en? 'Ik heb daarover nog geen idee, vlak bekeken. Mtokken en Stok­ m a a r ik hoop d a t d a t op h e t op 9 m a n g a a n zich op nationaal n i ­ veau op de relatie bedryfsleven­ januari door de 'Nieuwe Linie' ge­ overheid richten. organiseerde kongres aan dé orde . ,­i Inu. > li '^ i Bar« Immirfk' „ komt. Van Hifltéri »(PPR^' zou er

Tot gewoon hoogleraar in het recht der europese organisatie aan de fakulteit der rechtsge­ leerdheid is benoemd mr. R. H. Lauwaars. De heer Lauwaars werd op 10 a u ­ gustus 1940 te R o t t e r d a m geboren, studeerde nederlands recht a a n de ryksuniversiteit te Leiden en pro­ moveerde in 1970 cum laude op het proefschrift 'Rechtmatigheid en rechtskracht van gemeenschaps­ besluiten. Enige beschouwingen over de bindende besluiten die de E a a d en de Commissie van de Europese Gemeenschappen k u n ­ nen nemen krachtens het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap'. Van 1965 tot 1970 was h y verbon­ den a a n h e t Europa Instituut, be­ last met h e t geven van onderwys over allerlei onderwerpen van E u ­ ropees recht, met n a m e de recht­ spraak van h e t Hof, en h e t ver­ richten van wetenschappeiyk on­ derzoek. Sinds 1970 is mr. L a u ­ waars werkzaam op de afdeling juridische zaken van AKZO te Arnhem.

PROF. MR. G. E: IÜLD£R VAN VU NAAH NIJME GE N Prof. mr. G. E. Muldeï, hoogle­ raar in het strafrecht aan de Vrije Universiteit gaat naar de Katholieke Universiteit in Nijme­ gen, waar hij miv 1 april is be­ noemd tot hoogleraar in het straf­ recht en het strafprocesrecht. Dit in het wetenschappeiyk on­ derwys niet zo vaak voorkomende overstapje motiveert prof. Mulder als volgt: 'Aan de VU ben ik als hoogleraar verantwoordeiyk voor het hele strafrecht in volle om­ vang. Daar valt onder het straf­ recht, het strafprocesrecht, het p e ­ nitentiair recht en het kinder­ strafrecht. In Nijmegen wordt een niet onbelangryk deel van m y n t a a k waargenomen door prof. J o n ­ kers (penitentiair recht en kin­ derstrafrecht). Dat betekent voor my een belangryke verlichting van m y n werkzaamheden.' Van 1940 tot 1963 was de heer Mulder verbonden aan de recht­ bank te Groningen en van 1963 tot 1967 tot zijn benoeming aan de VU als raadsheer a a n h e t ge­ rechtshof te Leeuwarden. Prof. Mulder is nog rechter­plaatsver­ vanger by de Amsterdamse recht­ Kank, • • ­ ­'t« ^' ^^ if'«,.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen