Ad Valvas 1971-1972 - pagina 295

5 MEI 1972

AD VALVAS

Prof. Mandel in kollege op heta-fakulteit:

ptimaal gebruik technologie in hui maatschappefijlc stelsel onmo In de door de werkgroep 'wetenschap en samenleving" georganiseerde koUegesiklus over dit onderwerp hield op dinsdag 2 mei de brusselse professor in de marxistische ekonomie E. Mandel voor een gehoor van ong. 200 studenten een betoog over de plaats van de technologie in verschillende sociaal-ekonomische stelsels, zyn uiteenzetting, doorspekt met saillante voorbeelden, mondde uit in de konklusie, dat de technologie in een kapitalistische maatschappü achterblijft bü haar mogelijkheden. Zijns inziens zou het in socialistische verhoudingen mogelijk zijn de technologische ontwikkeling optimaal te richten op de menselqke behoeftebevrediging.

Nauwere band Mandel opende zijn beschouwing met een korte historische schets van de ontwikkeling van de relatie tussen technologie en wetenschap. In vroeger tyden bestond er slechts een 'onrechtstreeks verband' tussen het wetenschappeiyk onderzoek en de teclmologlsche ontwikkeling: de belangrijke uitvinders van de achttiende en negentiende eeuw waren geen wetenschappers, maar practici geweest. Na de Tweede Wereldoorlog verandert dit echter; het wetenschappeiyk onderzoek wordt steeds meer via planning op het bereiken van bepaalde technologische resultaten gericht, zozeer zelfs, dat technologische vernieuwing soms zelfs tot koopwaar wordt (researchbureau's). B« deze sistematlsche strukturering van het wetenschappeiyk onderzoek speelden onderling samenhangende faktoren een rol: het ontstaan van mammoetkonsems die het onderzoek kunnen financieren, de omschakeling van het bedryfsleven van koloniale op technologische extra-winsten, en de winsten verkregen uit de toename van opdrachten voor militaire produktie (bewapeningswedloop). Ook de universiteiten ondervinden de weerslag hiervan: via centralisatie van het beleid wordt gepoogd het onderwas en onderzoek aldaar op de konsemprogramma's af te stemmen.

Stagnatie Desondanks verloopt deze profilering van het wetenschappeiyk onderzoek niet zonder tegenstrydigheden. Prof. Mandel betoogde, dat de sty ging van de uitgaven voor onderzoek de bedryven ertoe noopte een steeds groter aandeel ervan door de staat te laten financieren (op dit moment ong. 2/3). Aangezien de staat in tyden van ekonomische krisis eveneens poogt de kosten te drukken, raakt op lange termyn vooral het fundamenteel wetenschappeiyk onderzoek in de verdrukking, aangezien de bedrijven zich meestal

Professor Ernest Mandel zijn boeiend betoog.

tijdens

beperken tot onderzoek dat snel rendabele resultaten afwerpt. Dit bracht Mandel ertoe de hypothese te formuleren, dat op lange termijn de technologische vernieuwing binnen het kapitalisme stagneert, althans een fluktuerend verloop heeft. De investeringen van de konsems in onderzoek wordt gemeten aan de winstvoet: op dit moment vindt er een teruggang plaats in de belangrijkste ekonomische 'groei'sektoren (chemie, auto, elektro), met als gevolg een sterke beperking van het wetenschappeiyk onderzoek daar binnen.

'Kapitalistisch' Volgens prof. Mandel wordt de ontwikkeling van de technologie onder kapitalistische verhouding door een drietal faktoren gekenmerkt. In de eerste plaats is de teclmolc^ie hier niet arbeidsbesparend, maar kostenbesparend.

Advertentie

Zwartjes/ de vriietijds« schoen-specialist Zwartje* laat uw voeten de vrije loop, „Schoenen van prima kwaüteifverkopen die prettig lopen en heerlijk zitten", ßat is hel onveranderlijke devies van Zwartjes, al einds t883. En over de kwaliteit gesproken, wat denkt u van deze FUNC-SHOE-NÊEL? Een weekender van klasse. Eerlijk, soepel, lichtgewicht Juchtleder. Met een logische leestvorm die geen enkele voetfunctie belemmert, ideaal, ook voor de moeilijkste voeten. Een schoen om. mee wèg te (open.

FUNC-SHOE-NEEL maten van 36 / 50 prijzen van/ 4t,75 tot ƒ 56,75,

goede schoenen-gezonde voeten

zwartjes van 1883 I utrechtsestraat 121 - 1 2 5 Amsterdam-Centrum - tel. 233701 Gelderlandplein 8 Amsterdam-Buitenvelderl • tel. 441471

D,w.z, ze wordt niet gericht op een vergroting van de vrye tyd en een uitbanning van mechanische vormen van arbeid, maar op een beperkt soort automatisering die niet tot een reële werktydverkorting geleid heeft. In de tweede plaats is het kapitalistische onderzoek marktbetrokken, het wordt gedetermineerd door winstbelangen, zodat de prioriteitsstelling wordt aangepast aan de gunstigste afzetmogeiykheden. Aangezien deze niet eksakt te bepalen zyn, draagt het beleid een willekeurig karakter, en komen herhaaldeiyk vergissingen voor, wanneer een onderzoeksprojekt wordt afgekapt (»ndat de toepassing ervan achteraf niet rendabel biykt te zyn. De' derde faktor is de partiële technologische rationaliteit: er wordt per bedryf bekeken welke technologische ontwikkeling de meeste baten oplevert, wat globaal-maatschappeiyk gezien niet altyd de meest efficiënte uitkomsten hoeft in te houden. Zo wordt t.a.v. het vervoer in de V.S. vaak gesteld, dat 'de auto' velen aan een betrekking en een inkomen heeft geholpen en bovendien massaal transport mogeiyk maakt. Mandel plaatste hierby de kanttekening, dat t.a.v. de vervoerskosten by de kosten voor de autoproduktie de uitgaven voor wegenaanleg en de ombouw van steden en woningen moesten worden opgeteld, zodat het in z'n geheel uiteindeiyk veel duiu-der zou biyken te zyn dan een uitgebreid, doeltreffend openbaar vervoer. De planning per bedryf betekent dus globaal-maatschappeiyk gezien .verspilling, aldus prof. Mandel. Vit het voorgaande trok hq de konklusie, dat de ontwikkeling van de technologie zich niet langs de Iqnen van haar eigen rationaliteit, dank zq de onvermijdelqke voortgang van het wetenschappeiyk onderzoek, voltrekt, maar dat omgekeerd technologische en wetenschappelqke ontwikkeling inhoudeiyk bepaald worden door het sociaal-ekonomische stelsel. Dit illustreerde h« met een negatief voorbeeld: hoewel bij de huidige algemene stand van kennis een verregaande rationalisatie van de bouw-industrie gerealiseerd zou kunnen worden, gebeurt dit toch niet omdat de bouwbedrijven te klein zqn om het benodigde onderzoek te laten verrichten.

Socaiistlsch' Als mogeiyk alternatief schetste prof. Mandel de technologie in een socialistische maatschappy, waarvan de kenmerken tegengesteld waren aan de huidige. Een 'socialistische' technologie zou gericht zyn op de l)evrydlng van de mens van repetitieve, geestdodende vormen van arbeid. Hoewel dit op korte termyn vocar een verregaande automatisering weliswaar veel energie zou vergen, zou dit op den duiu' Juist de meeste arbeid uitsparen dank zy een verhoging van kwalifikaties: 'In het menselyk individu ligt de grootste produktiekracht.' Verder zou na verloop van tyd, wanneer er middels de automatisering een verzadiging van de vraag naar materiële produkten zou optreden, de technologie niet meer op de produktie van goederen gericht hoeven te worden, maar direkt op de menseiyke ontwikkeling. Prof. Mandel dacht hierby aan een 'ontplooUngs-spel': de individuen zouden met behulp van bepaalde technologieën de ontwikkeling van him intelligentie, kreativiteit e.d. ter hand kimnen nemen. Tenslotte zou de technologie in een socialistische maatschappy aangewend moeten worden voor een bescherming en een herstel van het ecologische evenwicht, ter kompensatie van de nu plaatsvindende vernietiging er-

Dwang Na een stevig applaus uit de zaal bleken er niettemin toch nog vele

vragen te zyn, waarin om een verduideiyking van de uitgangspunten werd gevraagd. Een student stelde, dat het niet zozeer om kapitalisme of socialisme ging, maar dat de ondernemers in feite him ethische verplichtingen uit hét oog hadden verloren. Mandel: 'Ze worden juist gedwongen tot winstmaximalisatie vanwege de konkurrentle. Laat ik als voorbeeld nemen een artikel uit de Harvard Business Review, een tydschrift dat men toch niet van revolutionair marxisme kan beschuldigen. Boven een artikel wordt in de kop de probleemstelling ervan geformuleerd: 'Can Businessmen afford to be etliical?' Het antwoord, dat in het artikel gegeven wordt, is nee.'

Demokratie Een ander wierp de vraag op of de verzelfstandiging van het middel t.o.v. het doel, de produktie om der wille van de produktie, toch ook niet in een socialistische maatschappij een dreigend gevaar zou biyven. Prof. Mandel vond, dat het probleem geherfor-

Benoemingen Tot buitengewoon hoogleraar in de experimentele audiologie (faculteit der geneeskunde) is benoemd dr. ir. B. Plomp te Bos en Duin (post Bilthoven). Reinier Plomp werd op 19 mei 1929 te Zeist geboren. Van 1946 tot 1953 studeerde hij aan de TH te Delft. In 1966 promoveerde hij cum laude aan de RU te Utrecht op een proefschrift getiteld 'Experiments on Tone Perception'. De heer Plomp is hoofd van de werkgroep Audiologie en plaatsvervangend directeur van het T.N.O. laboratorium voor Perceptleonderzoek te Soesterberg. Tevens is hij o.a. lid van de werkgroep 'Relatie Lawaai en Lawaaidoofheid', uitgaande van de gezondheidsorganisatie TNO; lid van de commissie 'Geluidhinder en Lawaailjestrijding', uitgaande van de Gezondheidsraad te Den Haag en vlce-voorzltter van het Nederlands Akoestisch Genootschap. Tot gewoon lector in de algemene heelkunde, in het bijzonder de kinderchirurgie, (faculteit der geneeskunde) is benoemd dr. 3. C. Molenaar te Amstelveen. Jan Cliristoffel Molenaar werd op 19 juni 1932 te Maassluis geboren. Hij studeerde geneeskunde aan de Vrije Universiteit en legde in 1958 het artsexamen af. In 1967 promoveerde hij aan de VU op een proefschrift getiteld 'De Invloed van nierweefselafbraak op de compensatoire nlerhypertrofie bij de rat'. Dr. Molenaar was gedurende enkele jaren als arts op verschillende posten in de tropen werkzaam. Na zijn repatriëring trad hij in dienst van de VU teneinde zich te specialiseren op het gebied van de heelkunde. Sinds 1970 is hij hoofd van de onderafdeling kinderchirurgie van de afdeUng heelkunde van het VU-ziekenhuis. Tot gewoon lector in de radiochemie (faculteit der wiskunde en natuurwetenschappen) is benoemd dr. B. van Zanten te Blaricum). Benjamin van Zanten werd geboren op 4 december 1930. Hij studeerde scheikunde aan de Vrije Universiteit en legde in 1957 cmn laude het doctoraalexamen af. Hij promoveerde — eveneens cum laude — in 1960 op een proetEchrlft getiteld 'Synthesis ^nd properties of a series of substituted 4-hydroxy-coumarms'. Van 1960-1962 heeft dr. Van Zanten als stagaire gewerkt In het Studiecentriun voor Kernenergie te Mol m België eji van 1965-1966

muleerd moest worden in de vraag, wanneer de produktie niet meer aan de belangen van de mensen beantwoordde. Afgezien van de eventuele psychologische faktoren, was hü toch van mening, dat er binnen het socialisme geen ekonomisch-rationele dwang tot verzelfstandigde winstakkumulatie zou zqn, welke in het kapitalisme struktureel is ingebouwd. Waar het om zal gaan, is het kiezen van de doeleinden van de produktie, die via demokratische procedures dient te verlopen, aldus Mandel. Hy was van mening, dat uiteindeiyk iedereen in staat is al zyn dageiykse zaken te regelen. Een demokratische beslissingsstruktuur houdt een zelfopvoeding van de Individuen in, aangezien er leerprocessen optreden. Mandel: 'Zy moeten de prys voor hun fouten betalen, terwyi de huidige politici, die nu de beslissingen voor hen nemen, gewooniyk de prys voor hun fouten aan anderen kunnen opdringen.' PIETERJAN VAN DELDEN

ten als stagiaire gewerkt in het Brooklyn National Laboratory L.T. N.Y., U.S.A. in de groep Hot Atom Chemistry. De heer Van Zanten Is sinds 1956 aan de VU verbonden; hij Is thans wetenschappelijk hoofdmedewerker met leeropdracht radlochemle, directeur van het radlonuclidencentrum van de VU en leider van de werkgroep radiochemle.

Onderscheiden * Unlversiteltspastor ds. J.Hessels Mulder is benoemd tot ridder in de orde van Oranje Nassau. * Prof. dr. D. C. Renooij is benoemd tot ridder in de orde van de Nederlandse Leeuw.

KORRESPONDENTEN VOOR AD VALVAS De redaktte van Ad Talvas kan zich naast de werkzaamheden van fotografen en tekenaars sinds kort verheugen in de medewerking van drie korrespondenten. Dat zqn rechten-student Pim Sitter en de ekonomiestudenten Kees Verwey en Jan Bouke Sybrandi. Het verslag van de opening van de rechtswinkel in de Jordaan was van Pim Sitter. Helaas was zyn ondertekening weggevallen toen bleek dat in de tekst nog een regel ontbrak. "De redaktie zoekt nog-kor» respondenten by de fakulteiten godgeleerdheid, geneeskunde, tandheelkunde, wis-, natuur- en sterrenkunde, scheikunde, biologie, geologie en geofysika, letteren, geschiedenis, pedagogiek, de centrale interfakulteit, aardry kskunde en prehistorie aktuariaat en Ökonometrie en lichameiyke opvoeding. Het gaat natuuriyk niet speciaal om studenten. Ook leden van de wetenschappeUjke, technische en administratieve staf zyn welkom als korrespondent voor Ad Valvas. 'Werk mee aan uw eigen medium. Redaktie

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen