Ad Valvas 1971-1972 - pagina 270

AD VALVAS

4

14 APRIL 1972

REPLIEK VAN PROF. DR. H. BIANCHI OP REAKTIE ALGEMENE TAALWETENSCHAPPEN

Stigmatisering: werkgroep schept meer misverstanden dan worden voorkomen 'In de eerste plaats wil ik mijn dank uitspreken voor de goede be­ doelingen die hebben voorgezeten bij de werkgroep psicholingwistiek tijdens h e t opstellen van de kriti­ sche reaktie. Zij reageert namelijk om 'misverstand t e k u n n e n voor­ komen by h e t verder door­den­ ken over genoemde problematiek ' Ik heb echter sterk de indruk ge­ kregen d a t de werkgroep juist misverstanden schept in plaats van die t e voorkomen. De werkgroep meent d a t de h y ­ pothese van Sapir­Whorf door Imguisten niet meer wordt aange­ hangen (nameiyk deze dat de we­ reldbeschouwing van een indivi­ du binnen een bepaalde kuituur afhankelijk is van de struktuur en de karakteristieken van de taal die zij spreken). De werkgroep meent d a t slechts niet­linguisten die zich met de t a a l bezighouden deze hypothese nog a a n h a n g e n Het artikel d a t de werkgroep a a n ­ haalt heb ik niet meer kunnen bestuderen. Ik wil er echter wel op wijzen d a t onder socio­linguis­ ten een ware Whorf­renaissance a a n de gang is in recente tijd. Het is h e t goed recht van de werk­ groep om nochtans te menen dat Whorf verouderd is, m a a r dan moet zij zich uitspreken over de soclo­lmguistiek Deze nieuwere tak m a a k t niet alleen gebruik van Whorf, m a a r ook van Vygotsky, die voor de jongste ontwikkelin­ gen van groot belang blijkt te zijn. B. Bernstein in een lecture van 1970 over 'Social Class, l a n ­ guage and socializations' (afge­ drukt m Language and social context, ed P P Giglioh 1972, pag. 159) gebruikt Whorf zelfs als basis voor de relatie \ a n de

eerder d a t ze beperkt is gebleven tot die takken van wetenschap waar ze h e t meest nuttig gebruikt kan worden, zoals de socio­ling­ uistiek. D a n mogen de linguïsten onder elkaar kibbelen waartoe die t a k d a n wel behoort.

De kritische reaktie op de diesrede Stigmatisering door de werkgroep algemene t a a l ­ wetenschappen, gepubliceerd in Ad Valvas van 10 m a a r t , bereikte prof. Bianchi enke­ le dagen voordat hij een stu­ die reis n a a r de Verenigde Staten ging maken, onder meer om samen met enkele amerikaanse linguïsten en socio­linguisten enige proble­ men betreffende stigmatise­ ring te bestuderen. Omdat hij juist n u diepgaand m e t deze problematiek bezig is, zag hij kans om ondanks de korte tijd die h e m ter beschikking stond toch nog te repliceren op genoemde reaktie. Met dit artikel besluiten we de dis­ kussic over deze diesrede.

DILEMMA

deepstructures uit de theorie van Chomsky en de sociale kommuni­ katies. Tenslotte komt hij daarin met zijn ook voor de stigmatise­ nngsproblematiek belangrijk on­ derzoek n a a r restricted codes (de theorie d a t mensen in sommige Subkulturen door h u n taal geo­ riënteerd worden op bepaalde be­ tekenissen van woorden Lennen­ berg meent m zijn Biological foundations of language (1967) weliswaar dat Whorfs hypothese, als zouden verschillen in taal uit­ drukkingen zijn van verschillen in denken, weinig a priori­basis be­ zit, m a a r h e t omgekeerd is even­ min waar (pag 363­364) Men kan daarom niet zeggen dat de hypothese van Whorf uit de linguïstiek verd^^enen is, m a a r

Ik kom n u op h e t volgende t h e m a dat de werkgroep a a n de orde stelt, in de punten twee en drie. Een woord, zo zegt zij, dient als konventioneel geluisteken om er een zaak mee a a n te duiden Eerst IS er de zaak en pas dan hot teken ervoor Het is h e t goed recht van de werkgroep om dit te menen, m a a r zij zegt er niet bij d a t ze hiermee stelling neemt in een m e ­ talinguistische vraagstelling, een dilemma waarvoor de wijsbegeer­ te der eeuwen zich altijd geplaatst heeft gezien Het merendeel der emotieve taalphilosophische t h e ­ orieën sedert Stevenson hebben zich op h e t andere standpunt ge­ steld en wel d a t door tekens bij voortduring emoties worden over­ gedragen, d a t ze als h e t ware niet anders k u n n e n en juist daarom door de taalgebruikers worden aangewend Er is als zodanig geen tegenstelling tussen konnotaties of gevoelswaarden enerzijds en denotaties of betekenissen ander­ zijds D a t gevoelens inderdaad van kontekst tot kontekst of van subkultuur tot subkultuur ver­ schillen kunnen, daarover z\jn we het waarschijnlijk eens, m a a r d a n begrijp ik niet waarom de werk­ groep zich zo hardnekkig op ba­ sis van de hypothese stelt (ook de werkgroep heeft kennelyk a prio­ ri opvattingen) d a t betekenissen

en gevoelens verschillende dingen zijn Natuurlijk kunnen er zaken zyn w a a r a a n geen teken gegeven is of kan worden, m a a r dan betreft het zaken die niet overgedragen kunnen worden, zoals de ervarin­ gen van mystici of psychedelische druggebruikers. Het is natuurlijk vol te houden d a t zulke zaken bestaan, en zelfs d a t ze een kon­ sekwentie k u n n e n hebben die be­ studeerbaar is, m a a r h e t blijven toch witte vlekken op de land­ kaart, die zeker voor de stigmati­ seringsproblematiek niet relevant zijn Dat zulke zaken niet bestaan omdat ze niet verwoord k u n n e n worden betekent echter wel d a t h u n realiteit aangevochten k a n worden en vaak met sukses

MANIPULATOREN De werkgroep bestrijdt d a t er woorden met hoge kodabiliteit zouden bestaan die als zodanig zich lenen voor stigmatisering, in tegenstelling t o t woordtekens m e t lage kodabiliteit die er minder ge­ schikt voor zouden kunnen zijn. Door dit op te merken gaat de werkgroep voorbij a a n h e t vele onderzoek d a t is gedaan door Triandis en enkele anderen (Ad­ vances in experimental psycholo­ gy 1964). Maar misschien meent ze dit wel omdat hij óók geen lin­ guist zou zijn. Door h a a r opmer­ king stelt de werkgroep echter in twijfel of het nog wel mogelijk zou zijn om met woorden te m a n i ­ puleren, iets wat wij dagelyks kunnen meemaken (b.v. in de r e ­ clame of in de politiek) Woorden zijn manipulatoren bij uitstek en sommige meer d a n andere (gege­

ven n a t u u r i y k een bepaalde kui­ tuur of subkultuur). D a t kortere woorden zich daartoe beter lenen dan lange is vrijwel een notoir feit, m a a r is t e n overvloede door T r i ­ andis en anderen aangetoond. Vervolgens meent zij d a t eerst een houding tegenover een zaak veranderen moet en d a t vervol­ gens de gevoelswaarde (de kon­ notaties) van h e t teken wel mee zal gaan. Als voorbeeld geeft zy. dolhuis, gekkenhuis, krankzinni­ gengesticht en psychiatrische i n ­ richting. Men k a n er nog bijvoe­ gen h e t by kritische psychiaters in gebruik gekomen woord 'school'. Natum­iyk is h e t waar dat door die woordveranderingen de stigmatisering v a n de groep die m deze verbiyven werd opgeno­ men niet verdween, m a a r wel is het zo d a t iedere woordverande­ ring h e t teken was van een enor­ me verandering van onze houding tegenover de geesteiyk gestoor­ den, ledere keer wanneer houdin­ gen veranderen moet dit gepaard gaan met een tekenverandering, en h e t is opmerkeiyk d a t heel vaak de tekenverandering a a n de houdingverandering vooraf ging Een vernieuwer heeft een nieuw teken even h a r d nodig als mede­ standers. Soms is h e t nieuwe t e ­ ken als een katalysator. Woord­ verandering zonder meer zal h e t beoogde effekt ook zelden berei­ ken. Maar dit heb ik ook nergens beweerd en de werkgroep kent m y n gedachten of wishful t h i n k ­ ing toe die ik niet heb (zie pag 53 van Stigmatisering, bovenaan) W a t ik wel beweerd heb is d a t men zou k u n n e n proberen om een m Vervolg op pag S Icolom 2

mam ONZE SPECIALITEIT

buro de werkstudent . . . a l s e r a a n h e t e i n d v a n j e geld n o g zoveel m a a n d o v e r is . . . d a n e v e n 23 23 67 of 24 82 51 b e l l e n of z o n d e r k o s t e n i n s c h r i j v e n o p l e i d s e g r a c h t 110 a ' d a m ­ c .

50 jaar PRINS voor een 'vorstelijke' bril! o #

Keuze uit honderden monturen #

Snelle reparatie­service

Het BUREAU STUDENTENADMINISTRATIE vraagt i.v.m. de a s. inschryving van studenten

WERKSTUDENTEN

PRims

GROTE BUSTOCHTE N DOOR E NGE LAND

Voor uw zakenlunches en gezellig diner in ontspannen sfeer b ö kaarslicht. Op zondag geopend. Noorderstraat 21 (bij Vijzelgracht) Telef. 337677.

Leverancier alle ziekenfondsen

m a a n d a g t / m v r i j d a g v a n 9,00­17.30 u u r c o l l e g e k a a r t + losse p a s f o t o m e e n e m e n .

uict 7­ of 14­daags verblijf In Engel« gezin, tussen 24­ 6 en 5­8, voor sportieve echtparen, leraren, verplpeg­ sters, oudere scholieren e t c , o.l.v. A V. Hmloopen. leiaar Engels M.O. A B, Stetweg 35, Castricum, Telefoon 02518­50150.

BARBECUE FONDUE BAR­BISTRO „PIED DE COCHON"

BRILLE Amsterdam (13 fil.) Amstelveen­Haarlem

Extraatje op een ABN studentenrekening Een bankrekening. Speciaal voor studenten. Voor 't gemak. Om allerlei soorten betalingen te doen. Met gratis overschrijvingsformulieren. Met gratis dagafschriften w/aarop elke saldowijziging staat. Een bankrekening met 'n extraatje. Twee procent rente. Niet langer op studeren! Meteen zo'n bankrekening openen. BIJ een van de ABN-kantoren. 't Is een kwestie van 'n paar minuten en je hebt er jaren elke dag plezier van. U bent welkom bij de

Algemene Bank Nederland 40 kantoren in Amsterdam en Amstelveen, w.o. Spuistraat 128-150 / A J. Ernststraat 601 / Van Baerlestraat 30 / Leidseplein 2 / Merckenburg 3 / Weesperstraat 61 / El. Rooseveltlaan 2. Amstelveen.

voor de periode 15 mei tot 15 sept. 1972 Ook ZIJ die zich i n genoemde periofie tenminste 10 werkdagen aaneengesloten t e r beschikking stellen komen in aanmerking. De netto­uurvergoeding bedraagt ƒ4,—. Sollicitaties k u n t u schrifteiyk of telefonisch indienen by h e t bureau studentenadministratie (tel 483650). Voor AMSTELRADE, wooncentrum voor lichameiyk gehandicapten. L a a n van Kronenburg 12, (100 meter achter Uilenstede) zyn m e n sen nodig die zo af en toe of regelmatig m e t gehandicapten willen wandelen. De b e doeling is ook d a t er een betere integratie tot stand komt tussen Uilenstede- en Amstelrade-bewoners. Wie doet er mee? Inf. Sybren Welbedacht, Uilenstede 46 k. 276, tel. 433071.

HYPOTHEEK tot 125''/o.

Academici, Staffunct, Leraren, Officieren, M.O. H.T.S., enz. totale woningfinanciering. Vrybl. kostel. offerte. Gratis deskundig advies. Vóórfinanciering tot ƒ 25 000,-.

Drs. UDING PARTNERS. OnafhankeUjke financiële adviseurs. V. Maerlantl. 7, Amersfoort, 03490-16853.

Blauwe winterjas gevonden in Simca, achtergelaten door lifters (VU-studenten) die zo 19 m r t 13 u. by Amstelveen uitstapten (op de weg n a a r H a a r l e m ) . J h r . mr. A. A. D. Berg, Buurtweg 42, Wassenaar, tel. 01751-8118.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen