Ad Valvas 1973-1974 - pagina 120

4

HOE DAN DE MUREN HELPEN AFBREKEN? Sinds enige tyd bestaat er aan de V.U. de werkgroep Potchefstroom met als doelst^ini: te bewerkstelligen dat de V.U. op korte termQn haar contact met de Universiteit van Potchefstroom verbreekt. De leden van de universitaire gemeenschap aan de V.U. z^n eind november door de werkgroep benaderd met een brief, waarin het verzoek wordt gedaan instemming te betuigen met deze doelstelling via een handtekening en hiervan de Universiteitsraad van de V.U. in kennis te mogen stellen. Ik constateer in <de brief van de werkgroep drie hoofdlijnen in de argumentatie voor dece actie: a. door de dialoog met Potchefstroom steunen we de regering van Z.A. b. door de diirfoog met Potchefstroom verklaren we ons tot vijanden van de zwarten; en c. de ervaring leert dat de dialoog met Z.A., zelfs die van Vei^uyi, niets heeft bereikt. Lyn a. liikt me louter ethisch geïnspireerd en niet empirisch. Mjn b. lykt me ethisch onhoudbaar en empirisch zeer aanvechtbaar. Lijn c. lijkt me empirisch onjuist (en elk geval niet bewösbaar) en ethisch nogal zwak. 'Verligte' Afrikaners Ad. a. De apartheidsfilosofie is ontwikkeld in de Broederbond door mensen als Prof. Cronjé (Universiteit van Pretoria) en Prof. Van Bruwer en Dr. Verwoerd (Universiteit van Stellenbosch) en niet in Potchefstroom, zoals door de werkgroep wordt gesteld. Er bestaat alleen in Potchefstroom sinds enkele Jaren — misschien wel mede onder invloed van buitenlandse contacten — een tanieiyk invloedrijke groep, die het blad 'Woord en Daad' uitgeeft en daarin de regering niet onkritisch bejegent. Zij vindt o.a. dat de apartheid voor de Kleiwlingen en ook voor de geürbaniseerde Afrikanen irreëel is en dat de politiek van de thuislanden veel eerlijker (in financieel opzicht en ook qua gebiedsuitbreiding) moet worden opgezet. Ook kent Potchefstroom haar, wat men in ZA. noemt, 'verljjfte' Afrikaners, zowel onder de docenten als onder de studenten. Zeker ze z^n niet (of nog niet) in de meerderheid, maar betekent dat, dat ze zonder meer moeten worden afgeschreven, omdat de leiding van de P.ü. (nog) In verkeerde handen is? Elke beweging bestaat uit progressieven, een middengroep en reactionairen. Betekent een kritische dialoog met de reactionairen niet altijd zonder meer steun voor de progressieven en het helpen losweken van de middengroep uit de greep van de reactionairen? De Zuid-afrikaanse regering Is niet gebaat met het contact tussen de VU en de P.U. Zij wenst de toenemende mentaliteitsverandering onder de Afrikaners niet. Zij zal de voorkexu: geven aan het eenmalige schokeffect van verbreking van de relatie — daar is men In Z.A. zo langzamerhand aan gewend geraakt — de horzel- of liever de glstfunctie die vla het kanaal V.U.-P.Ü. kan worden uitgeoefend. Het vea-boreken van het contact met Potchefstïwom isoleert de progressieven aldaar en verzwakt hun pogen de middengroep naar zich toe te zuigen. Ethisch is het verbreken van het contact met Potchefstroom beter te verdedigen, zij het wel vanuit een bepaalde ethiek. Is het niet de ethiek van terugtrekken om het krijgen van vuile handen te voorkomen? Mün vraag is dan meteen: OKË, maar hoe kun Je nu door terugtrekking of door verbreking van het conta.ct werken aan de opdracht die Verkuyl ons voorhoudt in z\)n boekje 'Breek de muren af'? Bovendien: sluit dit wel aan bü de conflictleer van het Evangelie in welke niet een coUectivistische maar een personalistische benadering centraal staat? Een gangbaar conflictmodel, al of niet onder invloed van de klassenstrijdidee, is de strategie om alle personen uit een bepaalde collectiviteit (natie, bevolkingsgroep, klasse of ras) op één hoop te gooien en dan zich te keren tegen deze collectiviteit als geheel. Is daarentegen de evangelische weg niet veeleer personen uit deze collectiviteit trachten te wiimen voor het goede, zodat deze de waarheids-

vraag voorop gaan stellen, hieraan de solidariteit met de eigen groep ondergeschikt maken en binnen deze groep zich gaan inzetten voor gerechtigheid en vrede? Indien men de laatste weg wil volgen moet men m.i. de kanalen met een collectiviteit die op onze weg is geplaatst niet sluiten, maar Juist open houden om ze te kunnen benutten. Overigens leert ons ook de Individual Psychologie dat genezing niet tot stand komt via isolement en opsluiting van de betreffende persoon, maar Juist via contact. Wordt het geen tyd, dat we deze moderne ervaringen ook proberen toe te passen op de relaties tussen groepen? Zijn we niet op de verkeerde weg, als we 'zieke' groepen afstoten en isoleren en daardoor hun ziektebeeld verergeren, zoals ook bö individuele personen het geval is? Setiloane niet representatief Ad. b. Als de werkgroep ethische bezwaren heeft tegen de dialoog met Potchefstroom, hoe denkt zij het dan ethisch te verantwoorden, dat zij zich geheel aansluit bij de redenering van Dr. Setiloane: Elke poging om onze vijanden, de Zuidafrikaanse blanken, die wij hebben afgeschreven via een dialoog af te brengen van hun rascistische politiek, betekent vijandschap met ons? Zou zü ook meteen instemming betuigen als b.v. de progressieven in Rusland (de Almariks etc) de Wereldraad van Kerken tot vijand zouden verklaren, omdat deze een dialoog onderhoudt met de Russisch Orthodoxe kerk? Empirisch is het bovendien zeer aanvechtbaar. De Zambianen zyn

veel feller in deze dan de Tswana en toch heeft de VU reeds Jaren een goede relatie met de Universiteit van Lusaka. De Tswana zullen het m i . veeleer toejuichen wanneer de Vü een verdrag met hun universiteit sluit, niet alleen om materiële, maar ook om psychologische redenen. Niet aUeen vanwege de concurrentiepositie met de zgn. BantoeUniversiteiten in ZA., maar ook omdat ze begrijpen, dat Potchefstroom bepaald wel enige moeite zal hebben met zulk een driehoeksverhouding. Het moet me overigens van het hart, dat ik deze driehoeksverhouding, dus het zoeken van contact met de Universiteit van Lesotho, Botswana en SwazUand, zelf heb voorgesteld in een vergadering van de commissie Buitenland in het bijzijn van Dr. Beyers Naudé, welke laatste hierop zeer positief reageerde. Het was zeer bewust bedoeld als een en-en verhouding. Het is dan ook verdrietig te constateren, dat anderen mijn voorstel nu benutten om vanuit welke integere motieven ook, hiervan een of-of aangelegenheid te maken. Ik zou er aan willen herinneren dat de nauwe contacten van de VU met Z.A. voor Luther King geen reden waren om het aangeboden eredoctoraat van de VU te weigeren. Integendeel, ik meen te weten dat hij ziJn aanvankelijke aarzeling overwon, toen hij vernam van de contacten met Z.-Afrika, meteen begrijpend welke effecten zijn erepromotie in dat land zou hebben. Trouwens dr. Setiloane lijkt me niet representatief voor zijn eigen Luthuli Memorial Povmdation. In de eerste plaats omdat deze organisatie gebruik maakt van het blanke apartheids-systeem zoals b.v. dat van de zgn.

'Bantu-educatlon' om zo de verdrukten in Z.-Afrika te kunnen helpen. In de tweede plaats omdat deze organisatie heeft geparticipeerd in de conferentie 'La violence des Pacifiques', gehouden te Driebergen van 4 tot 8 april 1972 — ook wel de Camara conferentie genoemd — en daar a«coord is gegaan met de volgende strategie t.a.v. Z.-Afrika. Veranderingen in Z.-Afrika zouden volgens deze conferentie via drie nivo's moeten worden bewerkstelligd, nl. a. door te werken onder de zwarten (leadership training etc.) b. door te werken aan een waarden-verandering onder de blanken, kortom bij dezen een proces van bewustwording op gang te brengen en c. door het creëeren van multi-raciale gemeenschappen om Z.-Afrika te laten zien hoe een 'common society' kan worden opgebouwd. Deze drie nivo's werden, dus ook door de Luthuli Memorial Foundation, gezien als een samenhangend geheel, ook al kan er uiteraard sprake zyn van een zekere taakverdeling. Dialoog Ad. C. Een intensieve dialoog is m.i. een effectief middel. Alleen treden de resultaten meestal eerst na lange tyd aan het licht. Men kan nooit zeggen dat er niets is bereikt. Zelf heb ik gemerkt welk een diepe indruk de tournee van Robert Kennedy door Z.-Afrika in 1965 heeft gemaakt op duizenden Zuid-afrikanen, zodat ze er twee jaar daarna nog steeds over spraken, ook al waren ze het (nog) niet met hem eens. Niet iedereen wordt op één dag van een'Saulus een Paulus. Bekering is veelal een langzaam

proces, waarby contacten vooral met buitenlanders een grote rol kunnen spelen. Laten we niet vergeten dat een Don Camara in zyn Jongere Jaren een fascist is geweest en Beyers Naudé een actief lid van de Broederbond. De vele externe contacten van laatstgenoemde zullen zeker van betekenis zyn geweest in het proces van verandering dat hem er op een gegeven moment toe bracht uit de Broederbond te treden. Hetzelfde geldt voor de moedige stellingname tegen apartheid van mensen als Prof. Keet, Prof. Ben Marais, Prof. Geyser, Prof. Pistorius, dr. Engelbrecht en dr. Bruckner de Villiers. De verharding van regeringszyde o.a. tot uiting komend in het Schlebusch onderzoek en het intrekken van paspoorten etc. is een duideiyke illustratie dat de regering zich ernstige zorgen maakt over de invloed van de vredesgroepen in Z.A. en over de toenemende mentaliteitsverandering onder de blanken. Laten we op dat laatste inspelen en niet de reactionaire Zuldafrikaanse regering steunen, die uit angst — ze voelt de grond onder de voeten wegzinken — het kleine beetje contact dat er nog is, steeds meer wil wegnemen. En als de dialoog via het kanaal met Potchefstroom wordt geweigerd (geen toekeiming van visa etc.) zullen we op creatieve wyze moeten zoeken naar andere bovengewelddadige mogelykheden om de progressieven in Z.A. te steunen, desnoods via een radiozender op de grenzen van dat land. Laten we aan de Vü ophouden elkaar te bestrijden, maar eensgezind ons inzetten voor dat doel (muren af te breken), nu Z.A. eenmaal op onze weg is geplaatst. DR. J. P. FEDDEMA

DE RECHTEN VAN DE MENS EN ZUID-AFRIKA TWEE JUBILEA Dit jaar is tiet 25 jaar geleden dat in Zuid Afrika de Nationale Partij aan de macht kwam; een ononderbroken regeerperiode van 25 jaar heeft die partij in de gelegenheid gesteld het apartheidssysteem zo te vervolmaken dat oppositie ertegen vrijwel onmogelijk is. Eveneens 25 jaar geleden werd de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in de Verenigde Naties aanvaard. Dit laatste wordt deze maand alom herdacht, waarhij van de kant van de V.N. bijzondere aandacht wordt gevraagd voor de situatie in Zuid Afrika Ook aan de V.U. zal de 25e verjaardag van de Universele Verklaring niet ongemerkt voorbijgaan: op 7 en 8 december wordt er een symposium gehouden dat mede georganiseerd is door de Commissie voor het Studium Generale. Dit en het feit dat de speciale band die de VU heeft met de blanke Universiteit van Potchefstroom de laatste tiJd weer wat meer in discussie Ujkt te komen, zijn aanleiding eens na te gaan hoe in Zuid Afrika gesold wordt met artikel 26 van de Universele Verklaring dat handelt over het onderwijs. We gaan het dus niet hebben over, bijvoorbeeld, de wet op de onderdrukking van het communisme op grond waarvan een eredoctor van de VU voor de rechter zal moeten komen op dezelfde dag dat de Universiteitsraad zal gaan beslissen of, en zo Ja, hoe hij de dialoog met de Universiteit van Potchefstroom zal voortzetten. Wie wat te weten wU komen over de repressieve wetgeving in Zuid-Afrika zQ verwezen naar de in samenwerking met de voorlichtingsdienst van de VJN. tot stand gekomen uitgave 'Je hoeft er niet geweest te zijn. Apartheid in de praktik', Baarn 1973. Maar terzake. We citeren uit de Universele Verklaring: art. 26.1: Een ieder heeft recht op onderwijs; het onderwijs zal kosteloos zijn, althans wat het lager en basisonderwijs betreft. Het lager onderwijs zal verplicht zijn... Hoger onderwijs zal gelijkelijk openstaan voor een ieder die daartoe de begaafdheid bezit. art. 26.2: Het onderwijs zal gericht zijn op de volle ontwikkeling van de menselijke persoonlijkheid en de fundamentele vrijheden. Het zal het begrip, de verdraagzaamheid en de vriendschap onder alle naties, rassen of godsdienstige groeperingen bevorderen .,.

art. 26.3: Aan de ouders komt in de eerste plaats het recht toe de soort van onderwijs en opvoeding te kiezen welke aan hun kinderen zal worden gegeven. Wat komt er van dit alles terecht in Zuid-Afrika? Lager en middelbaar onderwijs Een van de eerste daden van de Nationale Party-regering was het instellen van een commissie (de commissie-Eiselen) die tot taak kreeg principes en doeleinden te formuleren voor het onderwijs aan zwarten. Op basis van de aanbevelingen van deze commissie kwam in 1953 de Bantu Educa-

tion Act tot stand die uitgaat van principes als blank 'trusteeship', ongeiykheld van kansen voor blanken en zwarten en raflsaischeiding op alle onderwysniveau's. Er kwam een eind aan de situatie van voor 1948 toen het onderwys naar inhoud en niveau voor alle bevolkingsgroepen in Zuid Afrika ongeveer geUjk was. Tussen het effectief worden van de wet, in 1954, en 1968 VM^rievoudigde het aantal Afrikaanse leerlingen weliswaar, maar daar by is wel een tweetal kanttekeningen op zyn plaats: het percentage leerlingen dat door-* stroomde naar het middelbaar onderwys steeg nauweiyks (van 3,74 naar 4,12); de drop out van Afrikaanse kinderen is enorm: de meesten verlaten de lagere school voordat zy de eerste vier hebben voltooid. Voor dit laatste zyn wel een paar oorzaken aan te geven: er bestaat geen leerplicht voor zwarte kinderen (voor blanke wel); voorts wordt van de Afrikaanse bevolking verwacht dat zfl zelf de kosten van het onderwys voor haar rekening neemt: gaf de regering in 1970 gemiddeld 228 Rand per Jaai uit aan een blanke leerling, voor een Afrikaanse was dit R 20.

De rest moeten de ouders zelf maar bypassen. Van het armste deel van de bevolking van Zuid Afrika wordt zo de grootste inspanning gevraagd om zyn kinderen onderwys te laten volgen. In 1954 heeft Verwoerd, toendertyd minister van Bantoe-zaken, uitgelegd dat er voor de Afrikaan geen plaats is in de maatschappy 'beyond certain forms of Labour'. De onderwyspolitiek van de regering Is er op gericht dat dit zo biyft. Hoger onderwijs In 1960 werd de Extension of University Education Act van kracht, waarby een volledige rassenscheiding op de universiteiten werd doorgevoerd. Voor de vier Afrikaanstalige instellingen (Stellenbosch, Pretoria, Oranje Vrystaat en Potchefstroom) betekende dat geen verandering: ze waren allang zuiver blank. De 'open' Engelstalige miiversiteiten echter moesten nu him deuren sluiten voor de 'nle-blankes' die verwezen werden naar speciaal voor hen opgerichte nieuwe instellingen. Het werd een misdryf (maximumstraf 6 maan-

Vervolg op pagina 7

De universiteiten van Zuid-Afrika (gegevens van 1971, uit: Survey of Race Relations 1971, uitg. ZA I n s t i t u u t voor rassenverhoudingen) Universiteit v a n blank (engels) blank (afrikaans)

zwart (afrikanen) zwart (Indiër) zwart (klemrling) schrift, kurs.

Kaapstad Natal Rhodes Wltwatersrand P o r t Elizabeth Potchefstroom R a n d Afrikaans Universiteit Stellenbosch Oranje V r y s t a a t Pretoria Fort Hare Die Noorde Zululand Durban-Westville Wes-Kaapland Suid-Afrika

Totaal Totale bevolking (in miljoenen) Promillage studerenden

Blanken

Kleurlingen

Indiërs

Afrikanen

7605 6586 2106 9400 1602 5377

360 63 0 23 0 0

130 331 42 346 0 0

2 191 0 13 0 0

1738 8319 5251 13150

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0 942 1146 837

23339

1219 824

84473 3.8 20

2489 2 1

,

2004 1785

3341

4638 0.620 7

6472 15 0.35

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen