Ad Valvas 1973-1974 - pagina 365

AD VALVAS — 5 JULI 1974

3

STERKE VERTRAGING INGEBRUIKNAME DOOR PERSONEELSSTOP

RADIONUCUDEN CENTRUM GEREED I n g e k l e m d t u s s e n t w e e v l e u g e l s v a n h e t gebouw der W i s ­ en N a t u u r k u n d e v a n de VU ligt, half b o v e n ­ , half ondergronds h e t Radionuclidencentrum. E e n nieuw, u l t r a ­ m o d e r n e n groots opgezet laboratorium voor radioaktief onderzoek. Dikke b e t o n n e n w a n d e n o m m u r e n daar e e n k o m p l e x v a n l a b o r a t o r i u m r u i m t e s geschikt voor de h e r b e r g i n g v a n de m e e s t u i t e e n l o p e n d e w e t e n s c h a p s d i s c i p l i n e s . Nog is h e t stil i n dit RNC. I n a f w a c h t i n g v a n de k o m s t v a n h e t a k a d e m i s c h e werkvolk l i g g e n de b e n e d e n g r o n d s e e x p e r i m e n ­ t e e r k a m e r s m e t h u n kostbare u i t r u s t i n g voor h e t m e r e n d e e l g e h u l d i n e e n s c h e m e r d o n k e r e rust. S l e c h t s i n e n k e l e r u i m t e s brandt volop licht. D a a r zijn als eerste 'gast'onderzoekers i n dit 'hotel'laboratorium m e n s e n v a n de groep m o l e k u l a i r e g e n e t i k a v a n de subfaculteit der biologie bezig m e t e e n onderzoek n a a r erfelijkheidsdragers. H e t c e n t r u m i s g e r e e d e n e e n feestelijke o p e n i n g v a n dit n a a r E uropese b e g r i p p e n u n i e k e c e n t r u m w a s zeer zeker op zijn p l a a t s g e w e e s t . Maar er v a l t e e n l i c h t e s c h a d u w over. N a t i e n j a r e n v a n o n t w i k k e l i n g e n bouw o n d e r v i n d t de i n g e b r u i k n a m e s t a g n a t i e door de a l g e m e n e personeelsstop a a n u n i v e r s i t e i t e n . Het radionuclidencentrum is een grotendeels ondergronds gelegen betonnen gebouw met één, be­ waakte ingang in het gebouw der Wis­ en Natuurkunde. Bovengronds een a a n t a l ruimtes voor administratie, beheer, ver­ gaderingen en enkele, daglicht vergende, werkplaatsen. Beneden­ gronds liggen 2000 vierkante m e ­ ter laboratorium en technische ruimtes. Zestien laboratoria ziün ingericht voor h e t experimentele werk van een tiental vakweten­ schappen op h e t gebied van bio­ logie, scheikunde en geneeskunde. Voor diverse specialismen zijn er o.m. dierstallen, plantenkweekka­ mers, een operatiekamer, klimaat­ kamers, een ultra­centrifugeruim­ te en röntg enkamers. Voorts een a a n t a l ruimten voor gemeen­ schappelyk gebruik, zoals tel­ en meetkamers, schrijfruimtes en doka's. Kosten van dit alles on­ geveer 14 miljoen. Bij de gebruiksopzet van dit alles is uitgegaan van een zgn. hotel­ organisatie; d.w.z.: groepen op de VU die zelf niet over de juiste faciliteiten voor radio­aktief on­ derzoek beschikken, kunnen hier intekenen in het gastenboek en voor kortere of langere tijd be­ schikken over de nodige labora­ toriumruimte en wetenschappe­ lijke a p p a r a t u u r . Een staf van radiologische wer­ kers en een stralingsveiligheids­ dienst zorgt voor begeleiding en voor maximale veiligheid. De idee voor dit Radionucliden­ centrum is een tiental Jaren ge­ leden geboren m t de wens om het stei­k groeiende a a n t a l hoog­ radio­aktieve onderzoekingen a a n de VU onder te brengen tn één adequaat en afdoend beveiligde omgeving. De noodzaak van de aanwezigheid van een aantal bij­ zondere veiligheidsvoorzieningen en de ekonomische voordelen van gemeenschappelijk gebruik van specialistische a p p a r a t u u r m a a k ­ ten koncentratie van radio­aktief onderzoek in één c e n t r u m a a n ­ trekkeiyk. Daarnaast voorzag men mogelijkheden in de I n t e g r a , tie van wetenschappen. Met n a ­ me onderzoekingen op h e t gebied van de nukleaire geneeskunde vereisen samenwerking van meer­ dere disciplines. Volgens dr. B. van Zanten, direkteur van h e t RNC, tevens lector radioohemie in de subfaculteit scheikunde, Die­dt h e t centrum ideale moge­ lijkheden tot inter­disciplinaire samenwerking. Het n a a s t elkaar werken van wetenschappelaara van meest uiteenlopende plui­ mage kan deze integratie~^ bevor­ deren.

en nieuwsgierig rondkeek schoot heel even de gedachte door me heen a a n uit alle hoekjes op me afkomende en steriel makende straling. Eén sensationeel gevoel dat echter snel verdween. Werken met radio­aktiviteit is geen kinderspel. Binnen het RNC gelden dan ook de zeer strenge voorschriften van arbeidsinspektie volksgezondheid en van de s t r a ­ lingsveiligheidsdienst. Men mag er bijvoorbeeld niet eten, niet drinken, niet roken, geen kosme­ Uka gebruiken en geen kontakt­ lenzen dragen. Elke handeling met aktief materiaal moet bo­ vendien uitgevoerd worden vol­ gens voorschriften. Een en ander inspireerde den Hollander, mede­ werker van de groep radiochemie tot bovenstaande stelling. Naast de uitgebreide voorschrif­ ten is bij de totstandkoming van iiet gebouw al zoveel mogelijk r e ­ kening gehouden met h e t karak­ ter van radiologisch werk. Muren zijn soms van 80 centimeter dik beton. Stralingsgevaarlijke ruimtes, bijv. de róntgenkamers, hebben deuren met een loden binnenplaat en zljn met h u n overigens geringe afme­ tingen zwaar als grote massieve kerkdeuren. Alle ruimtes z^n langs twee wegen bereikbaar. I n geval van nood geven aanflikke­ rende groene richtingspijlen de veilige vluchtweg aan. Voorts is er een ingewikkeld luchtverver­ singssysteem voor de veiligheid van radiologische werkers. Per uur wordt de lucht twintig m a a l ververst, waarmee 130.000 kubieke meter geconditioneerde lucht (per uur) gemoeid zijn. Ter vergelij­ king: een normaal chemisch lab. vereist verversing tot 5 ä 7 m a a l per uur. Tenslotte bevindt zich a a n de zuidzijde de geweldige afvalwate­ ringsinstallatie m e t zijn 18 tanks waarin alle afvalwater t / m toilet­

Een kijkje in een klimaatkamer; binnen (aard radio­aktiviteit,

links het paneel aan de buitenkant, besmettingsgevaar, stralingsgevaar,

spoeling opgevangen wordt. Men onderscheidt alfa, bèta en g a m m a afvalwater. Slechts water met een aktiviteit beneden de in de vergunning vatgelegde nor­ men, mag geloosd worden. Alle water wat te aktief is en n a t u u r ­ lijk het gewone aktieve afval wor­ den n a a r h e t reaktor­centrum in Petten afgevoerd. De opzet van h e t RNC is zodanig dafc er in principe niets n a a r bui­ ten kan zonder op radioaktieve bemetting gekontroleerd te zijn. Ook ieder experiment dat uitge­ voerd wordt is van te voren be­ keken op konventionele en radio­ logische veiligheid.

ONDERZOEKERS De totstandkoming van h e t RNC betekent allerminst d a t pas van­ af nu radio­aktief onderzoek ge­ d a a n m a g worden op de VU. Al een tiental j a j e n geleden ge­ beurde dit en in de loop der j a ­ ren zijn er zelfs enkele isotopen­ laboratoria bijgekomen. Te noe­ men zijn bijv.: h e t isotopen lab. ohem. fys. en het isotopenlab. van

biologie. Deze laboratoria, waar met radio­aktiviteit tot het B ­ niveau gewerkt mag worden, zul­ len blijven bestaan. Slechts het onderzoek dat i.v.m. de te stellen veiligheidseisen niet in 'eigen huis' gedaan kan worden, zal n a a r het RNC moeten verhuizen. Bij dl', van Zanten zijn al een groot aantal verzoeken om plaats­ reservering in het RNC binnen­ gekomen. Naast de groep mole­ kulaire genetika die onlangs met groot enthousiasme h e t RNC in­ gewijd heeft, zijn dat bijv. f a r m a ­ kochemie (scheikunde); radio­ chemie (de groep van v a n Zanten zelf "1; de stralingsveUigheids­ dienst; endokrinologie; nukleaire geneeskunde; nefrologie en een a a n t a l anderen. B y n a altijd betreft h e t onder­ zoekingen waarbij radio­aktiviteit gebruikt wordt als merking. D.w.z.: molekulen, worden 'radio­ aktief' gemaakt. Deze radio­aktieve merking m a a k t h e t mogelijk om ten allen tlJde deze molekulen weer op te spo­ ren. I n een gesprek dat wij hadden

met dr. B van Zanten, gaf hij o.a. deze interessante voorbeel­ den. 'Nierscanning: om te eten of de nier van een patient goed funk­ tioneert, zou men de patiënt spe­ ciale, radioaktief gemerkte stof­ jes kunnen toedienen. Het trans­ port van die stofjes door het li­ chaam van de patient kan men m,et behulp van gevoelige appara­ tuur van buitenaf bestuderen. Beschikt men over stoffen die selektief hun weg naar de nier zoeken, dan kan men op die wijze de werking van dit orgaan bestu­ deren. Dat een te hoge stralingsbelasting van de patiënt optreedt kan men gemakkelijk voorkomen door ge­ bruik te maken van sgn. kort­ levende nucliden.' (Kortlevende nucliden zijn s t r a ­ ling uitzendende deeltjes met een — de n a a m zegt h e t al — zeer korte levensduur. In tegenstelling tot radioaktief afval v a n k e r n ­ reaktoren, d a t honderden j a r e n nodig heeft om uitgewerkt te r a ­ ken, vervallen kortlevende n u ­ cliden binnen een a a n t a l uren. Het uitgezonden stralingsniveau daalt dus in dezelfde korte tijd tot nul. Deze kortlevende nucli­ den, die tot nadeel hebben dat ze niet opgeslagen en bewaard k u n ­ nen blijven, worden betrokken van o m . h e t reaktorcentrum Petten.) 'Een ander voorbeeld is het vol­ gende: in een gesprek met het in­ stituut voor milieuvraagstukken is het probleem van pesticiden in het milieu aangesnede?i. Wü men nu in een gesimuleerd milieu, bijv. een aquarium, het lot van een pesticide volgen, dan is op­ sporing van de zeer geringe hoe­ veelheid stof of omzettingspro­ duct met konventionele methodes uitermate gekompliceerd. Bij mer­ king met r.a. wordt opsporing echter veel eenvoudiger.'

VEILIGHEID Toen ik voor de eerste maal h e t inwendige van het RNC betrad Stelling: De gebruikelijke voor­ schriften met betrek­ king­ tot de personele veiligheid in ruimten ingericht voor onder­ _ zoek met open radio­ aktieve bronnen doen vermoeden dat radio, logische werkers tijdens de uitoefening van hun arbeid geacht worden de adem in te houden. (Den Hollander, 21 juni 1974, VU A'dam).

waarop gegevens over de experimenten aanwes­igheid gascilinders).

Dit zijn enkele voorbeelden van experimenten die m a a t s c h a p p e ­ lijke relevantie hebben, iets waar dr. van Zanten en zijn groep grote waarde aan hechten. De s groep radio­chemie heeft na een evalua­ tie van h a a r werk besloten om wat zu intussen a a n kennis en er­ varing heeft opgedaan te gebrui­ ken ten behoeve van de nukleaire geneeskunde. PERSONEELSSTOP De ingang

van het

kNC

stj^s met de verplichte

sloffen.

Btj een volledig gebruik van het RNC zullen er zo'n 39 vaste ifte­

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen