Ad Valvas 1973-1974 - pagina 176

AD TÄLVÄS ­ ­ 8 FEBRÜA«! Wli

Kongres over U.S.S.R.:

POGING TOT EEN VRE KSISTENTIE Opgelaten balonnen neergeschoten door vuurpijlen. Ploffend rood vuurwerk. Oftewel wat de argeloze wandelaar overkwam tijdens een bezoek a a n het Creapand H88, zondagmiddag. Hoofd­ j­olspelers in dit spektakel: Bernd Rabehl, socioloog a a n de Freie Universität in West Berlijn, Dick Boer, krities theoloog, Wim Klinkenberg, journalist en een stampvolle zaal studenten. De standpunten, ingenomen in deze diskussie, zijn een uitwer­ king waard. Hier volgt dus een verslag van de USSR kon feren tie, op 1, 3 en 3 februari, georganiseerd door het OEP projekt der NCSV. Allereerst Bemd Rabehl, die de dag ei­voor al kritiek op de anti­ bols je wistiese bewegingen in de geschiedenis geleverd had, waarbij hij begon met de stelhng der ver­ tegenwoordigers van de Tweede Internationale: sociaal­demokra­ ten, Mensjewiki en nazaten, zy achtten een afzonderlvjke burger­ lijke en socialistiese revolutie noodzakeiyk. Positief waardeerden ze de nationallsatie van banken en fabrieken, de warenproduktie. Maar omdat ze aan een zich vol­ trekkende burgerlijke revolutie in het Rusland van 1917 dachten, be­ jubelen deze idealisten de invoe­ ring van de Nieuwe Ekonomiese Politiek, met haar gedwongen tlj­ deWke privé bedrijfjes. Hun fout is het, dat zij menen dat uit het eeiunaal ontstane kapitalisme het socialisme vrijwel vanzelf zal ont­ staan. Daarom za«en ze de Bolsje­ wiki als een groep onnodige ter­ roristen. Ze vergaten dat door een — langzame — verandering in de maatschappelijke omstan­ digheden ook de mens zal en moet veranderen voor je van socialisme mag spreken. Aan de andere kant de Links­ radikalen. Een van hun eerste leiders, de Hollander Pannekoek konstateerde dat de arbeidersra­ den tijdens het oorlogskommunis­ me een roemloze dood gestorven waren, dat de revolutie van '17 in wezen dus burgerlijk was, al werd zij door een arbeiderspartij vol­ trokken. Deze idealisten kijken nauwelijks naar de historiese om­ standigheden, zij gaan uit van een }dealisties mensbeeld. Het is wel aardig te hooi en te gras over sooale emancipatie te spreken en met utopistiese ideeën rond te lopen; weinig heeft dat echter met werkelvjke emancipatie van de ai­beiders te maken. Hier speelt het probleem van een kritiek, die zeer sympatiek aan­ doet, daarom veel aanhangers heeft — Trotskisten etc. — maar welke In wezen onjuist is. Daar­ tegenover staat de echte Marxist Lenin. Lenin was geen geniaal in­ dividu, nee hij was het produkt van zijn omstandigheden, een uit­ drukking van de klassenstrijd in zijn tijd. Lenin zag de noodzaak van een burgerlijke revolutie op het immense platteland met haar boerenmassaas en een zich tege­ lijkertijd hiermee voltrekkende .socialistiese revolutie in de ste­ den met haar relatief kleine pro­ letariaat. Zoals Marx na wetenschappelijk onderzoek voorspeld had ontstond er in deze woelige Jaren — oorlog tussen Roden enei­zijds en Engel­ sen en Polen, gesteund door Wit­ ten anderzijds — een overgangs­ fase: het staatskapitalisme. Dat met haar nieuwe verworven­ heden, produktiemiddelen in han­ den van de staat, maar ook haar typiese nadelen, binnendrmgende karrièren akers in de Kommunis­ tiese Partij, burokratiese tenden­ zen. Lenui, nt verval van de Sovjets koastaterend, formuleer­ de weer de noodzaak van cen­ tralistiese demokratie als inspraak van de Sovjets in een centraal plan. Helsaf kon hij dit door zijn te vroege dood niet meer uit­ werken. Genoeg viagen blijven over. Wat zou er van de USSR geworden zun, indien er m '17 geen socialistiese revolutie geweest zou zijn? Het heeft, aldus Rabehl, weinig zin in spekulaties te vervallen, maar een •ontwikkeUng naar een burgerlijke diktatuur, die misschien tot fas­ cisme geleid zou hebben, ligt het meest voor de hand. In hoeverre hebben de arbeiders in de Sovjet­ unie de demolo^tiese macht over­ genomen? De verwijdering van staat­arbeiders is immers een lo­ gies gevolg van het staatskapita­

lisme. Deze vraag moet dus ver­ anderd worden in 'wanneer zullen de arbeiders de kontrole overne­ men?'. Immers, volgens Rabehl is de Sovjet­Unie nog steeds in deze tussenfase.

ZAME

model. Je kimt er uit leren welke problemen zich eventueel in het we.sten voor zullen gaan doen. Niet de oplossing die aan allerlei pro­ blemen gegeven is moet overge­ nomen worden. Die problemen zi]n immers ook door de objektieve historiese omstandigheden daar bepaald. Verder meende hij dat elke volgende revolutie na de eerste in de Sovjet­Unie­gemakke­ lyker geworden is. Tenslotte konfronteerde Rabehl de sociale emancipatie met bur­ gerlijke vi­yheid. De burgerlijke vrijheid gaat uit van principes als vrijheid, gelijkheid en broeder­ schap. Prachtige zaken, geformu­ leerd in het vroeg­kapitalisme. Hun waarde is helaas nogal be­ trekkelijk wanneer zijn funktio­ neren tót het pimt waar de ar­ beiders zelf de produktiemiddelen willen bezitten. Dan blijkt dat de burgerlijke vrijheid op onvrijheid, ongelijklieid en vijandschap ge­ baseerd is, dat zij bestaat bij de gratie van de fabrielcsdiktatuur. Daartegenover staat de diktatuur van het proletariaat. Dit is in de ontwikkeling naar het socialisme een stap verder — die van staats­ kapitalisme naar socialisme is de volgende. Het doel van dit soort diktatuur is haar eigen opheffing.

KONSTANTEN Een geheel andere visie op de ge­ beurtenissen in de USSR had Wim Klinkenberg. Vrijdagavond sprak hij over 'Konstante faktoren in de Sovjet­politiek' — geïiTiteerd door de vooi­steUing die ook de Nederlandse pers nogal eens geeft aan deze politiek; een pers die het liefst het bestaan van de USSR zou ontkennen, ware het niet dat berichten over velerlei dissidenten haar kolommen vullen. Binnen het raam van konstanten in natuurlijke ligging, klimaat etc. ziet Klinkenberg als basis­ konstante de voortdurende, zich STRIJD IN WESTEN nog altijd voltrekkende socialis­ Andere verschillen bestonden in tiese revolutie. Het socialisme, dat de opvatting over de waarde van volgens Klinkenberg, nu in de het Sovjet­eksperiment voor "ie Sovjet­Unie bestaat beheerst de strijd tegen het kapitaüsme in menselijke verhoudingen al tot in het westen. Meende Klinkenberg subtiele uitersten. dat de CPN zich intemationalis­ Als verdere konstanten zag hij de binnenlandse en buitenlandse po­ litiek. In de binnenlandse politiek de diktatuur van het proletariaat, Pieter Boot AV de centrale planning, de produktie welke niet het maken van winst, maar het voorzien in de behoef­ ties, naar de beleidslijnen van ten aan Produkten tot doel heeft. Moskou, moest richten — Boer Verder de, wat hy noemde, kul­ had een andere opvatting hier­ turele revolutie: opheffing van over. het analfabetisme en kontlnue Volgens hem was het takties het aanpak van het verschil tussen beste wanneer de CPN zich auto­ stad en platteland. Over de bui­ noom zou opstellen Geen kritiek­ tenlandse konstanten zal ik ver­ loos aanvaarden van alles in de derop verhalen. Sovjet­Unie, maar ook geen dis­ tantie. Een innige omhelzing van BOTSING de USSR zou in de ogen van de massa de belangen der linkse op­ Begrijpelijk is het, dat op het al positie in het westen en die van genoemde forum de meningen van Klinkenberg en Rabehl, met de Sovjet­Unie als dezelfde zien, die van Boer tussen de hunne, wat het image van deze oppositie botsten. Het kwam er op neer dat weinig goed zal doen. Klinkenberg van mening was dat Uiteindelijk meende Babehl dat de Sovjet­Unie een soeiaiisties socialisme solidariteit met de Sov­ land is. HiJ noemde haar een lich­ jet­Unie in moet houden, maar tend voorbeeld, dat getoond, ge­ dat dat wel een zeer kritieke so­ analyseerd en verklaard moet wor­ lidariteit zal zijn, den. Natuurlijk moeten we niet alles wat er in de USSR gebeurt KRITIEK kritiekloos aanvaarden — zeker De deelnemers van de konf erentle niet dat wat in de burgerlijke — naast hun neiging de ver­ pers getoond wordt. Maar het is schillen tussen de forumleden te onmogelijk wanneer en waar dan versimpelen en deze versimpe­ ook een socialistiese staat op te lingen aan te dikken — voor de bouwen zonder de steun van de forumtafel stonden overwegend Sovjet­Unie. Zelfs de Chinese veel kritieser ten opzichte van de KP geeft toe dat de steun der USSR. Zo meenden velen dat de USSR in China van fundamenteel Sovjet­Unie haar eigen belangen belang geweest is. opvallend liet prefereren boven Dick Boer noemde de ontwikke­ die van de internationale ai'bei­ ling in de Sovjet­Unie een leer­ dersklasse.

^ßmg

Dit was een kwestie die uitvoerige toelichting van de heer Bulgakov, sekretaris bij de USSR­ambassade in Nederland, vereiste. De buiten­ landse politiek — ik kombineer hier ziJn betoog met het al ge­ noemde van Klinkenberg — ken­ de en kent twee altijd.aanwezige faktoren en wel die van het pro­ letaries internationalisme en de vreedzame koélKistentie. Dit laatste houdt een poging tot ver­ di­aagzaamheld met staten met andei­e maatschappelijke stelsels in. Nooit heeft de Sovjet­Unie een agressieve oorlog gewenst. Ty­ perend voor de vreedzame koek­ sistentie is het allereerste delcreet tijdens de oktoberrevolutie in 1917, dat opriep tot direkte beëindiging van de eerste wereldoorlog, welke immers alleen maar de belangen van hen, op winst belust, diende. Hulp aan alle nationale vrijheids­ bewegingen volgt uit het beginsel van het proletaries internationa­ lisme. Bij deze twee basisfaktoren komt nog een konstante en wel een zeer belangrijke — let op VVDers! —: de Sovjet­Unie is altijd tegen eksport van revolutie geweest. Op dialektiese wijze ziJn deze drie verlxmden. Iemand uit de zaal merkte op dat een figuur als Allende heel teleiu­­ stellend uit Moskou terugkwam toen hij daar hulp wilde vragen. Deze vraagsteller vroeg zich af In hoeverre de overweging dat een socialisties Chili Moskou weer veel geld zou kosten in de weinige echte steim die Allende ontving een rol had gespeeld. Nog een heet hangijzer in dezen was dat van de inmenging in na­ tionale aangelegenheden. Een ver­ tegenwoordiger van Amnesty In­ ternational herinnerde zich hoe brochures over de 'geen koffie uit Angola aktie' als staatsgevaar­ lijk uit de USSR werden terug­ gestuurd. EKONOMIE De spil van de ekonomle, het vijf­ jarenplan, komt als volgt tot stand. Een centrale organisatie, Gosplan, verzamelt de cijfers van de produktie die alle fabrieken denken te bereiken. In een fabriek ziJn deze op de vergaderingen van arbeiders voorgesteld, waarna de direktie deze goed moet keuren. Op dat nivo is heel de fabriek uiteindelijk verantwoordelijk. Gos­ plan kan de gehele nationale eko­ nomie overzien. Zij mag de ver­ wachtingen van de afzonderlijke fabrieken herzien, maar moet zich voor elke korrektie verklaren. Het nieuwe, negende, vijfjaren­ plan over '71—'75 is gericht op kwantitatieve verbeteringen in de welvaart: stijging van het maken van konumptiegoederen; dit naast absoluut ook relatief (dwz. groei van de konsumptiegoederen groter dan die van de produktie­ middelen, namelijk 48 en 42 ten opzichte van respektievelijk 39 en 56%); met stabiele prijzen. Om­ dat de welvaart in de Sovjet­Unie veel lager is dan in het westen, is het niet meer dan logies dat de nadruk zo sterk op de groei

. i^sRw»»w«yp^­iiiiiiiiiiiiii ijiif

Bernd Rabehl, socioloog Freie Universität West­Berlin. (Foto: Eduard de Kam) gericht wordt. Het is mij niet duidelijk geworden in hoeverre de Sovjet­Unie iets probeert te le­ ren van de negatieve gevolgen die de ekonomiese groei in het kapltahstiese westen heeft. Stre­ ven de ekonomen in de USSR alleen maar naar een aanvaard­ baar nivo van materiele welvaart? Wel is het zo, dat ook in de USSR de ekonomen zich weinig met m­ ken als arbeidsvreugde bezighou­ den: zij menen het een kluif Je voor sociologen. Spektakulair zijn de veranderin­ gen in de landbouw, toch het stiefkind van de Sovjet­ekonomie, geweest. Problemen als gevolg van gedwongen koUektivisatie kwamen ten overvloede bij 'normale' mo«l' lijkheden als een tekort aan kunstmest, veevoer; slechte bC' vloeiing of ontwatering. Tol vei na de tweede wereldoorlog was er een ongelooflijk tekort aan machines. Zoals bekend zijn de organisatie­ vormen die van kolchoz en .sov­ choz. De kolchoz is een kollektief bedrijf; het loon hangt direkt af van de produktie. Deze bedryyeii zijn volstrekt niet te vergelijken met de steeds groter wordende landbouwbedrijven in West­ Europa. S[n een kolchoz, met een oppervlakte tot 300.000 ha. speelt alles zich af op een oneindig veel grotere schaal af. Een gevaai daarbü is, dat de samenhorigheid tussen de boeren in zo'n enorm bedrijf veel te wensen ever kan laten. Een sovchoz is een staatsbedvyf, de lonen liggen vast. Opgemerkt dient te worden dat het al of niet aanvaarden vaii mogelijke investeringen op vol­ strekt eigen wijze geschiedt. Niet op winst wordt gelet, maai op noodzaak van nieuwe Produkten Ook de prijzen komen niet tot stand door het vraag­ en aanbod­ mechanisme, maar kriteria by hei tot stand komen ervan zijn: een boer heeft recht op een redelijk inkomen; lage voedselprijzen houden lage voedselkosten \oot de arbeiders in, waardoor in­ dustrieprodukten weer goedkoop kunnen ziJn. Dit laatste omdat, ook nu nog, de landbouw ée in­ dustrie dient. SOCIALISTIES­REALISME In hoeverre heeft het socialities­ realisme de bewustwording van de arbeiders gediend? Een vraag, centraal in de diskussie nie* Prank Gribling van het Kunst­ histories Instituut van de Gü zondagochtend. Deze ochtend om­ vatte afzonderlijke dlskuisies over ondenneer Staat en Part«. Ondei­wijs in de SovJet­Unie, Sovjet­Unie en Derde wereld. Nu dan, dit socialisties­realisme wilde gebruik maken van het 'beste uit het verleden' (1), kritiek en opvoedend zijn (2), een heroiese werkelijkheid tonen (3), en b«­ grijpelijk ziJn voor heel het vott Het Is dus geen realisme in «e westei­se zin van het woord, maar het wil de werkelijkheid afbeelden In een bepaald perspektief. Duide­ lyk doemt het enorme ideologies«

Van U?iks naa recht: Wim Klinkberg, Bulgakov, diskussieleidster, Diek Boer, Bernd Rabehl, Toka Brou­ wef (sekretayesse Oost­Europa Projekt J. <Poto: Eduard d e Kamto

Vervolg op pagina 5

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen