Ad Valvas 1973-1974 - pagina 337

3

AD VALVAS — 14 JUNI 1974

ARTSEN HEBBEN MACHTSPOSITIE

E é n dezer d a g e n zal h e t boek ' M a c h t v a n a r t s e n ' v e r s c h i j n e n , geschreven door drs. J. J. Klinkert, wetenschappeiyk m e d e w e r k e r (sociologie) a a n d e f a c u l t e i t d e r s o c i a a l - c u l t u r e l e w e t e n s c h a p p e n o p d e Vrije U n i v e r s i t e i t . I n d i t boek, d a t een v e r k e n n i n g is e n e e n a a n z e t wil zijn t o t v e r d e r e discussies e n o n d e r z o e k , w o r d t g e c o n c l u d e e r d , d a t m e d i c i zeer zeker e e n m a c h t s p o s i t i e b e z i t t e n , m a a r d a t h e t moeilijk t e zeggen is, in h o e v e r r e zij ejc ook g e b r u i k v a n m a k e n . Alleen op h e t gebied v a n de financiële m a c h t k a n m e n wel stellen, d a t h i e r s p r a k e i s v a n e e n a l g e m e e n v o o r k o m e n d machtsgebruik — w a t de schrijver betreft: m a c h t s m i s b r u i k . B e l a n g r i j k is ook d a t de m a c h t v a n a r t s e n v a a k n i e t zo zeer t e w y t e n is a a n een b e p a a l d ( a u t o r i t a i r ) o p t r e d e n v a n e e n a r t s . m a a r veelal a a n e e n g r o t e o n m o n d i g h e i d v a n de p a t i ë n t . P a t i ë n t e n die op h u n k n i e ë n d e s p r e e k k a m e r b i n n e n k o m e n ('O d o k t e r , m a a k m e b e t e r ' ) v r a g e n e r gewoon o m (en a a n v a a r d e n d u s ) , d a t de a r t s g e b r u i k m a a k t v a n z ö n m a c h t s positie. Het boek is door de heer Klinkert in een heldere en klare taal geschreven en byzonder systematisch opgezet. Bovendien wordt de tekst dikwijls verduidelijkt door of geïllustreerd met actuele krantebenchten, verhalen van patiënten, tabellen, etc. Een ei ander heeft tot gevolg, dat het boek goed leesbaar IS en ook late • nog als een soort naslagwerk te gebruiken is, waar bepaalde begrippen en opmerkingen vrij snel m opgezocht kunnen worden. Mogen wij het boek het predikaat 'populair wetenschappelijk' geven? Klinkert: 'In die zm ja, dat het wel goed zou zjjn als een groot aantal niet-wetenschappers het zou lezen, zodat er wellicht door deze mformatie een grotere mondigheid zal ontstaan by patiënten. Dit is erg belangrijk. Trouwens, ook artsen zelf moeten het lezen: een loslaten van de macht van artsen, een horizontalisering van de relatie arts-patiënt moet in eerste instantie van de arts zelf uitgaan, anders gebeurt er überhaupt niets. Artsen moeten dus bepaalde condities scheppen, waarop de patiënten op een mondige manier kunnen reageren. Het is dus duideiyk een tweezijdig proces.' GESCHIEDENIS In 1970 heett prof. dr. G. Kuiper Hzn. een projectgroep 'Macht van artsen' opgericht, waarin zowel medicijnen als sociologie studenten samenwerkten. Klinkert is hiervoor aangetrokken als student-assistent en hy begon met wat literatuur vooronderzoek. I n het eerste jaar dat de groep bezig was met discussies, het bestuderen van literatuur, etc., ging h e t nog niet zo geweldig. De projectgroep die draaide in '71-'72 functioneerde bijzonder goed en hierna kreeg KlinÉert, die inmiddels als wetenschappelijk medewerker was aangesteld, de opdracht samen te vatten wat er al zo besproken en bestudeerd was, hetgeen resulteerde in een rapport. Voor dit rapport kreeg mtgevery Van Gorcum belangstelling, m a a r alvorens tot druk over te gaan wilde Klinkert er nog wel wat a a n sleutelen, zodat er nu uiteindelijk nog maar weinig overeenkomst bestaat tussen het rapport en het boek, dat binnenkort In een oplaag van 3500 ex. zal verschynen. Het sociologisch onderzoek gaat door: een projectgroep zal i}u gaan onderzoeken in hoeverre en op welke manier de arts, die zeer zeker in een machtspositie staat, gebruik maakt van die positie. Klinkert: 'In d relatie arts-patient kun Je zeggen dat artsen van hun macht Efeblnük maken, In die zin, dat ze mensen ziek kunnen verklareh, dat ze bi) vele keuringen het laatste woord hebben, m a a r het is niet zonder meer gezegd, dat artsen ook ontzettend autoritair tegen, patiënten (H>treden. Die mogelijMieid is er, m a a r of ze daar gebruik van maken ü moeilyk één, twee, dria va«t t e stellen. Op h e t gebied van het medisch tuchtrecht kun Je zeggen dat atïtsen inderdaad een m a c h t s positie besitten, er is weinig con-

Door Guus Herbschleb

AV

trole mogelyk, maar nu moeten we eens onderzoeken in hoeverre dit misbruik in de hand werkt of in hoeverre het veroorzaakt dat artsen met de pet naar h u n praktijk gooien.' MACHT VAN ARTSEN

Het kader waarin dit gebeurt is nog altijd het huidige Juridische tuchtrecht en dit kent bepaald niet veel verantwoordelijkheid toe aan de patiënt; het legt de verantwoordelijkheid bij de arts. De arts zelf moet bewust dingen laten schieten als liij wil, dat zyn patiënten zich mondig gaan gedragen. Dit moet altijd van de arts uitgaan. En in Osdorp zegt men heei bewust, 4 a t me. minder autoritair wil optreden. Maar in zijn algemeenheid kun je dus niet zeggen dat een groepspraktijk de macht van e.n arts aantast.'

• 'iii,' ii|,',!i piiiiiiiiiitmaijitifjtiifit^

1

NIVEAU'S Het moeilyke van het hele probleem 'macht van artsen' Is, dat we steeds verschillende niveau's moeten onderscheiden. Er is de directe relatie arts-patiënt, waarm een vertikale basis altijd a a n wezig zal blyven, en dus een zekere macht: de arts is gezond, de patiënt is ziek; de patiënt komt om hulp vragen, de arts is^ hulpverlener, er is een kennisverschil. Men kan alleen proberen deze vertikaal bestaande lijn zo veel mogelijk in horizontale richting te laten hellen. Dan is er h e t n i veau van de Juridische macht; de professie is tamelijk autonoom, o.a. op het gebied van regelen en beheersen van het gedrag van h a a r leden. Via h e t medisch tuchtrecht oordelen artsen over artsen, hetgeen nu niet bepaald een gezonde situatie te noemen is De sociale controle op artsen is derhalve gebrekkig. Het niveau van de financiële m a c h t : gezierT de hoge rekeningen die patiënten gepresenteerd krijgen, spreekt Klinkert op dit gebied van misbruik van macht. En tenslotte is er de macht in de gezondheidszorg.

In het boek wordt na een vaststelImg van de vragen en uitgangspunten een hoofdstuk gewijd aan de medische professie en worden bepaalde eigenschappen en kenmerken van de professional 'arts' gesignaleerd. Centraal in een professie staat de vrijheid. De arts neemt in vryheid zijn beslissin'Artsen en patiënten moeten opgevoed worden'. gen en de beoordeling van de kwaliteit er van wordt voorbehouden a a n de professie zelf: de ken. Dat komt ook wel een beetje, met h u n grote praktyken Een rechtspraak in .^„ medisch tuchtWe hebben al gezien dat groepsdenk ik, omdat die relatie een dokter kan het zich vaak niet perrecht geschiedt door medici. De praktijken niet direct een oplossoort heiligheid is, het is iets heel mitteren een half uur met iemand professsional eist de vrijheid in sing zijn van het probleen». Maar moois en teers, waar Je niet al t e d ' huwelijksproblemen door te het vaststellen van zyn honorariwat z;)n nu belangrijke dingen, gauw iets negatiefs in moet zien.' praten. Sneller en makkelijker is um, de organisatie "an de prakwaar we naar moeten streven? het een tabletje valium voor te tijk, etc. We lezen hoe we de beGEK VERSCHIJNSEL sohr:(]ven en klaar is kees. Verder roepsgroep der artsen in de saKlinkert: 'Ben verandering in opis het duidelijk dat er ook het nomenleving moeten plaatsen, m a a r leiding is heel belangrijk. Artsen Klinkert: 'Merkwaardig is dat de dige moet veranderen aan h e t mealvorens te kunnen spreken over zelf moeten meer sociale vaardigmacht van artsen niet altijd zover disch tuchtrecht. Het zou bijv. be'macht van artsen', moet ook het heden krygen. Zolang een arts alstrekt, d a t ze de patiënt kunnen ter zyn, als er gewoon leken in zabegrip macht nader geanalyseerd leen een B-opleiding heeft, zal laten doen wat de arts-wil. Je ten, die dan natuurlyk wel geadworden. Dit gebeurt dan ook in een objectmatige behandeling van hebt natuurlijk het machtsbegrip, viseerd zouden moeten worden hoofdstuk 3: volgens Idenburg is de patiënt het gevolg zyn, waardat de arts zelf kan doen wat ie door medici.' macht één bepaalde vona van inbij de patiënt (als object) niet wil (met hoed op binnen komen, vloed, en wel die, waarby de ene veel te vertellen heeft. Anderzijds je niet voorstellen, e t c ) , m a a r Is er nooit eerder werk op dit gepartij de invloed met een doel (inmoet de patiënt zo opgevoed wordaar buiten zie je vaak, dat menbied verschenen? tentioneel) uitoefent of tracht uit den, dat hü de aan hem geboden sen him pilletjes niet slikken of te oefenen, en waarby de andere mogelijkheden van inspraak, etc. drankjes in de w.c. wegspoelen. Klinkert: 'Nou, weinig. Er is wel party zich van deze beïnvloeding ' weet te benutten en zich niet wilDit is een heel gek verschijnsel, ontzettend veel geschreven over bewust is. Macht is dus een kenloos laat meesleuren. Deze vermaar wel buitengewoon opmerkede relatie arts-patiënt, daar kan merk van een relatie, m a a r bovenanderingen zullen tyd vergen. lyk.' ik Je hele lysten van laten zien. dien van een positie. Men kan nu Verder moet er informatie overET wordt altyd gezegd dat deze nagaan in hoe verre de positie gedragen worden aan patiënten, Het boek handelt over de berelatie vertikaal is, m a a r er wordt van een persoon ot groep m een hetgeen in wezen ook een afstaan roepsgroep der medici, hoewel a n geen onderscheid gemaakt in nisociaal systeer het mogelijk van macht betekent. Patiënten dere beroepen in vele opzichten veau's en er wordt haast niet gemaakt macht uit te rjfenen. En moeten weten waar h e t om gaat, hiermee te vergelijken zijn: wat rept over de ideologie van de prodit is wat Klinkert gedaan heeft. zodat ze zelf ook beslissingen kunvoor artsen geldt, geldt dikwijls fessie: de vrijheid. In het algeKlinkert stel"; in zijn boak dat het nen nemen. Het probleem hierbij ook voor notarissen, advocaten en meen wordt er weinig naar het bestrüden van een ziekte vaak is, dat artsen weinig tijd hebben andere zgn. 'vrije' beroepen. De machtsaspect in die relatie gekeniet alleen de taak van een arts keus is op medici gevallen, omdat is, m a a r dat een m-ilti-disciplideze groep in elk geval voor ledernaire aanpak in vele gevallen een belangrijk Is; iedereen krijgt noodzakelijk is. Als ziekten nu op m zyn leven met deze mensen te een brede wyze zouden worden maken. Bovendien speelt er nog aangepakt, zou dan de macht van De medische stand heeft het nJoeUÄk. Bgua wckeMJks worden er iets mee: artsen niet automatisch verkleinieuwe elementen toegevoegd a a n de discussie rond de positie Klinkert: 'We zien d a t gezondheid nen? van de a^^ in de samenleving. Eu daarbij gaat het vaak nog niet m de maatschappij een steeds beeens over de veel gewantrouwde inkomenspositie van de arts. langrijker waarde wordt; als ideDe vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt staat ter discussie, Klinkert: 'Een arts is zo opgeleid, aal wordt het steeds hoger. I n rehet overwicht van de huisarts en specialist over andere werkers dat hiJ vooral n a a r de B-kant clames zie je ook altijd Jonge, gebi de gezondheidszorg, de speciale rechtspraak van de medische k\)kt. De opleiding is nu wel aan zonde, levenslustige mensen. Vroestand via het medisch tuchtcollege, de sociale opvattingen van het veranderen: onlangs is een ger (in de middeleeuwen) was de de individuele stTta t.a.v. de vragen die de patiënt, als hulpplan goedgekeurd voor de invoemaatschappij religieus; de religie zoekende stelt. En vooral; de onmondigheid van de patiënt. ring van een bepaalde hoeveelbeheerste alles, was h e t hoogste. Steeds blijkt weer dat de arts een zekere macht over de hulpheid sociale wetenschappen in de Daarna werd h e t h e t recht. En i n zoekende kan uitoefenen. opleiding van medische studenonze t\Jd is de gezondheid h e t h e ten. Momenteel ip het voor artsen lemaal. Het is geen middel meer Een werkgroep binnen de Vröe Universiteit te Amsterdam heeft gewoon erg moeilijk door tijdgeotti iets te bereiken, h e t is gehet onderwerp van de macht der artsen als studieobjekt gebrek om liim patiënten interdiswoon een doel op zich: gezond kozen. Klinkert gebruikt de resultaten van deze groep als uitciplinair te benaderen, zodat het zyp! De gezondheidszorg krijgt gangspunt voor dit boek. fysieke h e t belangrijkste blijft. I n dan ook een ongelooflijk belangNatuurlijk bestaan er t.».v. de macht der artsen onjuiste meninOsdorp heeft men een groepsrijke plaats. Mensen komen tegengen en overdreven voorstellingen. I n de discussies is dan ook praktijk, waar naast artsen ook woordig steeds vaker en bij steeds vaak sprake van een zekere ondeskundigheid. Klinkert vult deze een maatschappelijk werker en belangrijker gelegenheden met leemte op door een a a n t a l gegevens^ systematisch op een ril te een fysio-therapeut zitten; een artsen in aanraking (denk aan zetten. Hy behand<ät onderwerpen als h e t begrip professie, het veel bredere opzdt dus, terw^l ze allerlei keuringen). Beslissingen begrip macht, de arts-patiënt relatie, het medisch tuchtrecht, de niet eens meer patiënten hebben. van artaen z j n absoluut, er is inkomenspositie van de Nederlandse a r t s en de positie van de Men kan op zo'n manier veel meer geen beroep op mogelijk. Artsen tyd besteden a a n individuele paarts in de gehele gezondhddszorg. hebben het laatste woord: zij kuntiënten. Het is in zo'n geval echnen iemand afkeuren, hetgeen alt e r helemaal geen garantie, d a t MACHT VAN ARTSSN l ^ l e l consequenties kan hebben de macht van artsen dan vervoor de afgekeurde. Artsen ^ n er Ben besoryde verkenning van een professie door J. J. Klinkert. zwakt wordt. I n Osdorp heeft bi) als we geboren worden en tüs Van Gorcum, Assen, 1974, men wel h e t oprechte plan om de we dood s^uin. Vandaar d a t dit patiënten meer Iu;q)raak te geven. onderwerp erg belangrijk is.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen