Ad Valvas 1973-1974 - pagina 247

AD VALVAS — 29 MAART 1974

3

WINST MAKEN

HARMONI Il

Vijfentwintig j a a r geleden begonnen met 8 docenten en 2 studenten. Nu 1300 geregistreerde studenten en, ofschoon de kwantitatieve verliouding met het a a n t a l docenten iets veranderd is, een zonnige toekomst in het vooruitzicht. Zo opende de dekaan van de ekonomiese fakulteit, prof. L. F. van Muiswinkel, de feestdag van deze fakulteit n a a r aanleiding van h a a r 25­jarig jubileum. Vrijdag 22 m a a r t vond dit festijn plaats. Hier een verslag van het congres gedeelte van deze dag, waar de problematiek van de multi­nationale ondernemingen (MNO'S) behandeld werd. Een onderwerp, d a t zich in een brede belangstelling mag verhengen en d a t tegelijkertijd vele emoties oproept. Eerste inleider was de Gentse hoogleraar in de theoretische economie van Meerhaeghe. Hij definieerde de MNO als een grote onderneming waarvan de produk­ tie in meer dan 2 landen plaats­ vindt. Deze ondernemingen wer­ ken met en ekspanderen door di­ rekte investeringen, dat wil zeg­ gen dat zij kontrole uitoefenen op de investeringen in het buiten­ land gedaan: het hoofdkantoor benoemd de leiding In een fiUaal, Bepaalt wat er met de winsten moet gebeuren, etc. Een nationale onderneming ont­ wikkelde zich tot MNO omdat de binnenlandse markt verzadigd was, om de grondstoffenbevoor­ rading te verzekeren, om met goedkopere arbeiders te kunnen werken en om minder afhankelijk van politieke en sociale omstan­ digheden te zijn — er zijn nog leel meer redenen op te noemen. Of ze ontwikkeling heeft belang­ ijke gevolgen. Viet s l e c h t s e k o n o m i e s /JO heeft zy niet alleen een direkte, ook een indirekte weerslag op de oetalingsbalans van het land waar het filiaal van de MNO zich ves­ tigt. Wat wil zeggen dat niet al­ leen de investeringen in dat land top Jemen en dat er winsten uit­ gehaald worden (en wel méér dan die investeringen), maar ook dat er nu bijvoorbeeld de mogelijkheid bestaat bepaalde Produkten in het land zelf te vervaardigen die voor­ dien ingevoerd moesten worden. Ook de politieke gevolgen zijn van belang. Vooral filialen van Ame­ rikaanse MNO's stellen aanwij­ zingen van de VS regering nogal eens boven de belangen van het land waarin zij zich vestigen. Hier ziet men al, dat de problematiek geen specifiek ekonomiese is, maar dat deze zich over vele ter­ reinen uitstrekt.

Mibruik Prof. van Meerhaghe noemde als voornaamste misbruik van de .nacht der MNO's de manipulaties met de wisselkoersen. Niet ver­ wonderlijk als men bedenkt dat het kortlopende kapitaal der MNO's 3 maal zo groot is als deze reserves van alle nationale staten tezamen. De manipulatie is ech­ ter alleen maar mogelijk doordat er geen deugdelijk internationaal monetair systeem bestaat; een zaak die niet alleen de MNO's ver­ weten kan worden. Olie c o c a c o l a , t r a n s i s t o r s Ontwikkelingsekonoom prof. Bos behandelde de direkte investerin­ gen in hun specifieke betekenis voor de ontwikkelingslanden. In deze landen is door de MNO's mmder geïnvesteerd dan in de meer geïndustrialiseerde landen, maar de relatieve betekenis er­ van is veel groter. Ze zijn vooral gericht op eksploratie en eksploi­ tatie van natuurlijke hulpbron­ nen (olie), op de voorziening van (Je binnenlandse markten van de ontwikkelingslanden (Coca Cola), of op de verdere bewerking van geïmporteerde halffabrikaten die flan weer uitgevoerd worden (transistors in Hong Kong). Het grote probleem is dat er wei­ nig relevante gegevens bekend zijn en dat die schaarse gegevens verschillend beoordeeld worden. Neem het overdragen van westerse technologie. Dit heeft zeker posi­ tieve gevolgen, maar anderzijds is deze techniese kennis vaak slecht aan plaatselijke omstandigheden aangepast. En is zij op kapitaal­

Ml II

„.Ij

'***J­*HidJ±B4jH^

A ^

teria van beoordeling zijn uiter­ aard verschillend voor het land waar een filiaal zich gevestigd heeft, voor het land waarin het hoofdkantoor staat en tenslotte voor de MNO zelf. Wat niet in hoeft te houden dat als er één iet­s wint, dit ten koste van een ander moet gaan. Het is echter onjuist te stellen dat een maat­ regel die goed is voor de MNO ook goed voor de wereldgemeenschap is.

,' ii I i ' i i i i ' 'l|i

Unilever

Pieter Boot AV

intensieve oplossingen gericht, dan draagt dat weinig tot de werk­ gelegenheid bij.

Vruchtensapjes De feitelijke invloed van de MNO's in de ontwikkelingslanden is nau­ welijks te meten. Het wordt ge­ tracht door modellen van de ont­ wikkelirkg van een bepaald land, met verder gelijke omstandig­ heden maar zonder de vestiging van de MNO, te berekenen. Wat zun dan de alternatieven? Het gewenste produkt te vervaar­ digen in een fabriek met eigen kapitaal opgezet. Of dat produkt importeren. Tenslotte: helemaal niet voorzien is de vraag naar het produkt. Dus geen flesjes Coco Cola maar ge­ zonde inlandse vruchtensapjes drinken. Hoe nu de positie van de MNO's te waarderen? De kri­

Unilevertopma.i.. di. .11. Weinglas.

Foto Eduard de Kam

SELECTIE IN DISCUSSIE BIJ ECONOMEN EN

Maandag jl. werd er door de VESVU voor de economen een forumdiscussie georganiseerd over selectie en studieverzwaring aan de economische faculteit. Bij het eerste programmapunt, dat zou handelen over de doelstellingen van het onderwijs, kwam o.a. de persooniykheids­ontplooiing aan de orde. Prof. Van Muiswinkel zei, dat dit geen hoofdzaak mocht worden in het wetenschappelijk onderwijs. Men kan zich ook wel buiten de studie ontplooien. Na een opmerking van iemand dat bij een vierjarige opleiding de tijd voor die ontplooiing door het vele werk erg weinig zou zijn, ant­ woordde Van Muiswinkel: 'Ik ge­ loof dat wij economen wat te snel piepen; de dagtaak van een me­ disch student is momenteel ook bijzonder zwaar en zou die zich niet ontplooien? '

Door Guus Herbschleb AV

Verder werd nog opgemerkt dat men niet over doelstellingen kan praten zonder daarbij een studie­ programma voor ogen te hebben. Men dient zich éérst te beraden over een studieprogramma en dan na te gaan denken over de doel­ stellingen, die daaruit zouden kunnen voortvloeien. En dan is er de problematiek van de propedeuse, die volgens de nieuwe voorstellen selectief en re­ presentatief moet zijn. Hieruit en uit het feit dat je na de prope­ deuse niet meer van studie mag veranderen trekken enkelen de conclusie, dat één jaar hiervoor veel te kort is. Er werd toen ge­ suggereerd dat je een tweejarige propedeuse op dezelfde punten zou Studieplan kunnen afwijzen. En al dra ont­ aardde de discussie in een twist Prof. Knol: 'Of die studie nu 4 over het nut, de zin, de zwaarte, of 5 jaar duurt, iedereen moet de noodzaak van Wiskunde II in eerst bereid zijn mede te werken het eerste jaar. Het zou HBS­A aan een heel nieuw studieplan. mensen in sterke mate uit de eco­ Er moet een veel betere samen­ nomische wetenschap selecteren, werking komen tussen studenten volgens Boomsma misschien wel en staf. Dit is een heel wat be­ langrijker punt dan vragen of 4 terecht. jaar nou wel mogelijk is, want Een felle discussie over 'feitelijk het rijk zegt toch ja!' Volgens hem onjuistheden' in een discussie­ was de staf echt wel bereid tot stencil kon niet door verwoede consessies op het gebied van het hamerslagen van de voorzitter ge­ studieprogramma. Sieb Mostert, stuit worden. lid van het faculteitsbestuur zei Als de studie in vier jaar geperst hierop, dat die bereidheid er gaat worden blijft er voor docen­ misschien in het algemeen wel ten minder tijd over voor zelf­ is, maar dat iedere docent zijn studie en ook de studenten zullen eigen vak toch wel erg belar^rijk minder vrije tijd hebben. Zie hier vindt en niet graag geschrapt zou een stelling die door iemand op zien van het studieprogramma. aardige wijze werd ontzenuwd:

'Er hoeft dan niet meer gepraat te worden over Posthumus, zodat men er wellicht qua tijd netto op vooruit gaat!' Het lijkt me, dat velen deze schoen aan kunnen trekken. Bezuiniging 'Het is te gek, een aula met een orgel dat nooit gebruikt mag wor­ den, een carillon dat niemand nodig heeft, maar als je een type­ machine wil hebben moet er eerst dagenlang vergaderd worden.' Deze uitspraak duidt wel precies aan waar het om gaat. Het be­ sluitvormingsproces over beste­ ding van gelden moet ingrijpend veranderen. Voor men gaat bezui­ nigen moeten de gelden op meer efficiënte wijze verdeeld worden. Men wil nu gaan trekken aan de meest voor de hand liggende en gemakkelijkste remmen: vermin­ dering studietoelages, minder stu­ denten, etc. Na een eindeloos ge­ klets over het feit dat het zo treurig is dat er op B­faculteiten zoveel dure apparatuur ongebruikt staat, wordt er een heel goede vraag gesteld: 'Wat was eigenlijk de bedoeling van deze middag? ' De VESVU: 'Vooral ook voorlich­ ting over deze problematiek voor mensen die er nog niets van we­ ten. Jammer alleen dat de op­ komst zo bijzonder klein is; hier zitten weer die zelfden, die je overal ziet. Het is dus kennelijk uitermate moeilijk om de grote massa te mobiliseren.' Zou de grote massa dus niet over Posthumus praten en er derhalve ook na invoering van de wet niet qua tijd op vooruit gaan?

In ieder geval is het te wensen dat de ontwikkelingslanden niet konkurreren in verlokkende aan­ biedingen om MNO's binnen te halen, zoals dat lange tijd ge­ beurde. Veel beter, goed mogelijk en al een beetje toegepast, speciaal bij landen met schaarse bodem­ schatten, is het dat de ontwik­ kelingslanden de wedijver tussen de MNO's onderling aanmoedi­ gen. De meeste reakties riep het betoog van Unilever­topman Weisglas op. In tevoren opgestelde aankno­ pingspunten had hü al gesteld dat 'MNO's zich geenszins van andere ondernemingen onderscheiden in hmi noodzakelijk streven naar kontinuïteit en de daaruit voort­ vloeiende noodzaak van maken van winst'. Deze winst moet ge­ maakt worden in volle harmonie met het land van vestiging. In hoeverre dr. Weisglas zijn er­ varingen met Unilever als alge­ meen geldig stelde, zaken als ITT affaires vergat of wishful thinking bedreef was voor velen de vraag. 'Technologiese ontwikkelingen en groeiende markten maakten de komst der MNO's noodzakelijk'. Deze MNO's doen aan research en zijn zo de oorzaak van verdere techniese vernieuwingen. De po­ litiek­ekonomiese instituten (klei­ ne nationale staten) wisten zich niet snel genoeg aan deze tech­ niese vooruitgang aan te passen; hiermee zijn een groot deel van de huidige spanningen verklaard, al­ dus dr. Weisglas. 'Zeer wel is het een klein land mogelijk de dochteronderneming van een wereldbedrijf te nationa­ liseren, terwijl het anderzijds een onderneming In de praktijk niet of nauwelijks mogelijk is een een­ maal verrichte investering terug te trekken'. Hoe dit ook mc^e zijn — denk maar eens aan Allende — het is wenselijk dat er 'leefregels' op­ gesteld worden, waar alle betrok­ ken partijen zich aan dienen te houden. Met de Instelling van een kontrolerend orgaan dat naleving van deze regels af zou kimnen dwingen zou veel ellende de we­ reld uit geholpen zijn.

Maatschappijkritiek In de forumdiskussie kreeg vooral dr. Weisglas het druk. Velen ver­ weten hem dat de MNO's tech­ niciä wel vooruit zullen lopen, maar dat eties helemaal niet doen. Hij bleef echter van mening dat MNO's eigenlijk alleen maar in land (kunnen) investeren, wan­ neer daar behoefte aan is. Ook bleef hiJ bij zijn standpunt dat de problematiek omtrent de MNO's niet zou bestaan in een Verenigde Staten van de Wereld. Prof. Bos vond dat de onkontro­ leerbaarheid van het doen en la­ ten der MNO's direkt aangepast moest worden. Maar ook dat er in de kritiek op de MNO's veel im­ pliciete kritiek op het westers maatschappelijke systeem stak en dat die door zulke maatregelen natuurlijk niet zal verstommen. En zeer wel toch terecht kan zijn. Tenslotte besloot de heer Cop­ pens met de opmerking dat kon­ trole op de MNO's nog niet vol­ doende is. Hervorming binnen de MNO's zelf, meer medezeggen­ schap van de arbeiders bijvoor­ beeld, is vereist. Is er dan veel nieuws gezegd? Ik vraag het miJ ernstig af. Geïnteresseerden in deze problematiek verwijs ik naar de nrs. 5 en 6 van het Ekonomies Bulletin van de ekonomiese fakul­ teit der VU.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen