Ad Valvas 1974-1975 - pagina 299

7

A D V A L V A S — 14 M A A R T 1975

HOE GLAS EKONOMISCH TE

GEBRUIKEN?

Terug naar statiegeld Door Harold v. Andel, A. V. De mens schijnt het eelt op zijn handen vervangen te hebben door allerlei moderne verpakkingsmaterialen, zodat zün zachte handen niet nicer in aanraking hoeven te komen met „ruwe" stof. In ruil hiervoor heeft hij echter wel meer eelt op zijn gemoed gekregen. Dit blijkt o.a. uit een publikatie van het Instituut voor Milieuvraagstukken aan de Vrije Universiteit door Jan van Duren over glas als verpakkingsmateriaal. De studie_beoogt een kostenvergelijking te maken tussen de verschillende gcbruikswijzen van glas als verpakking en andere verpakkingsmaterialen, met name van statieglas tegenover wegwerpglas, blik, karton en plastic, met bizondere aandacht voor de gevolgen voor het milieu.

Het gebouw van de Stichting

Film en Wetenschap

andere films \an on'i die we h.v. aan Veiteznela en Mexico verkocht hebben. Van der Veen: „Als ze in Teheran onze film over diergeneeskunde willen, moeten zij dat weten. Het » paternalisme om, als ze er zelf om vragen, het niet tóe te staan". Ook De Vogel gelooft niel zo in die beïnvloeding: ,ße Indonesische minister van onderwijs is hier pas geweest. Wanneer die man komt informeren naar de mogelijkheden van audio-visualisering bij het onderwijl, dan wijzen wij hem er op dat AV media alleen maar een aanvullend maar dan nooit vervangend. Ik geef direct toe dat wij in het Wekten maar al te vaak denken dat we het weten. Dat is het probleem. Ik heb tegen die minister dan ook duidelijk gezegd, dat hij het moet doen en niemand anders. Om dat duidelijk te magen heb ik hem een filmpje laten zien, waarop een Westers journalist te zien is die voor de bevolking van een klein Indonesisch dorp een meegebrachte film afdraait. Het onderwerp van die film wa<i het houwen van een iglo bij de eskimo's. Dat is natuurlijk belachelijk, die mensen hebben nog nooit sneeuw gezien".

Euforie Hoe zit het eigenlijk met het rendement van audio-visualisering van het onderwijs? Na de euforie van een paar jaar terug, schijnen al heel wat mensen op hun aanvankelijk enthousiaste standpunten terug te keren. Toch wordt het woord rendement nog

in

Utrecht.

steeds gehoord, met name van de kant van universitaire bestuurdeis, wanneei het er om gaat in het kader van de herstructurering nieuwe ondeiwijsopzetten te bedenken. Janssen: „Daar is nog niets van bekend. Bij tandheelkunde hier in Utrecht gebruikte men in het eerste studiejaar dertig monitoren. Men kreeg de indruk dat er een versnelde verwerking van de stof plaats vond van dertig procent en dat de resultaten met vijfentwintig procent omhoog gingen. Dat kan wel zo zijn, maar het mag nooit gebiiiikt worden als bewijs. Als de media verkeerd gebruikt worden is het effect averechts".

Bezinning En wanneer is dat? Van der Veen: „Bijna altijd. Het gebruik van A V-middelen dsvingi de docent tot bezinning. Je hoort docenten vaag zeggen dat het werken met AV teveel tijd kost. Volgens mij zijn dat slechte docenten, die bang zijn geworden bij het idee dat eindelijk alles wat ze zouden gaan zeggen, vastgelegd zou worden. Door de angst om daarbij door de mand te vallen, gaan ze dan nadenken, terwijl ze al jaren lang gedachtenloos college gegeven hebben. En daarna krijgen wij te horen dat ze veel te veel tijd kwijt zijn aan audio-visualisering van hun onderwijs-pakket. Van de andere kant moet je ook niet alles met AV doen. We hebben hier 120 docenten uit Australië gehad, die kwam het de strot uit. Die hadden nog nooit een student gezien, waren alleen

maar programma's aan hel inspieken". „De ontwikkeling kan echter niet meer teruggedraaid worden", aldus Janssen, „en mede dankzij de bezuinigingen die er zijn en er ongetwijfeld nog zullen komen, zal de universiteit zich meer en meer moeten gaan bezinnen, op de vraag svat ze eigenlijk wil.".

Rendement De stichting film en wetenschap wil zich in de toekomst meer gaan toeleggen op het bevorderen van onderzoek naar het nut en het rendement van audio-visueie middelen in het onderwijs. In deze aanpak wil zii zich ook meer gaan richten op HBO-opIeidingen en minder exclusief voor universiteiten en hogescholen werkzaam zijn. Meer aandacht wil men ook gaan besteden aan het post-academische onderwijs, een open school-idee en misschien zelfs een open universiteit. Om dit alles te bewerkstelligen wil SFW zich aktiever en initiatiefrijker op gaan stellen. Misschien dat dan ook de reden van de betrekkelijke onbekendheid van SFW in Nederland („in het buitenland kent men Otts beter") weggenomen zal worworden. Van der Veen: „De Nederlandse hoogleraar is, in vergelijking met het buitenland, niet geïnteresseeid in onderwijs. Hij wil onderzoek doen, de rest hoeft voor hem niet. En als hij dan al eens iets met AV wil doen, dan is het eerste svat hij zegt: wat is het rendement". P. de K.

ï|<>j<>(<>}c:^>|<>}c>fc>{<>j<>f;>fc>i<

Plan voor 'Video-postbus' Op het onlangs in Rotterdam gehouden congres: „AV, wat doen we er mee?" werd door drs. W. de Vogel en toekomstvisie gelanceerd over de distributie van soft ware (de uiteindelijke invulling van een medium) middels het straalzendernet van de PTT. Met de bestaande straalzenders moet het mogelijk zijn 's nachts programma's uit te zenden ten te verdelen over een twintigtal zgn. „terminals", waarop steeds zo'n 500 cassetterecorders aangesloten kunnen zijn. De ideeën van De Vogel zijn in eerste instantie alleen bedoeld voor cursorische doeleinden. Door het kopen van een sleutel krijgt men toegang tot een speciaal daarvoor in een openbaar gebouw ondergebrachte „video-postbus". In de sleutel is een codering aangebracht, waardoor men slechts de programma's kan ontvangen in het vakgebied, waarvoor men zich ingeschreven heeft. Wanneer men 's avonds een lege cassette in de postbus legt, kan men de volgende ochtend het ingeseinde programma ophalen en thuis via de televisie afspelen.

Om te weten welke programma's er gedistribueerd worden en aan welke men behoefte heeft, zou er elke maand een educatieve tv-gids aan de abonnees gestuurd kunnen worden, waarin men het aanbod van die maand vindt en door middel van een enquête kan aangeven, welke programmas' men in de toekomst wil zien.

Controle De Vogel: „Door dit systeem in volledige controle mogelijk op de verspreide soft-ware. Neem nu bijvoorbeeld een programma voor artsen. In dit voorstel kun je eindelijk ook een patiënt tonen, terwijl de ethiek gewaarborgd blijft. Alleen artsen hebben namelijk toegang tot medische programma's. In commercialisering van dit soort media-gebruik gelooft De Vogel niet: „Wanneer je ervoor zorgt, dat alleen films van educatieve aard uitgezonden worden, zie ik geen enkel probleem. Het is een uitstekende manier om AV zinvol te gebruiken."

In de nog verdere toekomst zou langs deze weg ook een open school of open universiteit gerealiseerd kunnen worden. „Gezien onze omroeppolitiek van thans" formuleert De Vogel, „zou een motivatie hiervoor vervallen, daar het helaas gebleken is dat alles wat gratis gegeven wordt de cursist resp. leeilingstudent minder motiveert om de zaak af te maken." Indien de open universiteit of open school gebruikt zou worden voor het behalen van diploma's of graden, dan zou het sleutelsysteem volgens De Vogel de voldoening aan de cursist geven dat hij inderdaad gecontroleerd is op het afnemen van alle programma's, behorende bij zijn cursus. Over de kraktische realiseerbaarheid van een dergelijk projekt merkt De Vogel nog op: „We hebben hierover uitvoerig contact gehad met het directoraat-generaal van de PTT. Daar was men ook enthousiast over onze plannen en vond men verdere uitwerking van het idee beslist zinvol". P. de K.

Glas wordt hoofdzakelijk als verpakkingsmiddel gebruikt in de konserven- en drankenindustrie. De farmaceutische industrie heeft op dit gebied afgehaakt, met als oorzaken de kleine te verpakken hoeveelheden en de beperkte vormmogelijkheden van het flesje om het eigen produkt van andere te onderscheiden. Dit laatste is ook in de zuivel en -frisdrankenindustrie één van de redenen om een andere verpakking te gebruiken dan glas. Circa 25% van het Nederlandse verpakkingsvuil bestaat uit glas. In de studie wordt niet zozeer gekeken naar wat al dit wegwerpglas voor het Nederland.s milieu betekent (de schade is nog te overzien), maar hoe op ekonomisch verantwoorde wijze dit glas zoveel mogelijk beperkt, verwerkt of opnieuw gebruikt kan worden. Hier speelt zich de strijd af tussen het z.g. mono- of wegwerpglas en het statiegeldflesje. Liet in de vijftiger jaren alleen de Nederlandse student het bierglas na het geledigd te hebben op de grond vallen, nu doet de gehele Amerikaanse bevolking in principe hetzelfde. Het blijkt dat, hoewel men jaarlijks gemiddeld drie ä vier maal zoveel drinkt uit statiegeldflesjes, er jaarlijks vijfmaal zoveel wegwerpglas geproduceerd moet worden. Een statiegeldfiesje gaat ongeveer dertig maal mee. Toch blijkt uit het rapport dat een en ander ingewikkelder is dan een rigoreuze invoering van standaardisatie en statiegeldheffing.

Wetsontwerp Op parlementair niveau ligt er een initiatief - wetsontwerp van de PvdA en D'66 om de verpakkingsmiddelenindustrie in goede banen te leiden, waarop nogal kritiek is. De laatste diskussie over dit onderwerp is gevoerd in 1953 met als konklusie, dat toendertijd het cellofaantje om sigarettenpakjes het enige aanwijsbare overbodige verpakkingsmiddel was. Het cellê^antje is er nog steeds, dus we kunnen niet van een verbetering van de situatie spreken, zelfs wordt het nu veel meer dan toen als overbodig beschouwd. De Nederlandse cijfers zijn veel gunstiger dan de Amerikaanse, maar deze laatste spreken meer voor zich. De omzet in bier steeg daar van 1950 tot 1967 met 30%, het bierflessengebruik met 500%. In Nederland zijn de bierfabrikanten echter volstrekt tevreden met de huidige situatie, dat een bierflesje ongeveer 43 maal gebruikt wordt en krijgt het bierblikje weinig vaste grond onder de voeten. In de zuivel ligt dit ongunstiger. In tien jaar tijd heeft de statiegeldfles 40% veld verloren aan de in karton verpakte melk. Dit is niet alleen mogelijk door het spelen op de gemakzucht van de konsument, maar vooral door zijn gebrek aan prijsbewustheid. Hij betaalt nu zes cent meer voor in karton verpakte melk per liter. Een andere sektor waar vroeger statiegeld gebruikelijk was, is het gedistilleerd en wijnen. Door de grote diversiteit en belangrijke import is het statiegeld afgeschaft en de wegwerpfles in gebruik genomen.

Internationale

afspraken

Terugschakeling naar statiegeld wordt bemoeilijk door het ontbreken van internationale afspraken, waar overigens ook weinig van verwacht moet worden, en de omstandigheid dat fabrikanten en tussenhandel niet meer op statiegeldfles-

sen zijn ingesteld. Statiegeldflessen moeten n.1. apart geadministreerd vervoerd en schoongemaakt wor' den. Een overgang naar statiegeld zou belangrijke investeringen noodzakelijk maken, deze zijn slechts mogelijk met oveiheidssteun en reglementering. Natuurlijk spelen de bovengenoemde kostenfaktoren ook by de statiegeldhanterende industrie een rol. Slechts onder een aantal voorwaarden valt de kostenvergelijking in bet voordeel van de statiegeldfles uit. De inhoud moet goedkoop zijn, de omzet groot en snel en liefst in handen van één of enkele grote concerns. Slechts in dergelijke situaties maken vele kleintjes een grote. Maar ook dan is statiegeld niet probleemloos. De konsument, steeds sterker gewend aan weggooiglas, gooit meer en meer ook zijn statiegeldflessen weg. Statiegeldflessen moeten dus ook een zeer belangrijk marktaandeel hebben, wil het werken.

Harder en dunner Door de eventuele van opkomst harder en dunner glas kan de statiegeldfles weer een commerciële impuls krijgen, zeker wanneer de milieuverontreinigende gevolgen van het schoonmaken van de flessen (fosfaat en thermische verontreiniging) opgevangen worden. Een andere mogelijkheid om de milieugevolaen van wegaeworpen glas te beoerken is scneiaen van glas en ander vuil bii en uoor de konsument. Het gebroken eias kan dienst doen bii de fabrikaee van nieuw glas en bij andere siasverweikende processen, beiae lainmer genoeg slechts beoerki. Zoals Uilenstede bewoners zich zullen herinneren heeft de SPARorganisatie in samenwerkms met de gemeente en de glasfabrikanten meegedaan aan een inzamelmgsexperiment. Dit experiment wordt in een groot aantal gemeenten gevoerd, maar werpt nog geen duidelijke resultaten af. De gemeente Amstelveen heetf b.v. ondertussen gekozen voor vuilverbranding, wat goedkoper bevonden werd. D e overblijvende sintels, waarvan glas een noodzakelijk bestanddeel is, kunnen gebruikt worden bij wegenaanleg. De konklusie van het rapport is niet verbazingwekkend. Indien men de keuze maakt voor milieuvriendelijke verpakking heeft de statiegeldfles duidelijk de voorkeur. Men zou echter kunnen zeggen, dat de voorkeur gegeven moet worden aan tapbier boven flesjesbier en dat limonade lekkerder is dan cola, maar om dit algemene ingang te doen vinden is een dusdanige smaakmentaliteitsverandering nodig dat de ekonomische voo--- en nadelen niet door het instituut voor milieuvraagstukken onderzocht hoeven te worden. „Glas als verpakkingsmiddel", doktoraalskriptie van J. van Duren; uitgave: Institimt voor Milieuvraagstukken VU.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen