Ad Valvas 1974-1975 - pagina 123

11

AD VALVAS — 1 NOVEMBER 1974

PROFESSOR VAN DER VEN:

Harmonie tussen RECK en MACHT onmogelijk In het kader van het Studium Generale, zoals bekend een jaarlijks terugkerend evenement, is afgelopen maandag een voordracht gehouden door prof. mr. J. J. M . van der Ven, emeritus hoogleraar in de rechtsfilosofie van de Rijksuniversiteit Utrecht. Thema van het Studium Generale van dit jaar is „Recht en Macht", een moeilijk probleem, waar volgens prof. Van der Ven nog niet het laatste woord over gezegd is. In zijn inleiding zei de hoogleraar dat er bepaalde probleemgebieden zijn, die door welke faculteit ook niet te vatten zün, maar die rechtstreeks het menszijn raken. Als voorbeelden noemde Iiij de zin van het leven, het bestaan van God, schoonheid, goed en kwaad en in dit rijtje hoort ook het begrip Recht en Macht. De spreker meende dat de verhouding tussen recht en macht als probleem niet te negeren is, hoewel er reeds veel over gezegd is en het ook moeilijk is er iets geheel nieuws aan toe te voegen. Maar het probleem blijft de mens bezighouden,

Enkele achtergronden van de strijd voor de bevrijding van de vrouw

Femfiilsme - Bijdrage tot een huniane wetenschapsbeoefening? Feministen liggen goed in d e markt, v a n d a a g de dag. W a a r o m ? O m d a t h e t I n ' is o m jezelf 'feministisch t e gedragen'? Nee, (afgezien v a n h e t feit, d a t d i t op ssich a l een conb-adictio i n terminis is) integendeel: omdat h e t Fendnisme-sec b e t e k e n t : een levenshouding, die een algemene (dus zowel m a n n e n als vrouwen b e treffende, evenwichtige, "vrije' samenleving a l s ideaal stelt. D a t wil dus zeggen, d a t Feminisme niet zozeer een streven is v*n vrouwen o m de leiding van m a n n e n over t e nemen, ntaar een uiting is v a n een fundamentele behoefte zichzelf als een spontane, oorspronkelijke, totale persoonlijkheid t e p r e senteren. Deze behoefte op zich a l m a a k t ieder m e n s a a n trekkelijk, I d i j k ' of 'mooi' (ik p l a a t s hier m e t o p zet aanhalingstekens; o m d a t i n d i t proces uiteriyke schoonheid veel minder d a n voorheen een rol speelt^. Daarom liggen Feministen goed in de m a r k t . DE TOEKOMST VAN HET FEMINISME Feminisme moet overigens 6iet worden gezien als een zaak die^ uitsluitend vrouwen a a n g a a t . Deze vergissing is echter wel begrijpelijk;, w a n t h e t is n u eenmaal zo, d a t in h e t algemeen vrouwen, eerder dan m a n n e n beseft hebben, d a t er iets volkomen scheef is gegaan in onze maatschappij. D a t vrouwen d a t eerder in de gaten gekregen hebben d a n m a n n e n geldt voor mij overigens als één van de bewijzen van de stelling, d a t vrouwen meer a a n onderdrukking (van buitenaf en v a n binnenuit) hebben blootgestaan (en nog staan) dan m a n n e n . Dit aspekt m a g echter niet blijvend geannexeerd wordeh door de vrouwenbeweging. Uiteindelijk moet h e t doel zijn, d a t h e t Feminisme zichzelf in de t o e komst overbodig zal maken. Als m a n n e n beseffen, d a t zij ook, m a a r in mindere mate, gedwongen worden (en/of zichzelf forceren) te voldoen a a n allerlei 'onmenselijke' eisen, door h u n omgeving h e n gesteld, (prestatiedrang, concurrentie-strijd, onderdrukking van oorspronkelijke gevoelens, zelfcontrole in welke situatie d a n ook), d a n kunnen ook zü zich •af gaan vragen of h e t nog langer zin h^eft mee te doen a a n de catastrofale ontwikkeling v a n onze 'moderne' Westerse cultuur. FEMINISME I N DE WETENSCHAP W a t heeft de universiteit n u m e t dit alles t e m a ken? Heel veel. Al was h e t alleen m a a r o m d a t h e t hier g a a t om een belangrijke maatschappelijke stroming, die alle bewust levende mensen op een of andere manier moet beïnvloeden. Een stroming, die in de Ie plaats een prachtig studie-objekt zou moeten vormen voor psychologen, sociologen en cultureelantropologen. Op de 2e plaats zouden toekomstige technologen, chemici en wiskunde-leraren zich op z'n minst k u n n e n g a a n afvragen, waar zü eigenlijk middels h u n studie mee bezig zijn. Nu m a g je verwachten, d a t ledere serieuze, gemotiveerde student zich d a t op een bepaald moment zal afvragen. W a a r h e t hier echter om gaat, is, d a t h e t v a n h e t grootste belang is, d a t de emancipatie-beweging betrokken wordt by die, op zich gezonde, twijfel o m t r e n t studie-motivatie. Wordt n.1. h e t belang van de bèta-wetenschappen niet schromelijk overschat — of liever: beseft b.v. een schei- of natuurkimdestudent (ik doe m a a r een greep), d a t de praktische toepassing v a n zijn verworven kennis d e huidige overspannen t r e n d n a a r

Door Guus Herbschleb AV al zijn afgeronde antwoorden onmogelijk. Aan het begin van zijn rede zei prof. Van der Ven dat hij hoopte nog tijd te hebben voor de bespreking van een theologisch perspectief van het probleem, als dit tenminste binnen deze universiteit nog geoorloofd was. MACHT Om over recht èn macht te kunnen spreken moeten we eerst de begrippen afzonderlijk bekijken. De hoogleraar begon met het fenomeen „Macht", Vroeger hadden de natuurfilosofen 4 machtselementen: water, aarde, lucht en vuur. D e macht van deze natuurverschijnselen was weldadig (b.v. groei) of geweldadig (allerlei dreigingen). Maaihet gaat bij recht en macht om een ander soort macht, n.1. de macht in de betrekkingen tussen mensen onderling, dus het sociale verschijnsel macht. Van der Ven definieerde macht als de mogelijkheid om binnen een sociale betrekking de eigen wil door te drukken, ook als er tegenstand bestaat bij de tegenpartij. Hij vestigde er de aandacht op, dat macht zeer diep ingrijpt in de menselijke relaties.

vanuit het recht terug te dringen. Dit kan geschieden door onderlinge afspraken (bilaterale verdragen) of door afrpraken in groter verband, bij voorbeeld regels voor een bepaald optreden in geval van oorlog. Dit zijn vaak dunne rechtslaagjes om macht te onderdrukken. THEOLOGISCH D e tijd liet het toe en dus kwam ten slotte nog het theologische perspectief. Prof, Van der Ven vroeg zich af of er niet in een bovenmenselijke wereld recht en macht in harmonie te vinden zouden zijn, harmonieus in Gods wezen. Wat is onze macht vergeleken met de almacht van God? Wat is onze rechtsbedeling ten opzichte van de rechtvaardigheid van God? We zullen steeds blijven streven naar macht, die rechtvaardig is en naar recht, dat macht heeft. Maar wij zullen er nooit in slagen zo'n harmonie tot stand te brengen als in God's wezen. Maar de hoogleraar zag wel in dat h e t in dit Studium Generale ging o m de aardse werkelijkheid en vond het belangrijk dat men de dimensies ven het probleem zou zien en enig inzicht in deze materie zou krijgen. N a deze rede was er gelegenheid tot vragen stellen, maar kennelijk waren de honderden toehoorders of ingeslapen (hetgeen ik zeer zeker niet geloof) of overdonderd door het betoog: er kwam niet één vraag. Prof. Van der Ven raadde daarop het publiek aan de volgende keer met vragen gewapend de collegezaal te betreden, zodat de spreker het moeilijk zou kunnen krijgen. Die volgende keer zal zijn op 5 november, als de heer A. J. Hoekema de sociaal-juridische aspecten van het probleem Recht en Macht zal belichten.

RECHT

meer kennis, meer m a c h t , meer geld — dus meer mogelijkheden over anderen te heersen — dreigt t e bestendigen? Eén v a n de doelstellingen v a n de EmancipatieBeweging moet zijn, a a n t e tonen, d a t er ook a n d e re waarden zijn, die minstens zo belangrijk zijn voor d e wetenschap e n de ontwikkeling v a n onze cultuur n a a r een evenwichtige samenleving, waarbij (nogmaals) iedereen niet alleen gelijke kansen krijgt geboden, m a a r tevens geiyke mogelijkheden, die kansen t e benutten. Die waarden n u worden inderdaad geboden door de strüd voor de bevrijding van dë- vrouw, de strijd, die de n a d r u k legt op andere aspekten van h e t m e n s zijn, d a n die welke tot nu toe de wetenschap hebben bepaald. D a t is dus heel iets anders d a n de t o t voor kort veelvoorkomende reaktie op h e t Feminisme, als zouden Feministische vrouwen zich slechts willen identificeren m e t m a n n e n . Deze mensen ( m a n n e n in dit geval) hebben er gewoon niets van begrepen, lijden a a n zelfoverschatting e n vormen h e t levende bewijs v a n onze overtuiging, d a t de strijd nog lang niet gestreden is. W a t Feministen willen is, h e t misplaatste m a n n e lijke superioriteitsgevoel a a n de k a a k stellen en r u i m t e scheppen voor andere, minder overspannen, echtere gevoelens en gedragingen. E n d a t k u n n e n vrouwen over h e t algemeen beter d a n m a n n e n , o m d a t zü beter weten wat het betekent om onderdrukt t e worden. Ondertussen hebben zij echter ook de gelegenheid en de mogelijkheid gehad, een scherp psychologisch inzicht t e ontwikkelen. Een inzicht, d a t vaak wordt verward m e t een biologische gegevenheid als 'vrouwelijke intuïtie'. (Ik ben er zeker van, dat, als de rollen omgedraaid waren geweest, d a t er d a n sprake geweest zou zijn v a n een biologisch-bepaalde 'mannelijke intuïtie!!) De cultureel-maatschappelijke faktoren hebben meer invloed op de mens d a n de biologische. De vrouwen-beweging k a n de masculinistische wetenschap helpen een menselijke wetenschap te worden, ANNEKE K I E F T A.V.

Ook het recht grijpt uitermate diep in de menselijke relaties en kleeft te allen tijde vast aan menselijk samenzijn. Recht is gespreid over de gehele aarde en in de gehele geschiedenis. Recht kwalificeert niet alleen een handeling, maar ook de gevolgen van en de motieven tot die handeling. Vooral dit laatste, dus de gezindheid, achtte de hoogleraar zeer zeker verbonden met het recht, in tegenstelling tot wat sommigen beweren. We hoeven het recht niet steeds klakkeloos te aanvaarden, maar kunnen steeds vragen naar het recht van het recht. Waarom is een wet rechtvaardig? Is een wet wel altijd rechtvaardig? Dit zijn vragen die ons moeten bezighouden. RECHT EN MACHT Het is erg moeilijk .om deze twee begrippen tegenover elkaar te stellen. Prof. Van der Ven had dan ook bezwaar tegen de manier waarop de tekenaar Arend van D a m deze begiippen op het programma had uitgebeeld . . . Hij wilde macht als recht en recht als macht beschouwen. Wat we wel tegenover elkaar kunnen zetten is macht als recht en macht zonder recht. In feite kan macht zich alleen maar handhaven met recht als legitimatie. Soms wordt macht automatisch als rechtvaardig geaccepteerd. Recht kan evenmin bestaan zonder macht; recht zoekt steeds macht. Als voorbeeld van recht zonder macht noemde de spreker internationale verdragen, die als het puntje bij paaltje komt soms niet meer blijken te zijn dan een vodje papier. Als recht in de praktijk nuttig blijkt kan het gezag dus macht krijgen. PROBLEEMGEBIED D e Utrechtse hoogleraar noemde drie concrete probleemgebieden, te weten het probleem van de internationale verhoudingen, dat van de overheid en de rechtsgenoten en de verhoudingen binnen het bedrijfsleven. Wat de internationale verhoudingen betreft signaleerde de hoogleraar de omstandigheid, dat macht nog vaak tegenover macht staat.-Toch probeert men wel het machtsoptreden te legitimeren en

informatiecentrum is er

tbv alle^ I I I

BüreaU'Persoen.Voorlichting ;

'vRiae UNIVERSITEIT" - Postbus 7161, Amsterdam . Telefoon ( 0 2 0 ) - 4 8 2 6 7 1 ï'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen