Ad Valvas 1975-1976 - pagina 219

AD VALVAS — 6 FEBRUARI 1976

Prof. dr. Joh. B lok is bang voor dictatoriale maatschappelijke

orde

traks kan ieder land oombo 'fbfj^ «Jfv*

r

. ^

*­'"',

Prof. dr. Joh. B lok is voorzit­ ter geweest van één van de commissies die de minister heeft geadviseerd omtrent de houw van kerncentrales in ons land. Het rapport van deze groep deskundigen werd door een deel van de pers opgevat als „een groen licht voor de bouw van nog drie kerncen­ trales." Het rapport stelt ech­ ter duidelijk dat er geen alge­ meen aanvaarde wetenschap­ pelijke methode is om de aan­ vaardbaarheid van de kans op een ongeval te evalueren. B o­ vendien meende de commissie dat niet deskundigen, maar vertegenwoordigers van de maatschappij zelf over deze aanvaardbaarheid moeten be­ slissen.

kerncentrale naast een konventio­ nele centrale. De ene is schoon, en heeft dan ook een kleine lage schoorsteen, terwijl de andere voortdurend een pluim verbran­ dingsgassen uitspuwt. Wat het koel­ water betreft: :met dat probleem zitten we bij een konventionele cen­ trale ook. Een kerncentrale ge­ bruikt alleen ongeveer IV2 a 2 keer zoveel water."

In een sober ingerichte werkkamer ontvangt prof. dr. Joh. Blok me voor ons gesprek. Prof. Blok is hoogleraar aan de VU aan de faculteit voor Natuur en Sterrenkunde in de biofysica. Het is vrijdagmiddag, half vijf. Het hagelt en liet wordt langzaam donker. Een dag waarop de kletterende regen en de lekkere zonneschijn elkaar vele malen afwisselen. Prof. Blok loopt nog wat heen en weer, terwijl ik mön cassette­recorder installeer. Eigenlijk had hij niet zo'n zin in een interview. Door de telefoon zei hy: „Ik word een beetje ziek van al die interviews". Maar ja, voor Ad Valvas wilde hij wel een uitzondering maken, vooruit dan maar. We begonnen over de kerncentrales. Wat kunt u ah deskundige zeggen over de veiligheid van kerncentra­ les? „Als we even aannemen dat er geen katastrofes voorkomen (daar kom ik straks op) dan kan je zeg­ gen, dat een kerncentrale absoluut veilig is. Een mens ondervindt een natuurlijke straling die kan varië­ ren van honderd tot duizend milli­ rem per jaar. Dat hangt er vanaf op welke grondsoort je woont, hoe hoog je woont enzovoort. Piloten bijvoorbeeld ondervinden een veel hogere natuurlijke straling dan iemand die in een polder woont. Als men vlak in de buurt van een kerncentrale woont worden er daar­ door per jaar maximaal zo'n vijf ä tien millerem aan de natuurlijke straling toegevoegd. Dat is een klein risico vergeleken bij alle an­ dere levensrisico's, waarbij ik heel konkreet aan het verkeer denk." En hoe zit het met het afval van zo'n centrale? „Dat is een ander punt. We moe­ ten daarbij twee dingen onderschei­ den: het afval met een korte halve­ ringstijd en dat met lange. Het eer­ ste zijn we binnen enkele dagen kwijt. Het is dan volkomen onscha­ delijk. Afval met een lange halve­ ringstijd zullen we soms wel tien­ duizenden jaren moeten bewaken, voordat het onschadeUjk wordt. Dat is natuurlijk iets wat tot de onmo­ gelijkheden behoort, want wie weet er hoe de situatie over duizend, laat staan tienduizend jaar is? Die verantwoordelijkheid kan je dus onmogelijk op je nemen. Men heeft toen gezocht naar methodes om zich te ontdoen van het afval, op een manier dat je er niet meer naar om hoeft te kijken. Het is ge­ bleken dat bepaalde zoutlagen bij uitstek geschikt zijn om het afval in op te slaan." In welke vorm wordt het afval op­ geslagen? „Van de centrale gaat het afval naar een opwerkingsfabriek. Daar wordt het eerst bewerkt met een agressieve vloeistof, en daarna wordt het omgezet in vaste vorm, waardoor het gevaar aanzienlijk

Door Ben Rogmans wordt verminderd. In zo'n fabriek hoeven we niet veel ongelukken te verwachten. Stel dat een vat of zo de lucht in zou gaan, dan zullen er weinig of geen doden vallen en ook de straling naar de omgeving zal gering zijn. Meli zal echter, en dat geldt ook voor het transport, onnoemelijk veel veiligheidsmaat­ regelen moeten treffen! Als het eenmaal in de zoutlaag zit komt het niet meer terug in de bio­ sfeer. Maar er zijn mensen die daar bezwaar tegen maken, omdat je ge­ woon helemaal niet kunt zeggen wat er over 10.000 jaar aan de hand is. In principe is dit een waar­ devol argument, waarbij je je moet afvragen: „Is ons die kernenergie dat wel waard? "

Aardbeving Wat zou er in het geval van een aardbeving gebeuren? „„Stel dat dat zou gebeuren, dan kan het radioaktieve materiaal al­ leen in lage concentratie in drink­ water verschijnen, omdat het zeer langzaam oplost, terwijl bovendien het zout een sterke verdunning no­ dig maakt. De vraag blijft echter wat er gebeurt als men in de ko­ mende eeuwen de kernenergie op grote schaal gaat toepassen. In ieder geval is het een hele plezie­ rige oplossing voor de komende generaties. Ik ben dus gewoon bereid te zeg­ gen dat alle sprookjes die er zijn over luchtvervuiling en ecologische schade aan het milieu door kern­ centrales inderdaad sprookjes zijn. Het is het bekende verzet dat de mens altijd heeft tegen nieuwe din­ gen die hij niet begrijpt. Dat kan je zo nadrukkelijk zeggen vanwege die kwestie van de geringe vermeerde­ ring van de natuurlijke straling voor bepaalde mensen in de buurt van een centrale. Verder ziet het er zoveel gezonder en hygiënischer uit dan wat er tegenwoordig wordt u i t g e s t o t e n . . . In Borsele staat een

Wat blijft er dan nog over aan echte argumentatie tegen de kern­ centrales? „Heel wat. Waar ik het meest bang voor ben, is dat de kennis van de nucleaire technieken zich de ko­ mende tientallen jaren zó over de wereld zal verspreiden (daarvoor kan ik bijna 100% garantie geven), dat ieder land dat het gevoel heeft een atoombom teu moeten maken, het ook zal kunnen doen. Je kan dus gewoon zeggen: „Straks kan iedereen dat". Nou, en daarom al­ leen al zou ik willen zeggen: wacht nou met die kernenergie tot je een stabiele wereld hebt." Wat vindt u van kernbomproeven van landen als India en Frankrijk? „Rusland, Amerika en China zijn nog veel erger. Afgezien daarvan ben ik niet zo bang voor die proe­ ven, maar ben ik veel banger voor het feit dat mensen atoombommen maken. Neem een land als Zuid­Afrika. Het is binnen enkele tientallen ja­ ren in staat om een atoombom te maken. Waar een land als Zuid­ Afrika toe in staat is, dat zien we op het ogenblik in Angola."

Plutonium, bijprodukt van een kerncentrale, kan als grondstof worden aangewend om nucleaire explosies tot stand te brengen. Ver­ trouwt u een kerncentrale, en dus de mogelijkheid om een atoombom te maken, wel aan een Nedeilandse regering toe?

gaan screenen. We zijn gewend met risico's te leven: niemand heeft ooit uitgerekend wat er gebeurt als het in Pernis of in Geleen volkomen misgaat; niemand ligt ligt er wak­ ker van als de poolkappen lang­ zaam afsmelten door de luchtver­ vuiling."

„Wel op dit moment. Waar ik veel banger voor ben is dat er politieke en economische verschuivingen plaats vinden. Politiek gezien zou het op den duur als een vanzelf­ spiekendheid kunnen worden be­ schouwd om een eigen kernmacht te hebben. Niet eens zo zeer Ne­ derland, maar meer Europa als ge­ heel. Zoals de werkgroep Polemo­ logie van de VU al aantoonde zijn er inderdaad tendenties in die lich­ ting."

Eigenlijk zou je dus die dingen óók moeten veranderen'' Wat ik me afvraag is of je wel op deze manier met de maatschappij door moet gaan. Je kunt niet zeg­ gen: we doen de kerncentrales niet, maar we gaan gewoon door met de rest." Want dat gewoon doorgaan betekent steeds meer oliecentrales en steeds meer kolencentrales. Je put de aarde op een enorme manier uit. En dat doe je met een zeer lakonieke methode: je haalt de iijkdom bij andere landen weg; die beginnen pas de laatste tijd een beetje tegen te protesteren. Dat al­ les gaat onder het mom van „wij willen geen kerncentrales, wij wil­ len veilig zitten en onze economie moet toch blijven draaien, ten kos­ te van de derde wereld." Dan heb ik een beetje de neiging om te zeg­ gen: nou laat die westerse wereld dan ook de konsekwenties van zijn eigen economische type maar er­ varen. Verder heb ik eigenlijk wel het idee dat je de kernenergie niet kan missen als je de energiegroei blijft toestaan."

We hebben tot nu toe steeds aan­ genomen dat er geen katastrofale rampen plaatsvinden bij een in be­ drijf zijnde kerncentrale. Hoe groot is de kans op zo'n katastrofe en wat zijn de gevolgen ervan? „Echt ernstige ongelukken, met dui­ zenden doden heeft een berekende kans van ongeveer éénmaal per leaktorjaren." Zijn er in onze maatschappij verge­ lijkbare rampen mogelijk? „Nee. En daarin schuilt nou juist de uitzonderingspositie van de kern­ energie. In Nederland hebben we bijvoorbeeld een kans van één op tienduizend dat er nä voltooiing van de deltawerken een overstromings­ ramp zal optreden. Redelijkerwijs zijn we de gevolgen daarvan bin­ nen één ä twee jaar weer teboven (afgezien van het menselijke leed). Een kernramp is veel erger: dat kan wel tien ä twintig jaar duren en is dus niet te vergelijken met wat thans bekend is over andere rampen in de industrie. D e vraag IS dus: mag je de ernstige gevolgen aanvaarden op grond van het feit dat de kans zo klein is? Dat is ook de vraag waar de Commissie Ge­ zondheidsraad op heeft gewezen. Je kunt wel zeggen dat de gevolgen zó onaanvaardbaar groot zijn, dat je weer extra hard terugkomt op die kans van éénmiljoenste." Acht u de mogelijkheid tage aanwezig''

tot sabo­

„Bij zo'n kerncentrale hangt — naast de bouw ervan — alles af van de training van je personeel en van de training van de toezichthou­ ders. Je moet je mensen meer zorg­ vuldig selecteren. Ze moeten dus voldoen aan een soort burgelijke ge­ dragsnorm. De mensen zullen ge­ screend moeten worden. Dus ieder­ een met een beetje afwijkend ge­ drag, afwijkende interesses of met een beetje vreemde mening — zo­ als ik dus —, valt af. En kom je dan niet automatsch in een soort diktatuur terecht? Hierop heeft vooral dr. P. Boskma van de T H Twente duidelijk gewezen." „Men moet echter niet vergeten dat de chloortanks, die dood nor­ maal over het spoor tuffen, ook duizenden doden kunnen veroorza­ ken. Niemand haalt het in zijn hoofd om dan te zeggen dat we alle spoorwegbeambten moeten

Voorstel voor onderzoek naar stichtingsvorm

U­raad gaat strukfuur Ad Valvas bespreken Het zal vermoedelijk niet lang meer duren voordat de kwestie van de organisatorische struktuur van Ad Valvas in de universiteitsraad zal worden besproken, m a a r een datum is er nog niet. Eerst zal de beleids­ r a a d Ad Valvas, een kommissie van de raad, nog advies moeten uit­ brengen over h e t door de progressieve raadsfrakties Tas­ur 'Ï4, Staf­ V ü en PKV gedane voorstel een kommissie in t e stellen die 'de moge­ Iqkheden en wenselgkheid onderzoekt van een stichtingsstructuur voor Ad Valvas'. Zoals bekend funktioneert Ad Valvas volgens h e t zg. r a p p o r t ­ T r a a s van 1973, waarbij de r e ­ daktie ambtelijk onder h e t bureau Pers en Voorlichting valt, tei­wyi zij funktioneel autonoom werkt. De beleidsraad Ad Valvas heeft by dit laatste een kontrolerende taak. De indieners van h e t voorstel vin­ den d a t een universiteitsblad in h e t groeiproces van de demokra­ tiserir^ 'een geheel eigen, onaf­ hankelijke positie' zonder binding a a n enige groepering of instantie binnen de universiteit zal moeten hebben en denken daarby a a n een stichting. De voorgestelde raadskommissie zou ook moeten k ü k e n n a a r universiteiten waar m e n de stichtingsvorm al kent (Groningen, GU­A'dam en Rot­ t e r d a m ) . I n een stichtingsbestuur Ad Valvas zouden alle geledingen en de Vereniging vertegenwoor­ digd moeten zijn. De Gemeenschappeiyke Univer­

sitaire Persdienst — een s a m e n ­ werkingsverband van een a a n t a l universiteitsbladen — heeft in een brief a a n de universiteitsraad van de VU laten weten dat zy een stichtingsvorm als de enige juiste ziet als regeling van de organisa­ torische struktuur. De redaktie van het Nymeegse K U Nieuws, die ook tot de GUPD behoort, heeft zich echter In een brief a a n de universiteitsraad van de VU van deze visie gedistanti­ eerd. De redaktie van Ad Valvas zal, zo schryft Nymegen, n u eui­ deiyk eens een 'faire kans' moe­ t e n krygen om de struktuur T r a a s waar te maken. Redaktie en be­ leidsraad van Ad Valvas zouden daartoe moeten worden versterkt. P a s in een later stadium zou dan nog eens opnieuw de vraag wel of geen stichtingsvorm in de over­ wegingen k u n n e n worden betrok­ ken, aldus de redaktie Kü­ Nieuws. (JvdV)

Verslaafd In welke mate zouden wij onze levenswijze moeten veranderen? „Wij zijn verslaafd aan de auto en andere energieverslinders. We staan een ondernemingsgewijze produk­ tie, terwijl we weten dat de men­ sen elkaar wegconcurreren en dat het ten koste van de derde wereld gaat. We zitten nu weer zo te ho­ pen op een economische groei, ter­ wijl het duidelijk is dat de wel­ vaart, daardoor aangedragen, ten koste van anderen gaat. Over het algemeen is men niet eens bereid zijn levenswijze te veranderen. We zullen werk moeten gaan doen waar we nu on^e neus voor opha­ len. Een ontwikkeling als de kern­ energie maakt duidelijk waarheen we op weg zijn, want ik ben bang dat we sowieso een keer in een dik­ tatuur terecht komen, omdat iedere poging om de zaak wat bij te stu­ ren strandt op protesten van groe­ pen die voor hun eigen belang op komen. Daarbij gaat men mensen die er niets mee te maken hebben gebrui­ ken om z'n zin te krijgen. Dat zijn ontwikkelingen waarvan je zegt: als dat te gek wordt, dan vraag je om een diktatuur. En dat is in Chili gebeurd en het zal nu niet gebeu­ ren in Nederland, maar of dat over vijf jaar of meer niet zal gebeu­ ren . . . " Prof. B lok raakt duidelijk opge­ wonden als we het over de VVD krijgen. En over de NAVO en over de levering van kernreaktorvaten aan Zuid­Afrika ... Ik had nog twee vragen in porte­ feuille die iets meer de VU betref­ fen. Er is wat deining over de lo­ zing van radio­aktief AZVU­afval op de Amstel. Dat ontzenuwt prof. Blok onmiddellijk. „Dat heeft niets te maken met atoombommen, hoor. Onze stra­ lingsdeskundige, drs. Schutte, heeft dat al in Ad Valvas uiteengezet. Die pakketjes die ze hier en daar ver­ liezen, dat autobusje van twee we­ ken geleden en het radio­aktieve van ziekenhuizen uit veel kleinere hoeveelheden dan waarover men bij een kerncentrale spreekt. Als het afval op de riolering geloosd wordt overeenkomstig de voorschriften, is geen gevaar te vrezen." Ik ook weer gerustgesteld. De men­ sen in Amstelland kunnen weer rustig gaan slapen en morgen weer met de auto naar hun werk. Het tweede punt waarover ik wilde praten was de veelbesproken gast­ docent van de subfakulteit Algeme­ ne en Toegepaste Taalwetenschap. Prof. B otha, de Zuid­Afrikaanse apartheidspolitiek voorstaande prof, vormt de nieuwste aanwinst van het instituut ATW. Prof. Blok: „Als de uitnodiging kan fungeren als symbool voor de goed­ keuring van de apartheidspolitiek, dan vind ik zo'n uitnodiging te ver­ oordelen, net zo goed als het kon­ takt tussen VU en Potchefstroom dat was. Dat moet de persoon of groep die prof. Botha heeft uitge­ nodigd zich erg goed realiseren. Ik vind echter niet dat automatisch ieder wetenschappelijk kontakt met apaitheidspolitiek gezinde weten­ schappers vermeden moet worden. Dat heeft twee redenen: in de eer­ ste plaats zou je dat dan ook met andere, niet welgezinde levensover­ tuigingen moeten doen en ik ben bang dat je dan niemand meer over houdt, en ten tweede houdt uitno­ diging nog steeds de mogelijkheid van beïnvloeding in."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen