Ad Valvas 1975-1976 - pagina 239

AD VALVAS — 20 FEBRUARI 197«

'Oude zwerver

pater Van Kilsdonk voelt zich nog steeds vrij

'Ondertekenaars doelstelling niet geloofwaardig voor anderen' „Ik denk dat de bijzondere universiteiten (zoals de VU) hun doel voorbg geschoten zijn. Je ziet namelijk dat die universiteiten, onder andere door volledige subsidiëring, machtsblokken zijn geworden van politieke en economische betekenis zonder weerga. Zg hebben met name gediend om het kader te vormen van de confessionele politieke partijen. Overigens denk ik dat er in Nederland ooit een situatie is geweest, waarin Gereformeerden en Rooms-Katholieken billijk konden pleiten voor een eigen universiteit." Deze woorden komen uit de mond van pater J. van Kilsdonk, die als 'niet gebonden' universiteltspastor in universitaire kringen, m a a r ook d a a r buiten, geen onbekende is. Met de mensen die hij spreekt probeert hij echt menselijke gesprekken te voeren, waarin de woorden God en bijbel doorgaans niet vallen. Hij schijnt voor velen, die in psychische nood verkeren of gewoon met wat moeilijkheden zitten, een vraagbaak te zijn of als praatpaal te fungeren. Hy bezoekt de mensen thuis, maar hij praat ook net zo lief in een kroeg. Op zijn rommelige kamer in de Pieter de Hoochstraat aangekomen, moet ik meteen zeggen wat ik wil drinken. Op een boekenplank staan voor de boeken enkele flesjes pils en tonic en een fles sherry. Zelf houdt pater Van Kilsdonk het vanmiddag bij tonic. Het kost tijd voor hij zijn flesje open heeft, want in het vuur van zijn betoog legt hij steeds de opener om de kroonkurk, maar schijnt hij te vergeten kracht te zetten. Zorgvuldig formulerend en met zijn handen (waarin rechts de opener, links het flesje) gesticulerend, vergeet hij alle drank. Hij windt er geen doekjes om als hij Vertelt waarom hij het bestaan betreurt van de bijzondere universiteiten (VU, Tilburg, Nijmegen). Van Kilsdonk: „Die drie universiteiten vertonen een geweldige geloofsonmacht. Er is daar een heel geringe eerlijke en echte geloofsreflexie. Dat is nauwelijks een ton per jaar waard, terwijl die instellingen natuurlijk X tonnen per jaar verslinden. Kregen ze maar één ton, dan was het geloof waarschijnlijk sterker, want dan moest men het voor niks doen.' We weten uit het boek van Job dat je alleen maar in God gelooft als je dat voor niks doet en dat doen de docenten aan die bijzondere universiteiten allerminst. De arme gelovige is daar tot de rijksten van Nederland gaan behoren. Nu is er juist aan de bijzondere universiteiten de meest fanatieke onkerkelijkheid onder studenten te bespeuren. Je vindt met name aan de VU en in Nijmegen de meest ideologisch getrainde marxisten, ook die de documenten uitstekend kennen. De marxistische jongens van de VU geloven niet in de onbaatzuchtigheid van hun universiteit. Het is meer een vorm van klasse- en groepsideologie. E r heeft zich een groepje mensen van zoveel ton van de overheid meester gemaakt om daarmee het ideologische apparaat van de universiteit te bouwen."

Doelstelling Zoals bekend werkt de V U met een doelstelling, die luidt: „De universiteit stelt zich ten doel, overeenkomstig de grondslag der Vereniging, al haar arbeid in gehoorzaamheid aan het li^vangelie van Jezus Christus te richten op het dienen van God en zijn wereld." Volgens pater Van Kilsdonk gelooft niemand daarin. Maar degenen, die zo'n doelstelling ondertekenen, zijn dat dan huichelaars? Van Kilsdonk: „Nou, huichelaars is een groot woord, maar zij zijn voor anderen niet geloofwaardig. Als je voor je geloof zoveel macht krijgt, een goede positie en geld, dan geloof je om de macht. De mensen die de doelstelling ondertekenen, staan achter de ideologie die hun macht legitimeert. In het begin, toen de VU kon bestaan dankzij giften, had zij zeker bestaansrecht. Maar zij is uitgegroeid tot een machtsblok. Ik luister in het algemeen met zeer veel argwaan n a a r aJle religieuze frases v a n machthebbers. Macht en geloof zijn niet te verzoenen." Pater Van Kilsdonk (58) kwam in 1947 naar Amsterdam en werd halftime studentenpastor en halftime leraar aan het Ignatiuscollege, waar hij Nederlands en godsdienst gaf. Hij behoorde toen al twaalf jaar tot de orde der Jezuïtea en had gestudeerd in Antwerpen, Nijmegen en Maastricht. Later werd hij full-time studenten-

Door Guus Herbschleb pastor, waarvoor hij overigens geen salaris krijgt. Hij leeft puur van giften, waardoor hij zich erg vrij voelt. „Zo'n vrijheid had de VU misschien dat 80 jaar geleden," aldus Van Kilsdonk. W a t vindt een universiteitspastor als Van Kilsdonk n u van studenten? Van Kilsdonk: „Dat zijn heel gemiddelde wezens. Maar heel weinigen zijn begaafd, voor de rest zijn het doodgewone jongens en meisjes met niet al te veel studievreugde. En tallozen die in hun studie geen vreugde vinden, vinden het nergens in. Zelf probeer ik in mijn werk aan vele mensen nabij te zijn. Per week bezoek ik op vijf avonden één van de grote studentenflats. Ik klop dan aan bij een aantal mensen die ik ken. I k zou h e t een doodzonde vinden aan te kloppen bij mensen die ik niet ken. Nu is de vraag natuurlijk, waar ik die mensen dan van ken. Zo'n ontmoeting op hun eigen kamer, in hun eigen kleine wereld, in hun eigen intimiteit en zelfs meestal onverwachts heeft als onvermijdelijke voorwaarde dat er al ooit pf ergens een zeer emotionele ontmoeting heeft plaats gehad. Die ontmoetingen hebben plaats vooral in "Üe avondlijke en nachtelijke uren in kroegen, op meetings van welke aard dan ook en op feesten. Als je om drie uur nog op een feest zit, dan hebben zeker zo'n 7 of 8 jongens of meisjes aan een oude zwerver als ik dan ben uiterst persoonlijk en ontroerd iets van hun wezen verteld. Ze zouden daar veel langer over willen praten. Opvallend is, dat ze mij altijd aanspreken; ik zelf spreek nooit iemand aan. Waar dat door komt is onhelder. Kennelijk voelen vele jongeren zich toch ook aangetrokken tot een ouder iemand. We maken dan vage afspraken en dan kom ik een keer langs."

Brief „Als een gesprek bijzonder ernstig is geweest, dan schrijf ik de dag daarop altijd een brief om de innerlijke ontroeringen kenbaar te maken. Ik geef dan een beschrijving van de ervaring. Veel studenten hebben het idee dat wanneer je iets vertelt aan een ouder iemand, het bij hem het ene oor in en het andere oor uit gaat. Ik weet niet of dit hun ervaring is bij de wetenschappelijke medewerkers. Als ze dus de volgende dag een brief ontvangen waarin met grote nauwkeurigheid in gevoelige taal hun hele verhaal terugkomt, dan staan ze er verwonderd over dat hun levensverhaal door een ander onthouden is en in diens hart is blijven leven. Het is voor hen een onverwachte en daardoor erg verrassende ervaring, ook al omdat do meeste studenten helemaal geen brieven meer schrijven. De telefoon vervangt alles. Liefdesbrieven zijn ook niet meer nodig, want men woont al samen. In een brief is ook de emotionele toonhoogte anders dan in een gesprek. Ik durf in een brief meer te schrijven dan ik mondeling durf te zeggen. Ik bereik dan een nog hogere graad van tederheid of nabijheid. Een brief kan een wending zijn in de communicatie en wordt soms bewaard." Pater VaQ Kilsdonk verstuurt gemiddeld acht Ijrieven per dag. Deze

dicteert hij aan een invalide secretaris en secretaresse, die beneden wonen en blij zijn dat ze wat kunnen doen. Van Kilsdonk zegt, dat hij mensenschuw is. Als hij ergens aanbelt is hij bang voor de ontmoeting. Soms hoopt hij zelfs dat er niemand thuis is. Deze gevoelens vallen van hem af, als de ontmoeting eenmaal heeft plaats gevonden. Het vereist volgens hem een aparte ervaring om gemakkelijk met dit type studerende mensen om te gaan. E r word/ nooit gesproken over wat ze doen, zelden of nooit over God of de bijbel. D e gesprekken betreffen problemen, huwelijksproblemen tussen hun ouders en hun angsten voor de toekomst. Er is vaak geen onderwerp van gesprek. Het gaat om het uitwisselen van gevoelens, over het lief en leed van de student. Van Kilsdonk: „Ik heb geen roeping om iets te verkondigen. Ik luister en probeer te helpen. Ik ondefga de gesprekken vaak als wonderen, als een volkomen verrassende,' vervoerende ervaring, open, menselijk en openbarend." Pater Van Kilsdonk vindt overigens de hoeveelheid en de kwaliteit van studentenpsychologen en decanen op de universiteiten ruim voldoende. Vooral de G U heeft volgens hem voortreffelijke mensen in dienst (de VU kent hij op dit gebied niet goed genoeg). Opvallend is wel dat vele studenten moeilijk over de drempel heen kunnen stappen om naar zo'n officiële instantie toe te gaan. In het algemeen vindt hij „dat op de universiteit iedere nabijheid ontbreekt tussen teermeester en leerling."

Paus Ter>vijl pater Van Kilsdonk een tweede flesje tonic opent, vraag ik hem wat hij vindt van het fenomeen „paus". Hij vindt dat echter te ingewikkeld om daar kort op in te gaan. Misschien kan hij dan iets zeggen over het decreet van de paus over de sexnele ethiek, dat enige' weken geleden is uitgevaardigd. Hierin worden masturbatie, voorechtelijk geslachtsverkeer en homofilie ten scherpste afgewezen. Van Kilsdonk: „Het is zo langzamerhand algemeen erkend dat zelfbevrediging behoort tot het normale ontwikkelingsproces en noodzakelijk is voor een gezonde ontwikkeling. Het decreet staat dus builen iedere werkelijkheid. Ook het samenwonen vóór het trouwen is een algemene voorwaarde (ik mag niet zeggen sine qua non, dat is wat te sterk) om die belangrijke beslissing te ktmnen nemen. Het is een heel normale voorfase, hoewel die soms ook wel wat ondoordacht geschiedt Ten aanzien van de homofilie is het document van de paus wel heel ondermijnend voor de moraliteit. D e homosexuelen vormen al de meest bedreigde groep in de samenleving. De ethische opgave van homofiele mensen in eerbied te krijgen voor hun eigen wijze van beminnen. En dit document ontneemt die groeiende eerbied van homosexuelen voor zich zelf."

Infantilisering wetenschap Op 8 februari sprak pater Van Kilsdonk in de Amstelkerk over de infantilisering van de wetenschapsbeoefening en van het onderricht aan de universiteit. Daar wij hier niet aanwezig konden zyn, vertelde Van Kilsdopk mij kort waar hq over gesproken had. Van Kilsdonk: „Ik denk dat de sociale wetenschappen en enigszins ook de literaire wetenschappen ten gronde gaan aan de luiheid van het positivisme. De mensen spannen zich dagelijks in om niets. E r worden weinig wezenlijke problemen in die wetenschap zelf geïntegreerd. De studiestof zeif is erg ontmenselijkt, heeft een te gering menselijk voltage. Het onderzoek is erg gemathematiseerd. Ik zou de huidige psychologie, zoals die aan

de universiteiten gegeven wordt,, sub-psychologie willen noemen. Verder vind ik het ook verwoestend voor de universiteiten om steeds verder het systeem van de multiple choice in te voeren. Dat is veel te onpersoonlijk, zowel voor de docent als voor de leerling. De Verhouding leermeester-leerling is volkomen verstoord, beiden zijn bang voor elkaar. E r wordt geen vertrouwensverhouding opgeroepen, geen verhouding van wederzijdse erkenning tussen docent en leerling. Alleen bij zo'n verstandhouding in een stuk emotionaliteit kan volgens mij een mens studievreugde, krijgen." Op mijn vraag wat pater Van Kilsdonk vindt van bewegingen als de Navigators antwoordt hij liever niet. Hij kent teveel van dergelijke mensen en hij is bang, dat ieder antwoord bij lezers die zich erbij betrokken voelen onnodig pijnlijke gevoelens oproept. Hij vindt overigens dat deze bewegingen zeker bestaansrecht hebben, omdat de mensen er iets in vinden, wat ze ergens anders niet gevonden hebben. Pater Van Kilsdonk woont soms ook wel hun bijeenkomsten bij, ook van de Pinkstergemeente en sommige gebedsgenezingsbijeenkomsten, waarbij hij dan bescheiden meedoet. Volgens hem zitten in iedere religieuze traditie ervaringen van roes, van extase, van visioen, van dansen, die even elementair zijn als slapen, eten en vrijen. Beleeft men dat niet, dan kan dat een enorme leegte scheppen en eenzaamheid veroorzaken.

Kwaad We zijn benieuwd of Van Kilsdonk ook wel eens kwaad is en wanneer. Van Kilsdonk: „Ik moet zeggen dat een enkeling als eenling mij altijd vertedert. Maar zodra iemand macht uitoefent en spreekt namens die of die dan merk ik vaak onoprechtheid. Ook bij bestuurders van de universiteit. Ik kan dan enorm kwaad worden. Het is bijv. schandelijk en ondermijnend voor de VU wat die prof. Kuypers gedaan heeft." Pater Van Kilsdonk doelt hiermee op het geval, dat op de sub-faculteit van sociaal-culturele wetenschappen aan de VU prof. Kuypers weigerde zitting te nemen in een bepaalde commissie, omdat hij daarin zou moeten samenwerken met iemand, die sympathiek stond tegenover de CPN. Van Kilsdonk: „Het wijst op de naïviteit van de hoogleraar, dat die vent niet door heeft, dat hij hiermee een gelovige jongen ten diep-

ste kwetst!" Zijn stem verheffend en tot tranen geroerd herhaalt pater Van Kilsdonk dit laatste tot drie maal toe. „Ia, ja, zo gaat het op onze Vrije Universiteit, zo gaat dat!" Aldus Van Kilsdonk. We stappen van dit onderwerp af Ml spreken over de oecumene in Nederland. Van Kilsdonk: „Bij de jongeren gelooft niemand meer (en ik ook niet) in enige absolute betekenis van de kerkelijke verschillen. Het zijn practisch meer culturele verschillen geworden. De oecumene als eenwording van de kerken is helemaal achterhaald, want die eenheid is er al, tenminste aan de basis. Voor zover er kerkelijke structuren bestaan gaat het wat trager. Men is in de top bang voor de ineenvloeiing aan de basis. Dat vinden ze maar niks. Maar ze moeten in ieder geval trachten met elkaar in een eerlijk gesprek te komen." Van Kilsdonk is een groot aanhanger van premier Den Uyl. Hij vindt hem een eerbiedwekkende man, vertrouwenwekkend en sympathiek. Hij „geniet van hem". Van Kilsdonk: „Ik heb altijd links gestemd, meestal PvdA, ook wel eens PSP. Ik heb een groot religieus bezwaar tegen de confessionele partijen, ook politiek trouwens. Het is ongeveer het zelfde -als met de VU. Vroeger, in de begintijd van KVP en AR, hadden deze partijen zeker bestaansrecht. Maar met name de KVP heeft het aangezicht van het christelijk geloof in Nederland enorm verzwakt door al het gekonkel en geharrewar. Vele nietchristenen kennen de katholieke kerk alleen maar via de KVP. Bij de laatste verkiezingen zag ik Den Uyl als enige beschikbare premier. Zelf ben ik een onvoorwaardelijk sociaal-democraat." Als ik na afloop van het gesprek de trap afga, heb ik tweeëneenhalf uur gesproken met een openhartig man, met iemand die zegt waar het op staat en er geen doekjes om windt, met iemand die boeiend vertelt en voor een heleboel mensen een heleboel zal betekenen.

Elke dinsdag wordt in de kerkzaal op de 16e verdieping van het hoofdgebouw v a n de VU een middaggebed gehouden. Deze korte dienst van 13—13.30 uitr wordt op 24 februari verzorgd door dr. J. lakkei.

AANTJES SPREEKT Maandag 23 februari, 20 uur

KRASNAPOLSKI ARP-Amsterdam. Wordt lid tel. 227965.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen