Ad Valvas 1976-1977 - pagina 215

AD VALVAS — 28 JANUARI 1977

Over stralin gen

3

ron dom de serre, risico's, de vergun n in g

en de klaagmuur

^Nat ontbreekt is een goed doordachte filosofie over beveiliging bij alle aspecten van het werk' Er is al vr y veel Ad Valvas­sop over de kool van de muur by het Cyclotrongebouw gegoten. Toch zal een meer officiële uitleg niet mogen ontbreken. Deze wor dt hier onder in de voor sommigen wat ingewik­ kelde vor m van getallen gegeven. Dit is nl. de enige vor m, waar in een objectieve weer gave kan wor den ver kr egen. Ook kan de lezer na lezing zijn eigen conclusies tr ekken.

Risico De gevolgen van een dosis straling brengen een kans­achtig risico met zich. Bij straling bestaat dit risico op een verhoogde k a n s op het optreden v a n een t u m o r en een verhoogde kans op afwijkin­ gen bij het nageslacht. Hierover k u n n e n alleen bij hogere doses significante gegevens w o r d e n ver­ kregen, zodat w e dit risico alleen statistisch k u n n e n benaderen. Om­ dat de statistieken dit suggereren, v/ordt een evenredigheid tussen strahngsdosis en daaruit voort­ vloeiend risico aangenomen. Deze evenredigheid h o u d t dus in, dat ook bij zeer lage doses nog een daaruit voortvloeiend risico moet worden aangenomen, zij h e t d a t dit risico wel uiterst klein is. In de stralingsbescherming k e n t men dus geen drempeldosis w a a r ­ beneden geen risico bestaat. Dat betekent, dat men elke stralings­ dosis en het daaruit voortkomende risico bewust moet accepteren en dus moet afwegen tegen de nood­ zaak of h e t nxit v a n datgene w a t men gaat doen. Onnodige stra­ hngsdoses moeten worden ver­ meden en doses zo klein g e m a a k t als h a a l b a a r is. O m d a t h e t aan­ komt op h e t b e w u s t accepteren van een risico, zal m e n over de gevolgen van een dosis straling nooit iets definitiefs k u n n e n zeg­ gen, hoe klein die dosis ook is. Om hierover houvast te krijgen, gaat m e n risico's vergelijken: risi­ co's die de mens al onbewust heeft geaccepteerd. Risico w o r d t in de regel u i t g e d r u k t in het aantal doden p e r j a a r p e r miljoen per­ sonen. Het gewone overlijdens­ risico is dus (gemiddelde levens­ d u u r is 70 j a a r ) 1,4 x l­^ of 14.000 per miljoen p e r jaar. In h e t al­ gemeen is h e t niet mogelijk een risico zo n a u w k e u r i g aan te geven; daarom spreekt m e n van een orde van risico. Het overlijdensrisico is dus een t w e e d e orde risico; h e t ligt­tussen 10"' en 10"^ p e r jaar. Het risico v a n overlijden tenge­ volge v a n een n a t u u r r a m p ligt tussen 10­6 en 10"' p e r jaar, dus

0,1 a 1 dode p e r j a a r p e r miljoen aan zo'n r a m p blootgestelden. Dit is dus een 7e orde risico. Het w e g v e r k e e r eist p e r j a a r on­ geveer 3300 doden op de n a a r schatting 10 miljoen weggebrui­ kers. Het risico (3 x 10"') is dus van de 4e orde. De k a n s op een dodelijk ongeval tijdens h e t w e r k ligt gemiddeld in de orde v a n 100 a 200 doden p e r j a a r p e r miljoen w e r k e r s , dus een 4e orde risico. Bij de w e r k n e m e r s in de zware metaalindustrie, de b o u w v a k k e n en de mijnen ligt h e t beroepsrisico v e r boven h e t gemiddelde. Bij kantoorpersoneel e.d. ligt dit daar v e r onder. Het risico v a n h e t reizen met een vliegtuig is t e r u g ­ g e b r a c h t op een gemiddeld a a n t a l doden v a n 10 miljoen p e r jaar, düs een 5e orde risico. Om dit te be­ r e i k e n is veel geïnvesteerd en is vliegen erg duur. I n h e t algemeen k a n gesteld w o r ­ den, dat bij een 3e risico er veel geld w o r d t besteed om dit risico te v e r m i n d e r e n . Bij een 4e orde risico w o r d t m i n d e r geïnvesteerd m a a r veel m e e r gewaarschuwd. Bij een 5e orde risico ontstaat h e t gevoel, dat dit risico niet of n a u ­ welijks behoeft t e w o r d e n ge­ vreesd.

Stralingsnormen De Nederlandse en ook de E u r o ­ pese wetgeving onderscheidt bij stralingsbescherming drie gebie­ den, t e weten gecontroleerde zo­ nes, b e w a a k t e zones en overige gebieden. E l k e r u i m t e w a a r radio­ actieve stoffen zijn, een röntgen­ toestel staat of op andere wijze ioniserende straling w o r d t opge­ wekt, noemt m e n gecontroleerde r u i m t e . Volgens de wettelijke nor­ m e n mogen slechts in zeer be­ p e r k t e m a t e ioniserende straling of radioactieve stof uit een gecon­ troleerde r u i m t e n a a r buiten ko­ men. De gebieden rond gecontro­ leerde r u i m t e n w o r d e n geacht na­ genoeg vrij t e zijn v a n straling: dit zijn de overige gebieden. Zijn e r plaatsen w a a r dit niet voldoen­ de lukt, zodat m e n de hoeveelheid

Besluiten Un iversiteitsraad De Univer siteitsr aad nam in zijn vergadering van 21 december jl. de volgende besluiten: • De r a a d stelt de eerste toewij­ zing voor h e t budget overige las­ ten vast op 90% en voor h e t ap­ p a r a t u u r b u d g e t op 80% v a n de be­ dragen, genoemd in de nota „Kon­ cept­toewijzingsvoorstellen voor het budget overige l a s t e n / a p p a r a ­ tuur 1977". • De r a a d besluit h e t formatie­ accrès 1977 v a n 173 plaatsen als volgt te verdelen: — S.A.R.A.: 23 plaatsen — Centrale diensten: 17,1 plaatsen — Bibliotheek: 6 plaatsen — F a k u l t a i r e onderzoekpool: 20 plaatsen, te verdelen als volgt: Godgeleerdheid — Rechtsgeleerdheid 0,5 Letteren 2,0 Econ. Wetenschappen 1,0 Actuariële Wetenschappen en Econometrie 0,5 Centrale Interfakulteit 0,5 Geneeskunde 5,5 Tandheelkunde 1,5 Wiskunde — Natuurkunde 1,0 Scheikunde 1,5 Biologie 2,0 Geologie en F ysische Geo­ grafie 0,5 Sociaal­Culturele Weten­ schappen 1,0

*­' ^È

Psychologie 1,0 Pedagogische en A n d r a g o ­ gische Wetenschappen 0,5 Sociale Geografie — Lichamelijke Opvoeding 1,0 Beleidsruimte onderzoek: 10 plaatsen F akulteiten: 96,9 plaatsen, t e verdelen als volgt: Godgeleerdheid — Aechtsgeleerdheid 3,4 Letteren 7,0 Econ. Wetenschappen 1,4 Actuariële Wetenschappen e n Econometrie 1,7 Centrale Interfakulteit 0,3 Geneeskunde 40,4 Tandheelkunde — Wiskunde 4,1 Natuurkunde 1,3 Scheikunde 0,9 Biologie 17,2 Geologie p.m. Fysische Geografie 2,7 Sociaal­Culturele Weten­ schappen — Psychologie 1,5 Pedagogische en A n d r a g o ­ gische Wetenschappen 5,4 Sociale Geografie en Pla­ nologie 3,7 Lichamelijke Opvoeding 5,9 Interfakultaire Instituten: p.m.

deel w a t vrijkomt i n de serre, is relatief gering. Deze w o r d t boven­ dien nog w a t afgeschermd. Inder­ tijd zijn de volgende n o r m e n vastgesteld: tijdens d e w e r k u r e n 0,25 millirem p e r u u r en buiten de w e r k u r e n ('s avonds, 's nachts en in h e t weekeinde) 2,5 millirem per uur. Bij deze laatste n o r m is e r v a n u i t gegaan, d a t n i e m a n d buiten d e w e r k u r e n d a a r langer d a n 4 u u r p e r week zal zitten. Deze n o r m e n en ook de meetresul­ taten die straks w o r d e n gegeven, gelden voor h e t k r i t i e k e (meest blootgestelde) p u n t v a n de T­ vleugel v a n h e t N a t u u r k u n d i g Laboratorium, t e weten voor het r a a m op T­4. Gaat m e n daar en­ kele passen achteruit, d a n is door h e t tussenliggende beton de stra­ lingsintensiteit een factor 2 a 3 gedaald. In de gangen van de T­ vleugel is de stralingsintensiteit een factor 10 lager dan voor de ramen. Gaat m e n n a a r het einde van de T­vleugel of naar de hoofd­ graat, d a n daalt de stralingsinten­ siteit. De psychologen op de 5e en 6e verdieping zitten achter d i k k e b e t o n n e n vloeren. Het hoofdgebouw ligt op ca. 100 meter afstand, waardoor de stralings­ intensiteiten en ook de ­doses een factor 20 lager liggen. In het ge­ deelte tussen de T­vleugel en de s e r r e is u i t e r a a r d de stralings­ intensiteit hoger dan de norm, v a n d a a r dat dit terrein is afge­ sloten met een bord en straks met een hek. Metingen m e t de grote strooi­ k a m e r vinden vrij geregeld plaats, waarbij nooit, ook niet 's nachts, de 0,25 millirem p e r u u r wordt overschreden. Metingen met de spectrograaf worden gemiddeld e e n m a a l p e r m a a n d gedaan En­ kele malen per j a a r wordt er een meetsessie gedaan in het week­ einde. Hierbij komt m e n w e l bo­ ven 1 millirem per uur.

De klaagmuur Door drs. G. J. Schutten , dienst VU straling daar moet b e w a k e n , dan w o r d t gesproken v a n een b e w a a k ­ te zone. Deze zone is a a n grenzen gebonden. In een gecontroleerde zone mogen de d a a r w e r k z a m e personen, de z.g. radiologische werkers, niet m e e r krijgen dan 5.000 millirem per j a a r of 100 millirem p e r week. Deze w e r k e r s worden fysisch en medisch begeleid en gecontro­ leerd. I n de overige gebieden m a g niet m e e r straling k o m e n d a n 3 millirem p e r week. In een b e ­ w a a k t e zone m a g geen persoon m e e r oplopen dan 10 millirem p e r w e e k (of 500 millirem p e r jaar). Hoe moeten deze doses w o r d e n gewaardeerd? Dit k a n het beste duidelijk worden g e m a a k t door een vergelijking m e t stralings­ doses die iedere N e d e r l a n d e r j a a r ­ lijks ontvangt v a n a n d e r e stra­ lingsbronnen. De natuurlijke stra­ ling w a a r ieder alle j a r e n v a n zijn leven aan blootstaat, v a r i e e r t in Nederland tussen 60 en 200 milli­ r e m p e r j a a r met een gemiddelde v a n 120 millirem p e r jaar. Onder de k u n s t m a t i g e stralingsbronnen n e e m t de röntgendiagnostiek de voornaamste plaats in. Een t h o r a x ­ foto (doorlichten) geeft op de h u i d v a n de borst 200 millirem, in h e t (stralingsgevoelige) b e e n m e r g 20 millirem en in d e geslachtsorganen enkele millirems. Een uitgebreid röntgenonderzoek kost al g a u w 10.000 millirem. Iemand die gedurende 20 j a a r de m a x i m u m toegestane dosis heeft gehad ('20 x 5 = 100 r e m ) , k o m t d a a r m e e op 40­jarige leeftijd n e t op een 4e orde risico terecht. Zo'n dosis is echter vooral in de weten­ schappelijke sector nogal extreem, zodat m e n het stralingsrisico in h e t algemeen als een 5e o r d e risico beschouwt. Voor de gevolgen v a n de natuurlijke straling schat m e n h e t risico op ongeveer lO"".

De serre Het wetenschappelijk onderzoek in het N a t u u r k u n d i g L a b o r a t o r i u m heeft zich vanaf de dertiger j a r e n gericht op de kernfysica. Momen­ teel vindt dit onderzoek plaats door de bestudering van k e r n ­ reacties die m.b.v. h e t cyclotron worden gemaakt. Dit cyclotron is

hoofd

Strali n gsbeschermi n gs­

in 1964 geplaatst. Thans zijn r u i m 80 personen (wetenschappers en technici) rechtstreeks b e t r o k k e n bij h e t cyclotron. Het cyclotrongebouw heeft wan­ den v a n anderhalf m e t e r dikte en een d a k van een m e t e r dikte. Die h o u d e n alle straling tegen, die d a a r b i n n e n wordt geproduceerd. Het stralingsprobleem is ontstaan, doordat in 1968 een d o o r b r a a k is g e m a a k t van het cyclotrongebouw door d e d u n w a n d i g e a a n b o u w m e t h e t r a a m : de „serre". Hierdoor k a n m e n n u ook e x p e r i m e n t e n v e r r i c h t e n met een t w e e t a l grote a p p a r a t e n die in de serre staan opgesteld. Deze serre, en dat k o n b o u w k u n ­ dig niet anders, is opgetrokken op de d a a r al aanwezige waste­kelder. I n v e r b a n d m e t de m a x i m a l e be­ lasting van deze kelder moesten de w a n d e n v a n de serre licht en dus d u n worden uitgevoerd. Hier­ door w o r d t de in de serre opge­ w e k t e straling m a a r voor een deel tegengehouden. Dat m e n volstond met d u n n e w a n ­ den, is wellicht ook te d a n k e n a a n de gedachte, d a t m e n bij deze a p ­ p a r a t e n k o n volstaan met bijzon­ der z w a k k e bundelstromen, zodat er slechts relatief weinig straling zou ontstaan. Dit viel achteraf tegen. Dat m e n indertijd moest besluiten tot het achterwege laten van d i k k e m u r e n , vindt mogelijk ook zijn oorzaak in het feit dat m e n t o e n gemakkelijker dacht over h e t toepassen van de toege­ stane n o r m van 500 millirem p e r jaar. In I.C.R.P. (6) >) (1962) staat deze n o r m nog zonder c o m m e n t a a r aangegeven als een aparte cate­ gorie blootgestelden: in de Neder­ landse wetgeving is dit nog zo. In I.C.R.P. (9) (1965) w o r d t ineens d e volledige filosofie gegeven v a n de b e w a a k t e zone. Binnen afzien­ b a r e tijd zal deze filosofie wel w o r d e n opgenomen in de Neder­ landse wetgeving met h a n d h a v i n g van de huidige normen.

Rondom de serre W a n n e e r e r metingen w o r d e n ge­ daan m e t b e h u l p v a n een der ap­ p a r a t e n in de serre, dan w o r d t het grootste deel van de straling gestopt b i n n e n de d i k k e m u r e n van h e t cyclotrongebouw. Het

I n j a n u a r i 1973 werd gevraagd, of er in v e r b a n d met de plaatsing v a n een rijwielstalling bij het cyclotrongebouw nog veiligheids­ m a a t r e g e l e n nodig waren. Gezien de filosofie van de b e w a a k t e zone, o.a. dat ze slechts een beperkte o m v a n g m a g hebben, heb ik toen een a a r d e n w a l van 3 meter hoogte geadviseerd. Sindsdien is dit eèn eigen leven gaan leiden. Vanwege h e t geaccidenteerde ontwerp van de tuin ligt h e t kritieke p u n t op e e n p a d op 23 m e t e r afstand van de serre, dat daar op 2,40 meter hoogte boven het maaiveld komt te liggen. T r e k t m e n een rechte lijn van een p u n t op 1,80 meter hoogte boven dit pad naar de spectograaf, dan komen men op de plaats van de m u u r op 3,90 meter hoogte uit. Zou deze m u u r er niet zijn, dan zou e r op h e t pad soms een stralingsniveau k u n n e n heer­ sen van 1 millirem per uur. Indertijd is bij de besUssing om de w a n d e n van de serre niet dik te m a k e n een zekere (lage) stra­ lingsbelasting geaccepteerd voor de mensen die in de T­vleugel w e r k z a a m zijn. In de tuin kan men niet alleen de m e d e w e r k e r s van N a t u u r k u n d e tegen komen, m a a r ook k i n d e r e n en moeders uit Bui­ tenveldert, zeker in het week­ einde. Het besluit dat daar geen straling m a g komen, ligt dus voor de hand. Er wordt dus met t w e e m a t e n gemeten: een maat voor de m e d e w e r k e r s van Natuur­ k u n d e (bewaakte zone) en een stringente m a a t voor de bewoners van Buitenveldert (overige gebie­ den).

De verdun n in g Er is inderdaad geen vergunning voor h e t cyclotron: deze is wel aangevraagd en w e l op 13 m a a r t 1970. Er heersen beslist geen wan­ toestanden in het cyclotronge­ bouw. Er zijn vele en goede be­ veiligingen en er wordt niet on­ v e r a n t w o o r d gewerkt. Wat ont­ breekt, is een goed doordachte, n a u w op de praktijk aansluitende filosofie over de beveiliging bij alle aspecten van het w e r k daar, waarbij op alle i's de puntjes ge­ zet worden. Dit is voor de impro­ viserende k a r a k t e r s van fysici en technici een hele kluif. Daaraan w o r d t n u gewerkt. O De In tern ation al Commissio n on Radiological Protectio n is de mon ­ diale autoriteit op het gebied van stralingsbescherm.ing.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen