Ad Valvas 1976-1977 - pagina 401

'AL Ji 1977

\ieï

Over koffieprijzen en de touwtjes die de konsumentenlanden nog steeds in handen hebben Door Douwe Meindertsma en Cees Kort

Cees Kort. om de opbrengsten voor de boeren te egaliseren en de oogst te financieren. Er komt echter jaarlijks zoveel koffiegeld binnen, dat het Fonds een belangrijke financier is geworden van de Colombiaanse ekonomie. De Fedecafé is de sterkste en meest invloedrijke pressiegroep in Colombia. Een kleine groep grootgrondbezitters maakt binnen de Fedecafé de dienst uit. Om de binnenlandse prijs stabiel te houden betaalt de Federatie niet meer dan 7000 pesos per cargo, d.i. 125 kg, ofwel ongeveer ƒ 3,90 per kilo. In normale tijden gold de prijs van de Federatie als een steun-, een minimumprijs. Het gevolg van deze bevriezing is, dat de boeren en masse verkopen aan de privé-opkopers, die vaak agenten zijn van de exporteurs. Zij zijn wel genegen een ietwat hogere prijs aan de boer te betalen, gezien de stijgende prijzen op de wereldmarkt. De Federatie zag haar positie als opkoper drastisch teruglopen. Het aandeel van de exporteurs in de opkoopmarkt steeg van 30 naar 80%.

Exporteurs op rozen De overheid en de Federatie ontwierpen in allerijl regelingen met als doel de opbrengsten van de ex-

Handmolen waarmee de kleine boer de schil van de bonen haalt. porteurs af te romen en hen zo te dwingen de boeren ook lagere prijzen te betalen. Maar ook deze belastingen stijgen minder snel dan ie beursprijzen. De exporteurs verdienen thans dan ook enorme bedragen. üit eigen cijfers van de op één na grootste exporteur van Colombia Aristizabel bleek, dat de exporteur per zak van 70 kg ƒ20,— netto Prijsopbouw per 9-3-1977 Beursprijs New York Exportbelasting Hationale Koffiefonds Opkoop, pellen, verkoop Producent*

winst maakte als hij de boer ƒ4,15 betaalde voor een kilo ongesorteerde en ongepelde koffiebonen (d.i. 7400 pesos per carga). Algemeen wordt aangenomen, dat de exporteur de boer 7000—7400 pesos per carga betaalt, ƒ 3,90 tot ƒ4,15 per kilo. De exporteur liet doorschemeren, dat de grote producenten geen genoegen nemen met deze prijs en dat dit wel werd geregeld. Echter wel op een ondoorzichtige manier, omdat de exporteur anders moeilijkheden krijgt met de minister van ekonomische zaken. De kleine boeren krijgen bij de exporteur uiteraard geen voet aan de grond.

lezen, dat de belastingen en inhoudingen hoog zijn: De verstrengeling van beide partijen is duidelijk. In Colombia zijn er veel twijfels rond deze club. Het is een grote puzzel erachter te komen, wat er nu eigenlijk precies met de gelden gebeurt. De exportbelasting blijft voor driekwart in handen van de staat; één kwart komt ten goede aan de departementale afdelingen Fedecafé. Deze afdelingen verlenen onder meer kredieten voor de vervanging van koffiestruiken, aankoop van kunstmest en andere „inputs". Er is een kredietfonds, speciaal voor kleine boeren.

Colombia-kof f ieland jaarlijkse produktie circa 8,5 miljoen zakken (60 kg) waarvan 7,5 miljoen zakken geëxporteerd worden, daarmee heeft Colombia een aandeel van 15% in de wereldexport en is na Brazilië het 2de exportland. 60% van de export-opbrengsten komt uit de koffie, ruim 4 miljoen colombianen, bijna 1/5 van de totale bevolking leven van de verbouw of verhandeling van koffie. geïndustrialiseerde landen. In bijgaand staatje zien we dat het prijsniveau van de koffie op de wereldmarkt van begin jaren '50 gelijk is aan het niveau van begin jaren '70. Er deed zich geen voortgaande stijging voor. Ter vergelijking het algemene prijsniveau in Nederland, dat sinds '50 steeg. Een goede regeling op internationaal niveau is een basisvoorwaarde voor een goede bestaansmogelijkheid van de koffieboer. De ANUC keert zich dan ook tegen de „boicot yankee del café", een konsumentenboycot van koffie, die in de Verenigde Staten wordt gevoerd.

Fedecafé op voor de koffiesmokkel. Zij schrijft in een van haar rapporten: „Wellicht is het probleem dat onze instelling de grootste zorgen baart de enorme koffiesmokkel". Niet alleen derven staat en Federatie enorme sommen, ook de binnenlandse consumptie komt in gevaar. De koffie van mindere kwaliteit, die de nationale koffiebranders tegen sterk gesubsidieerde prijzen kopen van de Federatie, verdwijnt ook illegaal over de grenzen. In sommige plaatsen is er al geen koffie meer te krijgen. De zeer hoge belastingen op de koffie maken smokkel tot een bijzonder lucratieve zaak. We spraken met een jonge ambtenaar in de havenstad Buenaventura, van waaruit de meeste koffie wordt verscheept: „De hoge havenautoriteiten weten wanneer een vrachtwagen met smokkelkoffie binnenkomt. Ze laten ze ongehinderd passeren, want ze worden flink betaald. De gewone kontroleurs worden er weinig wijzer van. Ik hoop erzelf op een vrachtwagen te ontdekken. Van de eigenaar van die wagen krijg ik dan 100.000 pesos (ong. 7.000 gulden). Dan kan ik weer gaan studeren."

Geen drastische verandering Van de ƒ6,—, die de konsument in Nederland moet neerleggen voor een half-pondspakje koffie, krijgt het producentenland Colombia ruim ƒ 3,—. Colombia verkoopt de zogenaamde groene koffie. De westerse landen hebben het volledige monopolie van de koffie-branderij. Is het nu niet aantrekkelijk voor Colombia om meer te verdienen door de koffie zelf te branden? Met de extra inkomsten zou ze deze verwerkingsindustrie kunnen opzetten.

Bond van kleine koffietelers Koffie-opslag in de havenstad Buenobentura. De exporteur heeft zijn eigen pellerij — zoals alle exporteurs — met een produktie van 1000 zakken per dag, m.a.w. Aristizabel ver­ dient ƒ 20.000,— per dag. Hij vertelde op dit moment zoveel mogelijk te verkopen, want elk ogenblik konden de belastingen verhoogd worden. Vanwege de grote vraag naar koffie werd in de pellerij op volle kracht gewerkt. Colombia telt niet meer dan 30 exporteurs, waaronder enkele zeer grote. Onder de huidige omstandigheden exporteren zij ongeveer 6 miljoen zakken per jaar — de Federatie exporteert het resterende deel — m.a.w. gemiddeld verdient elke exporteur jaarlijks een slordige 4 miljoen gulden. De grootgrondbezitter Londono y Londono wist te vertellen, dat de exporteurs de gelden spenderen aan de aankoop van luxe huizen, privévliegtuigjes en koffiebedrijven. Geen produktieve investeringen dus en de grondbezitsverdeling wordt ongelijker. Aristizabel vertelt dat 5 k 10% van zijn totale export afkomstig is van eigen bedrijven.

De Fedecafé steunt aan de andere kant alleen de bedrijven die zij als rendabel beschouwt. Ete kwantitatief grote groep van zeer kleine boeren (een derde van de boeren heeft minder dan 1 ha) komt niet voor krediet in aanmerking. Er komen thans zoveel gelden in het koffiefonds terecht, dat de oorspronkelijke bestemming — de prijsstabilisatie — maar een gering onderdeel vormt. Veel gelden gaan nu naar de Banco Cafetero en andere banken. Er is een speciaal fonds om de import van machines te financieren. Ook de departementale afdelingen van de Fedecafé ontvangen extra bijdragen om infrastrukturele voorzieningen en regionale ontwikkelingsprojekten op te zetten, die zich niet beperken tot de koffiecultuur. Het Koffiefonds heeft tevens een duidelijke band met de exporteurs. Uit cijfers van de Federatie blijkt dat het fonds in het afgelopen jaar de exporteurs 1000 miljoen pesos in kredieten heeft verstrekt.

Verstrengeling

De exporteurs zijn verplicht de koffiedollars, die zij ontvangen bij de staatsbank om te ruilen tegen Colombiaanse pesos. Vanwege de abnormale grote hoeveelheid dollars komen er veel extra pesos in omloop. Het afgelopen jaar is de geldcirculatie maar liefst met 35% gestegen. Aangezien hier geen enkele extra produktie tegenover staat is het gevolg inflatie.

De regering en de Federatie sluiten kontrakten af op basis waarvan de koffiepolitiek in Colombia wordt bepaald. Naar onderlinge tegenstellingen moet men raden, want naar buiten toe uiten beide partijen lofzangen op de goede verstandhouding. Er worden keer op keer ingewikkelde financiële regelingen uitgedokterd, die beogen de toevloed van dollars te beheersen. Het Nationale Komitee van de Federatie, waarin vertegenwoordigers van regering en producenten zitten, neemt de beslissingen over de besteding van de koffiegelden. Uit onderstaand staatje valt af te EXPORTKOFFIE per zak (70 kg) per kilo ƒ 1150,— 185,565,— 50,— 350,—

ƒ16,40 2,64 8,04 0,72 5,-

*- 1,25 kg koffie, zoals de producent die verkoopt geeft 1 kg exportkoffie, in feite krijgt de producent dus ongeveer ƒ 4,— per kg.

De ANUC, de strijdbare bond van kleine boeren en landarbeiders, in Colombia heeft erg veel moeite met de interne verdelingspolitiek van de koffiegelden. De kleine boeren kunnen ook met de huidige prijs nauwelijks rondkomen. Velen ontberen gelden voor aankoop van kunstmest en bestrijdingsmiddelen, waardoor hun opbrengsten achter blijven. Van de besteding van de ingehouden gelden door de regering en de Fedecafé druppelt weinig door naar deze boeren. Binnen de ANUC leeft dan ook de gedachte tot de oprichting van een eigen bond van kleine koffietelers. Ondanks de scherpe kritiek van de ANUC op de binnenlandse verdeling van de koffiegelden, is zij toch van mening, dat de producentenlanden meer geld voor hun koffie moeten krijgen dan jarenlang het geval is geweest. De koffieprijzen zijn sterk achtergebleven bij de prijsstijging van produkten van de

Guillermo Londono, direkteur van de Vereniging van Koffie-exporteurs: „Gezien de monopoliepositie van de westerse branders is dit onmogelijk. De afzet van de gebrande koffie is zéér moeilijk te realiseren. De enige branderij van Colombia, die voor de export produceert, laat haar afzet van koffie verzorgen door de Coca Cola Company. Zelf kon zij zich geen plaats op de markt verwerven Bovendien zijn de westerse landen nauwelijks bereid technische bijstand te verlenen bij het opzetten van fabrieken". Morrend hebben de konsumentenlanden de prijsverhoging van de koffie moeten toestaan. Het prijsmechanisme — de vrije werking van vraag en aanbod — werkt nu eens in het nadeel van de konsumentenlanden. Van een werkelijke aantasting van de dominantie van de rijke landen is geen sprake. De konsumentenlanden hebben dus het pakje koffie nog stevig in handen. Voorlopig kunnen de producentenlanden hoogstens de sterkte van het bruine vocht beïnvloeden.

Prijsontwikkelmg koffie op de wereldmarkt en in Nederland

Inflatie, werkelijke oorzaken

Het argument, dat de regering hanteert om de boeren geen hogere prijs te geven klinkt dan ook wrang. Zeker als de exporteurs ondertussen enorme bedragen opstrijken. De koffieplukker krijgt een dubbele klap: hij krijgt geen prijsverhoging, hij verbouwt immers geen koffie, maar krijgt wel de inflatie direkt op zijn dak. Een andere oorzaak van de inflatie is de grootscheepse smokkel. Hierdoor is er schaarste aSn veel artikelen ontstaan. De belangrijkste smokkel vindt plaats in suiker, cement, vlees, verdovende middelen en koffie. De smokkelmaffia is wijd vertakt tot in de hoogste kringen. Geschat wordt dat een derde van de suikerproduktie het land verlaat. Hetzelfde cijfer geeft de

1950

53

56

59

62

68

69

70

71

72

75 ' 74

prijs koffie op wereldmarkt — prijsindexcijfer gezinsconsumptie Ned.

prijs pakje koffie 250 gr. Ie kwaliteit in Ned. prijsindexcijfer gezinsconsumptie in Ned.

71

74

77

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen