Ad Valvas 1976-1977 - pagina 359

RIL 1977

oor de achterban:

'Die Vereniging is veel te onbek end'

Dl eg naar eeuwfeest Door Johan de Groot penen smeden om de ohbesneden Philistijnen, dus de ongelovige we­ tenschap, te bestrijden. Wie zich nu verdiept in de geschie­ denis van de V U zal echter nooit een enorme opgang van weten­ schappelijke prestaties vinden. En wij zetten nu ook heel veel vraag­ tekens b ij de toerusting, die de pre­ dikanten vroeger op de V U kregen. Maar dan zeg ik toch: ze heb b en in de b egintijd de grootste moeite gehad het hoofd b oven water te houden. Als je b edenkt dat er nu meer dan duizend hoogleraren en medewerkers rondlopen. Toen wa­ ren er vijf hoogleraren voor drie fakulteiten." Iets over de eerste leiders van de VU. „Ja, u moet in één adem noe­ men, Kuyper (Abraham de Gewel­ dige) en F . L. Rutgers. Een beetje gesimplificeerd kun je zeggen dat Kuyper de drijvende kracht geweest is en Rutgers de man van de stu­ deerkamer, die bijvooi­beeld de re­ glementen o p heel kundige wijze heeft opgesteld. Dan heb je later n o g . . . " Roelink noemt nog een hele rij namen, de bekendste ervan is Colijn.

VU, gereformeerd en AR „Heel merkwaardig en intrigerend is die verstrengeling van gerefor­ meerd, anti­revolutionair en VU. De V U is natuurlijk niet kerkelijk gereformeerd, want de gereformeer­ de kerken ontstonden pas in 1892 (de V U in 1880). De oprichters van de V U waren Afgescheidenen en

Hervormden. Dat stempel van die kombinatie van drie kreeg de V U pas later." Op de jaarvergadering werden toen de leiders van de AR toegejuicht en werd voor de ARP gebeden en gezongen. Had de ARP net b ij de verkiezingen verloren, dan was de vergadering in mineur gestemd. Er is van die hele Vereniging ook een soort, je zou bijna zeggen poli­ tieke, invloed uitgegaan d.m.v. de VU. Mijn vader was een gerefor­ meerd man, een voorstander van de VU. En voor hem was het nooit een vraag; de V U was AR, dus hij stemde AR. Dat was een vanzelf­ sprekendheid. U moet natuurlijk in heel andere kaders denken dan wij gewend zijn te denken." Werden V U en Vereniging geleid door enkele 'grote mannen' (veelal ook 'groot' in de AR dus), die kon­ den steunen op een grote groep van „kleine luyden"? „Met een zekere voorzichtigheid kun je dat wel zeg­ gen". Maar: „Je mag volgens Van der Zouwen (kent u zijn proef­ schrift?) de V U niet al te makkelijk karakteriseren als gedragen door een vereniging van kleine mensen. Daar doe je andere kategorieën van mensen onrecht mee aan. Want bij­ voorbeeld advokaten, leraren, pre­ dikanten e t c . . . . een heel groot ge­ deelte van die groep heeft de V U gesteund. Zeg dus niet het is alle­ jnaal „kleine luyden", dat de V U draagt. Als er een manifestatie van de V U is, staan er ook de grote wa­ gens met de partikuliere chauffeurs voor, om het maar simpel te zeg­ gen."

Veranderingen In vogelvlucht dan de belangrijkste veranderingen aan de VU. „Als het

eerste enthousiasme geluwd is, on­ geveer na afloop van de eerste ge­ neratie, zo rond 1910, krijg je een mentaliteitswijziging. Ik neem een voorbeeld uit de twintiger jaren. De kwestie van Saul en David. De studenten wilden hierover een to­ neelstuk van Q uerido opvoeren. Dat wekte grote beroering bij de toenmalige achterband. Wij zeggen nu 'so what', laat ze maar rustig hun gang gaan. Maar toen kon dat niet. Mijn vader, ik­ zelf was toen nog kind, heeft daar schande van gesproken. De studen­ ten van de V U waren onze toekom­ stige leiders, onze toekomstige pre­ dikanten, leraren, ministers, en die gingen tonéél spelen . . . Uiteinde­ lijk zijn de studenten toen zo vrien­ delijk geweest om er van af te zien. Als intermezzo en toelichting komt hij met een persoonlijke vergelij­ king: „U kunt zich waarschijnlijk nauwelijks voorstellen dat als u een bioskoop binnenkomt u een zonde begaat. Toen ik als jongen van veertien naar de bioskoop ging, stie­ kem natuurlijk, toen dacht ik: zo­ meteen krijg ik dat plafond op mijn hersens, want ik bega een grote zonde. Tegenwoordig zeg je 'dat zien wij anders'. Misschien is het ook anders, maar die mentaliteit heeft in de jaren twintig een grote rol gespeeld. Mentaliteitsverandering is natuur­ lijk een heel geleidelijk proces en het is gevaarlijk om in sprongen te denken. Vooral de tweede wereld­ oorlog heeft een heel groot stempel gedrukt op de mentaliteitswijziging aan de VU. De gereformeerde we­ reld was tot dan betrekkelijk geslo­ ten. Maar na 1940 zat je als gere­ formeerde jongen in het verzet naast een jongen, die om de haver­ klap gvd zei en kommunist was. Toch was het een mieterse jongen, hij was trouw aan de zaak en je kon hem van alles en nog wat toe­ vertrouwen (Roelink spreekt erover alsof hij 'die mieterse jongen' zelf gekend heeft). Maar daardoor ging je wat sceptischer staan tegenover de gedachte van de anti­these, die Kuyper in het begin zo benadrukt had. En idem dito voor wat betreft de katholieken.

Na 1945 Dat b etekent dat er na 1945 een sterke vernieuwingsdrang is, die zich ook aan de VU uitte. Bepaal­ de omstandigheden hadden daartoe ook aan meegewerkt. Er is toen erg veel tb c geweest, speciaal b ij de kwetsbare groep van studenten. Toen is men waarschijnlijk gaan denken: gereformeerde wetenschap, allemaal prachtig, maar we moeten wat aan die tb c doen. En er kwam toen ook een studentensanatorium, waar een gereformeerde jongen naast een vuurrode student van de UvA kon komen te liggen. Je hoeft geen grenzen te gaan opheffen, maar je kreeg daardoor toch een zeker gevoel van saamhorigheid."

Toen de VU nog weinig studenten

telde.

En toen zeiden de direkteuren van de V U : nu is dat studentensanato­ rium er, nu moeten we dingen gaan voorkomen. Zo kreeg je een stu­ dentengezondheidszorg. Dat was toen vreselijk revolutionair. Het had toch niets met universiteit te maken? E n later kreeg je een sport­ en een kunstvereniging. De oor­ spronkelijke taak van de VU, wa­ pensmid te zijn om het christelijk volskdeel mondig te maken, neemt dus een grote vlucht. Ik spreek daar geen waarde­oordeel over uit. Ik zeg niet dat het slechter of beter is geworden, maar konstateer alleen als historikus dat er een geweldige verandering heeft plaatsgevonden. Ook op theologisch gebied kwamen er alle mogelijke veranderingen en als u bedenkt dat de grondslag van de VU altijd theologisch is geweest dan moet dat natuurlijk zijn weer­ slag vinden. Zegt de naam Karl ­ Barth u iets? Deze ging toen name­ lijk een theologie verkondigen, die ontzettend afweek van de oude dog­ matiek maar een grote aantrek­ kingskracht heeft gehad op een he­ leboel mensen aan de VU. Van veel dingen ging men toen zeggen: ze hebben hun tijd gehad." Dit leidt tot een uitwijding over

De man die de VU liet beginnen:

dr. Abraham

vermeende zekerheden, die óók in de geschiedenis van de VU hun rol hebben gespeeld. „Een mens steunt natuurlijk vaak op zekerheden die vermeend zijn, en naar mijn smaak hebben de vermeende zekei heden in de geschiedenis de grootste ellen­ de veroorzaakt. Dat begint in de middeleeuwen. De Joden hadden, zei men, de drinkwaterbronnen ver­ giftigd en ze hadden Christus ge­ kruisigd. Je krijgt dan de ellende van de pogroms. Die mensen heb­ ben het met uit een beestachtige wreedheid gedaan, het was hun we­ zenlijke overtuiging. Zullen we een stap verder gaan naar de zestiende eeuw? Ete brand­ stapels roken. Vrouwen worden in zakken verdronken door de inqui­ sitie. Was de inquisitie zo slecht? Och nee. Philips de Tweede was ook een best man in zekere zin. Het was een man, die mèènde dat hij Gods werk deed. Kijk, daar heb je zo'n vermeende zekerheid. Neemt u nog een grote sprong: het Hitlerrijk, de Arische mens, ja, dat i( het neusje van de zalm en de rest is minderwaardig. Als je op die vermeende zekerhe­ den stuit gaat dat altijd b loed en tranen kosten. En het heeft de VU geen b loed, maar wel tranen gekost. Heel veel mensen, die echt het goe­ de met de V U voor hadden zijn in de kring van onze universiteit mis­ kend. Want ze b rachten iets, dat nieuw was. En wat nieuw was, was sowieso verdacht."

'Oppermachtige hoogleraar „Wat dat aangaat kan ik blij wezen met de veranderingen, die zich de laatste tijd hebben doorgezet. Kijk,

Pasmunt

voor 't

VU-busje.

Kuyper.

ik denk daar zeer genuanceerd over. Ik zie een hoop fouten in de moderne universiteitsstruktuur. Maar als je dan zegt: zou je terug willen? Nee hoor, v r o e g e r . . . wij waren overgeleverd aan de genade maar meestal aan de ongenade van de hoogleraren. De hoogleraar, dic vond dat je niet trouw op kollege kwam, kon, al was hij zich daar niet eens van bewust, op een zeer onbehoorlijke manier wraak op je nemen. Je kwam bij hem op een tentamen en hij alleen beoordeelde dat. Enige vorm van beroep was er niet. Daarnaast kan ik van diezelfde mensen honderd goede dingen zeg­ gen en daar vereer ik ze nog voor Maar die struktuur van zo'n opper­ machtig hoogleraar was toch wel gevaarlijk. Niet dat ik de huidige struktuur zo fijn vind." U hebt gezegd dat u niet zo goed op de hoogte bent van de laatste tientallen jaren maar kunt u toch niet een kort historisch overzicht geven? „Kijk, ik heb ze emotioneel meegemaakt en dat is natuurlijk gevaarlijk want wij leren als histo­ rikus dat je de dingen op een af­ stand moet kunnen bekijken. Dat kan natuurlijk moeilijk als je erg nauw bij de zaken betrokken bent geweest."

Persoonlijke visie Toch heeft prof. Roelink beslist wel een persoonlijke visie op de situatie van de laatste tijd aan de VU. „U zult het mij wel vergeven, maar ik hoor natuurlijk bij de ou­ de garde en het kan mij weleens verdrieten dat de huidige studen­ ten­generatie zo'n beetje tegen die Vereniging aanschopt, terwijl de hele V U aan diezelfde Vereniging is te danken." Hij wijst erop dat de Vereniging ook nu nog veel meer doet dan alleen maar het toezien op het christelijk karakter van de universiteit. N a ons gesprek stuurde Roelink mij een foldertje toe, waarin dat allemaal nog eens precies wordt opgesomd. Behalve bij de VU is de Vereniging ook betrokken bij de Stichting Vrije Leergangen en de HBO voor verpleegkundigen. Voorts geeft zij financiële steun aan onder andere buitenlandse stu­ derenden aan onze universiteit, het ziekenhuis­ en studentenpastoraat en aan enkele onderzoeksprojekten, waar van rijkswege geen geld voor beschikbaar is. Roelink: ,JVIen vergeet, dat diezelf­ de veelgesmade Vereniging die het altijd verkeerd doet ook enorm veel goed werk gedaan heeft, dat de stu­ denten van tegenwoordig toch ook aan moet spreken. Die Vereniging is veel te onb ekend."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen