Ad Valvas 1976-1977 - pagina 195

r 'koud', een 'warm' I irdwijnt

* i

nds uitvinding boe/a/ru/c/cunst

— ngebrand. Die p l a a t is zo d u n d a t op de knop hele alinea's laten ój om een cylinder heen gevou­ verdwijnen, terwijl toevoegingen, 7611 kan worden en zo in een keer doorhalingen enzovoorts gemak­ )p de drukpers k a n worden a a n ­ kelijk a a n te brengen zyn. Via h e t beeldscherm k a n a a n de regel­ _ _ [edoten. Us de computers s t r a k s de zet­ printer o p d r a c h t worden gegeven aachmes g a a n vervangen — bü de h e t artikel op papier te laten ver­ 1 ^el^jscombinatie d e n k t m e n a a n s c h e n e n . . . Dal iril dit j a a r — wordt de k r a n t W a t is h e t eindstation? De tijd ker| heel 'koud' geproduceerd. D a n lijkt niet ver meer d a t de redak­ Be­ dwijnt de door de redakteuren t e u r zijn tekst via een microfoon ïan angeleverde tekst via een p o n s ­ op een beeldscherm inspreekt, rant and in de computer. Die p r o ­ w a a r n a via de computer tenslotte rammeert h e m via allerlei ver­ een k r a n t klaar komt. Misschien, uftige codes op de gewenste m a a r de twijfel d a a r a a n is er, is lita' rootte en lettertypes en slaat de d a t alles utopie, w a n t de (r) evo­ ieder lutie g a a t hard. ele zaak in zijn geheugen op. O p )eun onimando spuugt hij zijn kennis 'ers­ [n in stroken kranteletters uit. hou­ Vragen an lood geen spoor meer. and­ M a a r terug n a a r vandaag. W a a r ­ om die omschakeling v a n ' w a r m ' )ok de redakties n a a r 'koud'? De investeringen die ervoor nodig zijn, zijn enorm. Z ü n Ie computer — h e t geprogram­ ze wel verantwoord? Zijn ze e k o ­ leerde menselyke vernuft — k a n nomisch noodzakelyk? W a t zün leindig veel. I n de elektronische oor­ eorie is h e t a l mogelqk om b e t de sociale gevolgen? E n hoe zal pro­ Ie grafische proces v a n de vak­ de werkgelegenheid zich op dit , de den n a a r de computer t e ver­ terrein ontwikkelen, zal d a a r a a n igen, geen grote schade worden toege­ at'^en. Hier en d a a r wordt op : K b r a c h t ? G a a t h e t grafische beroep lakties ook a l ingespeeld op de met e r a a n doordat onderdelen v a n h e t deme ontwilikeltng. j dat produktleproces heel best ook el­ in s eerste k r a n t in ons l a n d b e ­ ders buiten een grafische onder­ I om n de Winschoter Courant een neming k u n n e n worden uitge­ . De ir of vijf terug t e werken m e t voerd? ka^t optische leesmachine. D e r e ­ let­ ktie schryft zoveel mogelijk E e n enquête v a n de Nederlandse otte nt­klare kopij die via een z.g. Vereniging v a n Journalisten heeft ,ekst mpuscan­computer tot een medio 1975 uitgewezen d a t m e n ver­ nsband wordt verwerkt, d a a r n a vröwel zonder uitzondering over ,chi­ fotografisch papier wordt over­ h e t omschakelingsproces n a d a c h t , mge ffacht en n a ontwikkeling zo i n ermee bezig was of h e t al a c h t e r om­ opmaakpagina's k a n worden de r u g h a d . Overal w a s de a u t o ­ eplakt. De Winschoter Courant matisering i n studie genomen. De s m oktober 1968 h e t eerste NVJ moest toegeven d a t de zaak 3ha­ jblad d a t overging op loodloos niet meer t e stuiten is en is h e t :iaar ten. De optische leesmachine is m e t de grafische bonden eens d a t ge­ i by De Telegraaf i n gebruik. een w a a k z a a m oog op z q n plaats met or een a n d e r e p r i m e u r i n dit is. Beide groepen belanghebben­ oto­ sicht zorgde h e t Brabants den bepaalden h u n s t a n d p u n t : de ipu­ suwsblad i n Roosendaal i n de werkgelegenheid m a g niet worden chi­ eede helft v a n h e t vorig j a a r . a a n g e t a s t door de technologische redaktie werkt d a a r n u m e t ontwilikeling; e n de werlcnemers Bisel 1 liandvol beeldschermen v a n dienen kontrole op de investerin­ ge­ ; type Harris 1500 en een zg. r e ­ gen te krijgen... Jïor­ priater. O p de technische af­ «el­ eken inkt dro­ Irui roos

mg s t a a n ook enkele beeld­ lermen e n als e i n d p u n t een ir fotozetters. De journalisten kea h u n verhalen als h e t ware het scherm in via een toetsen­ 'd. Dat scherm heeft een opper­ ikte van 20 by 10 centimeter. t de è getikte regels schuiven v a n ider naar boven in h e t beeld en ;rd*'jnen tenslotte in h e t beeld­ ia lier!,>geheugen. t de et i­fwerken v a n de kopij g a a t it ieilei­. Zo k a n m e n m e t een druk

)

Jn proefdruk

ter Tcorrektie...

Omstreeks 1980, zo verwacht de werkgeversorganisatie de Neder­ landse Dagbladpers, zal h e t p r o ­ duktleproces in de d a g ­ en week­ bladpers volledige geautomatiseerd ziJn. E n 1980, d a t is zeer gauw. I n Deventer is h e t Grafisch O m ­ scholingscentrum sinds half augustus vorig j a a r een mogelijk­ heid om buiten h e t eigen bedrijf als grafisch v a k m a n in de nieuwe a a n p a k t e worden ingewijd. E r worden kursussen v a n ruim 20 dagen voor circa 30 grafici gege­ ven.

(6)

Vaklieden 'oude s tijl' Hoe voelen de zetters e n o p m a ­ kers 'oude stijl' zich bi) dit alles? Het oude a m b a c h t verdwijnt. Hiin a m b a c h t . E n daarbij de romantiek ervan. H e t lawaai i n de zetterij, de looddampen in verband w a a r ­ mee melk wordt gedronken, de vuile h a n d e n , h e t werken op soms de toppen v a n je zenuwen, h e t s a ­ m e n werken voor één produkt met alle problemen v a n dien. Er komt een computer en een plaktafel voor in de plaats. Verkülir^ door de omschakeling v a n 'warm' n a a r 'koud'? Bij R a n d s t a d Publicaties i n Aals­ meer werken v a n die oud­gedien­ den. Bijvoorbeeld de opmaker. De m a n m e t zijn eigen gereed­ schap d a t bij h e t oude a m b a c h t hoort, zoals de els, de t a n g w a a r ­ mee loden interlinies op m a a t worden geknipt en h e t touwtje, vettig geworden door h e t vele

malen opwinden, gebruikt om de lengte v a n de stukken zetsel t e meten, m a a r in principe bestemd (en d a a r wordt h e t ook in de eer­ ste plaats voor gebruikt) voor h e t opbinden v a n die stukken gezette tekst, vooral advertenties. O m de tekst op te meten heeft de o p m a ­ ker in principe de cicero­maatlat. Hoe voelt zo'n m a n zich, die in zijn slaap een pagina in elkaar k a n zetten als hij n u m e t papier en schaar moet werken? Moet knippen en plakken? K n i p p e n en plakken w a a r v a n hij weet d a t iedereen zonder welke vakoplei­ ding d a n ook d a t ook heel gauw kan? P a u l Hoffmann is zo'n opmaker, zestig j a a r oud. Sinds 1930 in h e t vak. Via een handelsdrukkerij en de Arbeiderspers kwam h ü bij R a n d s t a d Publicaties terecht, waar hij h e t 'krantewerk' leerde k e n ­ n e n . 'Als j e a l die tijd i n h e t lood h e b t gezeten, is h e t wel moeilijk wennen a a n de nieuwe ontwikke­ lingen. Ontwikkelingen, die je overigens niet k u n t t ^ e n h o u d e n . Voor ons heeft h e t v a n d a a g de dag geen zin meer om, zoals de wevers v a n h e t Engelse Rochdale in de vorige eeuw deden, de m a ­ chines die h i m handwerk overna­ m e n kapot t e slaan. Wij passen ons a a n bij de maatschappelijke ontwikkeling die een hogere e n snellere produktie vraagt. E r moet n u eenmaal voor grote groepen mensen tegelijk geproduceerd worden. Maar als j e j e typografi­ sche vak ziet verdwijnen, als je ziet d a t je vakbekwaamheid d e ­ valueert, is d a t wel even wennen.' •Vroeger was je zelf kreatief en ontwierp je pagina's, advertenties, m a a r d a t is l a n g z a m e r h a n d ver­ dwenen. Het werk is specialistisch geworden. E r zfln reclamebureaus of vaste lay­outers gekomen. D e ­ genen die de pagina's g a a n 'plak­ ken' zijn meer verlengstuk van lay­outers d a n in de tijd daarvoor. Positieve p u n t e n v a n de omscha­ keling zQn d a t h e t werk schoner wordt en je m e t lichter m a t e r i a a l werkt, geen zware loden pagina's meer. M a a r h e t eigen initiatief is a a n h e t verdwijnen. Vroeger was h e t : 'hier h e b je de tekst op p a ­ pier, m a a k er w a t moois van'. Cor Koenders is een andere o p ­ maker. R u i m 34 j a a r zit h ü in h e t vak. Met z'n 14e leerde hij letter gieten en koperen lijnen bewer­ ken. K w a m in 1943 bij h e t Het Volk, als h u l p i n de drukkerij en leerde vanaf d a t m o m e n t h e t krantenvak. 'Alles', z ^ t hü, een tikkeltje weemoedig, 'pragen, a d ­ vertenties maken, k r a n t e n o p m a ­ ken, alles'. T o t d a t h e t inmiddels 'Vrije' genoemde Volk ophield d a t grote Vrije Volk te ziJn d a t h e t altijd was geweest, toen kwam Koenders n a a r Aalsmeer, n a a r R a n d s t a d Publikaties.

k a a r aangewezen, hier helpt ieder­ een iedereen, d a t was bij H e t Vrije Volk niet. Hier werk je overal mee, er is meer variatie: opmaken, kop­ pen zetten, prftgen. E ^ je k u n t hier meer je eigen ideeén botvie­ ren, d a t is een groot voordeel. J e bent hier géén nummer, e n ik m a a k hier méér pagina's, werk dus meer, m a a r ook veel plezieri­ ger.'

De opmaker

(oude s tijl) ...

(7a)

De opmaker

(nieuwe s tijl) ... (7b)

E n de omschakeling h o e kijkt hij d a a r n u tegenaan? 'Het valt niet mee. Erg moeilijk, vooral zoals wij hier werken, zonder enige a u t o ­ matisering, w y moeten nou in één dag omschakelen, waar andere b e ­ drijven j a r e n over hebben gedaan. Het zal mij niet meevallen, nee. Ik ben 62 jaar, en d a n nog over­ schakelen . . . ? E n of h e t vooruit g a a t ? Ze zeggen v a n wel, m a a r dat zie ik niet zo zitten. E n ben j e d a n nog vakman, als je moet knippen en plakken? D a t heeft voor mij niks m e t h e t vak te m a ­ ken. I k heb altijd een vak uitge­ oefend. E n w a t doe je nou? Het is een dood iets geworden, gewoon doods. E n volgens mij wordt h e t niet makkelijker, m a a r ik wacht rustig mijn tijd af.'

Een

zetter

En Preek v a n Dijk, voorman in de zetterij. Hij is 46 j a a r in h e t vak. Heeft d a t vak geleerd in een h a n ­ delsdrukkerij : handzetten, dus h e t losse letters vergaren en opbou­ wen tot regels en kolommen, en inslaan v a n vormen bij h e t m a k e n van boeken. E n korrigeren, en m a ­ chinezetten. W a s 4 j a a r leerling h a n d z e t t e r ('prachtige basis') en 2 jaar leerling­machinezetter. Volgde een grafische avondschool. (Die ook op zaterdagmiddag g e ­ h o u d e n werd.) Leerde ook k a l k u ­ leren. O p zijn 18e leerling­hand­ zetter af en d a n tot zijn 25ste jong­gezel. D a a r n a leermeester­ gezel, m e t bevoegdheid (en ken­ nis) om zelf leerlingen op t e lei­ den. R a a k t e in a a n r a k i n g m e t h e t krantenbedrij f in Helmond: off­ set, rotatie. K w a m negen j a a r g e ­ leden n a a r Aalsmeer. Het 'vak', hij filosofeert er graag over; ' I n h e t oude vak was je veel

Vervolg op pag. 11. De matrijs De lay-outer

(nieuwe s tijl) werkt een plakpagina

wordt gepers t... af...

(8)

(9)

Bij H e t Vrije Volk h a d h ö zowel in de dagdienst als de n a c h t d i e n s t gewerkt, zowel a a n h e t <plat' (zo wordt de redaktietelcst aangeduid) als a a n de advertenties. 'De sfeer was er a l t y d erg prettig' weet h ü zich te herinneren, 'je kon er leuk werken. Altijd aktie.' 'Het was een goed vak. Prettig. Al­ tijd alles zelf k u n n e n doen, zelf­ standig. Hoewel, h e t was de o p ­ m a a k r e d a k t e u r die u i t m a a k t e hoe h e t moest, in feite h a d je niks te vertellen. Toch was de samenwer­ king goed, en als j e een leuk idee had, waren ze h e t er ook wel mee eens.' 'Toch is de sfeer hier in Aalsmeer beter. Hier b e n je veel meer op el­

'^««9«99.ttft»««««<^***-<

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen