Ad Valvas 1977-1978 - pagina 377

5

AD VALVAS — 1 2 MEI 1978 /

Studiereizen naar ontwiickelingsianden

De 'vuile handen'van de psychologie Toen ik vorig jaar november in Indonesië verbleef, las ik toevallig een bericht in de Jakarta Post dat generaal Sudomo de meeste gevange­ nen op het eiland Buru wilde vrijlaten, evenwel met uit­ zondering van een aantal die­ hards, die — en dat was het verontrustende voor de psy­ chologie — met behulp van psychologen souden worden geïdentificeerd. Ik heb met een aantal Indonesische psy­ chologen gediscussieerd over het feit dat dit toch wel sterk in strijd was met een profes­ sionele ethiek, die in ieder geval in Westerse landen be­ staat, en die eigenlijk even­ zeer in ontwikkelingslanden zou moeten gelden. Vorige week nam de Volks­ krant een berichtje over uit een Amerikaanse dagblad waarin niet alleen bleek dat dit plan het stadium van voornemen zou hebben verla­ ten, maar waarbij Sudomo ook geciteerd werd inzake de rol die o.a. Nederlandse psy­ chologen zouden hebben ge­ speeld bij het vervaardigen van een onderzoeksinstru­ ment (vragenlijst), dat daar­ bij door die Indonesische psychologen gebruikt zou worden.

(bovenbouw). Vervolgens een door WOTRO gesubsidieerd project in sa­ menwerking met de afdeling Endocrinologie, Universiteit van Leiden (prof. Querido) en de psychologische faculteit van de Universitär Indonesia Jakarta. Dit project was ge­ richt op de vraag of het in Midden Java veel voorko­ mende gebrek aan jodium, dat in de ernstige gevallen leidt tot sterke schildklieraf­ wijkingen, gepaard gaand met o.a. motorische gestoordheid en zwakzinnigheid (het zoge­ naamde cretinisme), ook bij de mensen die niet als cretins kunnen worden geclassifi­ ceerd schadelijk is voor de in­ tellectuele ontwikkeling. Naast deze twee projecten zijn er een aantal opleidings­ activiteiten. Vorig jaar pro­ moveerde aan de UI, Jakarta bij mij als promotor Mevr. Munandar op een proefschrift over creativiteit op de lagere en middelbare school. Voorts begeleid ik een drietal proef­ schriften in voorbereiding: één over de relatie tuisen test­ en examenangst, intelli­ gentie en examenprestaties, (UNPAD Bandung), één over de meting van technische aanleg (UGM, Yogyakarta) en één over de relatie tussen

Krantebericht Dit bericht heeft aanleiding gegeven tot een reeks van na­ dere krantenberichten in bijv. de Volkskrant, de Waarheid, de Groningse Universiteits­ krant (zie vorig nummer Ad Valvas), waarin de mogelijke rol van Nederlandse psycho­ logen werd nageplozen. Het hoofdbestuur van het Neder­ lands Instituut van Psycho­ logen (NIP) kreeg een ver­ zoek een nader onderzoek in te stellen. De universiteits­ raad in Nijmegen nam een besluit na te gaan of het te­ recht was dat de beschuldi­ gende vingers in de richting van personen binnen de psy­ chologische faculteit van haar alma mater wezen. Drs. Ton Regtien liep op de resul­ taten van dit soort onderzoe­ ken reeds vooruit in een arti­ kel in de Waarheid onder de titel 'De psychologie als beulsknecht?' De namen van mij en een an­ dere medewerker aan onze vakgroep drs. N. Bleichrodt zijn ook een paar maal ge­ noemd, zij het meestal als on­ derzoekers die niet bij deze affaire betrokken waren, en die zich slechts bezig hielden met het ontwikkelen van in­ telligentie­ en vorderingen­ tests op lagere en middelbare scholen in Indonesië. Ik wil toch graag op deze zaak wat nader ingaan, mede omdat er een aantal alge­ meen ethische problemen verbonden zijn aan de ont­ wikkelingssamenwerking met betrekking tot de psycholo­ gie, die ook in het door Ad Valvas overgenomen artikel uit de Groningse Universi­ teitskrant zijn aangeroerd, al was het in dat artikel erg on­ duidelijk of ik nog geciteerd werd, dan wel dat de krant zelf aan h,et woord was. Eerst nog even de vraag: Wat doet of deed onze vakgroep precies in Indonesië? In de eerste plaats het VUA/3 pro­ ject, waarin wij met steun van NUFFIC fondsen en in samenwerking met de psy­ chologische faculteit van UNPAD in Bandung een vier­ tal series intelligentietests hebben ontwikkeld en geijkt voor Indonesië (of eigenlijk voor het eiland Java). Deze tests hebben betrekking op de leeftijdsfasen begin lagere school, eind lagere school, eind SMP (onderbouw mid­ delbare school), en eind SMA

CvB: geen reden voor onderzoek Het college van bestuur van de VU ziet geen enkele reden om een onderzoek te laten instellen naar de mogelqke betrokkenheid van de psy­ chologen prof. dr. P. Drenth en drs. N. Bleichrodt bij het opstellen van een vragenlijst voor de Indonesische veilig­ heidsdienst waarmee in dat land communisten 'ontdekt' kunnen worden. Het CvB­lid drs. H. J. Brinkman ant­ woordde dit tijdens de laatste UR­vergadering in de rond­ vraag op een vraag van PKV­ zijde. Er zijn geen aanwijzin­ gen voqr en 'voorzover we de mensen kennen — en we kennen ze vry goed — is er ook geen enkele reden om die betrokkenheid te veronder­ stellen,' aldus Brinkman. De PKV, die een onderzoek toch gewenst achtte, zei erop te­ rug te zullen komen. In Nij­ megen besloot de universi­ teitsraad op voorstel van het CvB wel tot een onderzoek. Beide universiteiten hebben de afgelopen jaren samen­ werkingsprojekten met Indo­ nesië gehad. (J. V. d. V.)

urbanisatie, schoolgaan en intelligentie bij kinderen (UI, Jakarta). Tenslotte héb ik begin 1977 een postdoctorale cursus ge­ geven over methoden van on­ derzoek in de arbeids­ en or­ ganisatiepsychologie. Het zal duidelijk zijn dat geen van deze projecten in de buurt komt van het discrimineren tv^sen diehards en kruimel­ communisten en, dat evenmin de resultaten van dit soort onderzoek daartoe logischer­ wijs kunnen worden aange­ wend. Maar er is meer. Tests en an­ dere onderzoeksinstrumenten, zoals die door ons ontwikkeld worden, kunnen natuurlijk wel verkeerd worden gebruikt. Scores kunnen eenzijdig wor­ den geïnterpreteerd, instruc­ ties kunnen 'oneerlijk" worden gegeven, subjectieve interpre­ taties kunnen allerlei voor­

Te gast

. ^ ' ^

^f.f

'èi.-J*

'Te gast' is een tot nu top on­ regelmatig verschijnende ru­ briek waarin mensen uit de we­ reld van het wetenschappelijk onderwijs al dan niet op ver­ zoek van de redactie hun me­ ning geven over aktuele zaken waarin zij thuis zqn. Aktuele zaken vatten wü op als feiten en ontwikkelingen die zich op het terrein van het weten­ schappelijk onderwijs en on­ derzoek alsmede in de samen­ leving van vandaag voordoen.

Deze week prof. dr. P. J. D. Drenth, die arbeids­ en organisatie­ psychologie aan de VU doceert, over de berichten dat Neder­ landse psychologen, onder wie VU­psychologen, voor de Indo­ nesische Veiligheidsdienst zouden hebben gewerkt (zie Ad Val­ vas 28 april).

oordelen en discriminerende beslissingen sanctioneren, etc. Een tweetal waarborgen kun­ nen deze gevaren minimalise­ ren. In de eerste plaats kan men zorgen kwalitatief zo goed ­mogelijke tests te maken (betrouwbaar, objectief, wei­ nig ruimte voor subjectieve interpretatie, goede normen, toegespitst op de specifieke onderzoeksgroepen). In de tweede plaats dienen de psy­ chologen in een land geza­ menlijk een serie ethische ge­ dragsregels, een professionele code te ontwikkelen. Dit is in ons land het geval. In Neder­ land kan een psycholoog op­ drachten van een opdracht­ gever (overheid, bedrijf, or­ ganisatie) weigeren als de be­ langen van de onderzochte daardoor geschaad zouden worden. Hij kan zich daarbij beroepen op zulk een code (de NIP ethiek). Het zal duidelijk zijn dat een dergelijke professionele code pas tot stand kan komen en ook pas kan functioneren, aU het vak zich volwaardig heeft ontwikkeld, zowel weten­ schappelijk als maatschappe­ lijk. Uiteindelijk is de beste zekering tegen misbruik van een vak de ontwikkeling van zijn wetenschappelijk nivo en van zijn beoefenaren, en van daaruit de mitwikkeling van de toepassingsethiek en ver­ antwoorde gedragscodes.

Kinderschoenen In Indonesië is van een der­ gelijke wetenschappelijke groei en professionalisering m.b.t. de psychologie nog niet zoveel gerealiseerd, al zijn er aanzetten in de goede rich­ ting. In een dergelijke situa­ tie heeft men als onderzoeker méér verantwoordelijkheid voor een juist gebruik van zijn producten. Ten aanzien van onze intelligentietests in Indonesië hebben wij bijvoor­ beeld een aantal concrete ge­ bruiks­ en toepassingsregels opgesteld (samen met UNPAD Bandung) en een toezicht houdende commissie benoemd (bestaande uit In­ donesiërs en Nederlanders) die de tests moet beheren, en zonder welks toestemming de tests niet mogen worden ge­ bruikt. Op die manier hébben we getracht maximale waar­ borgen voor een correct ge­ bruik van de tests te creëren. Onjuist gebruik is daarbij na­ tuurlijk nooit uitgesloten. Wanneer als voorwaarde voor acceptabel onderzoek loordt gesteld dat het niet verkeerd gebruikt zou kunnen worden, betekent dat uiteraard het einde van ieder onderzoek. Maar er zijn natuurlijk wél verschillen, ook binnen toege­ past onderzoek. Ik zou met minder zorg werken aan de

ontwikkeling van een intelli­ gentietest voor kinderen dan, aan om maar iets te noemen die van napalm of ontblade­ ringstechnieken. In het licht van het boven­ staande moet men ook mijn uitspraken in de pers, 'dat ik mij niet kan voorstellen dat een bona fide Nederlandse psycholoog betrokken zou zijn bij het ontwikkelen van vra­ genlijsten die de diehard communisten zouden identifi­ ceren', verstaan. Afgezien van de wetenschappelijke onhaal­ baarheid van dit soort 'ont­ wikkelingswerk', is zoiets di­ rect in strijd met de NIP ethiek en als zodanig zonder meer verwerpelijk. Dat — tegen de bedoeling van de ontwerper in — be­ paalde schalen of vragenlijs­ ten gebruikt worden voor bo­ vengenoemde doelen, is in In­ donesië niet geheel ondenk­ baar, omdat, zoals gezegd, een professionele ethiek nog niet voldoende is ontwikkeld, en het bijvoorbeeld militaire psy­ chologen bijzonder moeilijk zal zijn een dienstbevel in de­ ze richting te weigeren. Op deze wijze kan ook het type sociaal psychologisch onder­ zoek, dat door een aantal Nij­ meegse collega's is verricht, uit zijn verband gerukt en misbruikt zijn. Het dilemma waar^ je voor staat is daarbij natuurlijk: Moeten we het psychologisch onderzoek helpen bevorderen en de psychologen zelf oplei­ den en als zodanig meehelpen te komen tot een professio­ nele organisatie met een goe­ de beroepsethiek, waarbij de kans op misbruik van dit soort ontwikkelingswerk niet uitgesloten is, of moeten we onze handen van de Indone­ sische psychologie aftrekken, juist omdat er misbruik kan voorkomen, maar dan ipso facto er toe bijdragen dat de situatie ook in de toekomst niet sterk zal verbeteren. Mijn standpunt is dat het eerste alternatief op de lange duur de juiste zal blijken te zijn, maar dan natuurlijk niet zonder restricties.

Voorzichtig

studenten die in het leader van iiun afstuderen onderzoekswerk willen verrichten in een ontwik­ kelingsland kunnen gebruk ma­ ken van de faciliteiten die de Stichting Werkgroep Studiereizen Ontwikkelingslanden biedt. Deze faciliteiten bestaan hoofdzakelijk uit een financiële tegemoetkoming in de reiskosten. Voorwaarden tot deelneming: — het verblijf in het betrokken gebied moet passen in het studie­ patroon van de kandidaat — het onderzoek dient zowel in Nederland ols in het ontwikke­ lingsland deskundig begeleid te worden — de kandidaat dient voldoende kennis te bezitten van het land waar hij zal verblijven alsmede van de ontwikkelingsproblematiek in het algemeen. Uiteraard zal bü de meeste projecten kennis van de landstaal een vereiste zijn. — tenslotte is een duideiyke op­ zet van het onderzoek een voor­ waarde. Om de kandidaten zo goed moge­ luk voorbereid naar de selectie te laten gaan, vindt voor de selectie een gesprek plaats met één of meerdere leden van het Dagelijks Bestuur van de W.S.O. De selectie loopt via een onafhan­ kelyke selectiecommissie. Deze be­ oordeelt de geschiktheid van de kandidaat enerzijds aan de hand van het inschrijfformulier, ander­ zijds in een persoonlijk gesprek met enkele leden van de selectie­ commissie. Aan de hand van het advies dat door de selectiecom­ missie aan het Dagelijks Bestuur wordt uitgebracht, zal tot subsi­ diering worden overgegaan. De bijeenkomsten van de selec­ tiecommissie van de WSO zullen dit jaar nog plaats vinden in de weken van: 5­10 juni, 4­10 sep­ tember, 11­16 december. In maart werd de eerste sessie gehouden. De inschrijfformulieren, brieven van studiebegeleiders in Neder­ land èn in het ontwikkelingsland, evenals het onderzoeks­onderwerp, dienen uiterlijk één maand voor genoemde data in vijfvoud in het bezit van de WSO te zijn. Het verzoek om subsidie dient via het Bureau Ontwikkelingssamenwer­ king ingediend te worden. Informatie over de WSO is te ver­ krijgen bü het Bureau Buitenland of de WSO 070­574201.

<s><s>

zijn

Voorlopig lijkt een grote voor­ zichtigheid met betrekking tot de vraag 'wat gaan we onderzoeken' en 'wat gaan we ontwikkelen', op zijn plaats. Ook is een zwaar accent op de ethiek van de toepassing van de psychologie in onze samenwerkingsactiviteiten (onderzoek en opleiding) van groot belang. 'For the time being' lijkt het opstellen van een serie concrete gebruiks­ regels zoals wij t.a.v. onze tests hebben bevorderd, on­ danks hun wantrouwend ka­ rakter, zeer gewenst.

met onze studentenpas k o m t u over de minimum loongrens

De Werkbank | UITZENDBURO Kinkerstraat 2 ­Amsterdam Tel. 020­162121

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen