Ad Valvas 1977-1978 - pagina 451

3

AD VALVAS — 23 JUNI 1978

Kamerlid

Lansink

(CDA) tijdens diskussiedag

over de erflijkheidsexperimenten

in Utrecht

voor de PPR drs. C. J. van Kuijen. 'De wetenschappers worden aan het lijntje gehouden en dat leidt tot frusstratie en opstandigheid.' Van KuiJen, die in het najaar van 1976 met zijn kamenragen het recombinant-DNA onderzoek plotseling in de openbaarheid bracht, verzette zich op de diskussiedag in Utrecht fel tegen de aantijging dat de vertraging van het onderzoek aan hem te wijten (of te danken?) is. 'De beslissing om tn Nederland de weg van het recomcombinant-DNA onderzoek be- regermgscommissies — zo verbinant-DNA onderzoek op te gaan treft, waarschijnlijk zo lek als een klaarde prof. Van Kammen op de — en onder welke voorwaarden — mandje is. De vaste Tweede KaAkademiecommissie, waarvan hij is een politieke afweging die in mercommissie voor wetenschapsvoorzitter is. beleid heeft vorig jaar gevraagd Op dit moment bestaat verschil het parlement dient plaats te vinden,' zei hij: 'Biologen zijn maar welke wet nu van toepassing is: van mening tussen de gemeente mensen, ook in dat opzicht.' de Veiligheidswet, de Hinderwet of Amsterdam en het CvB van de de Kernenergiewet ( dat laatste VU over de eventuele toepasselijk- Het vergelijken van de voor- en omdat er meestal tegelijk ook met heid van de Hinderwet. Men is het nadelen moeten we volgens hem radio-aktieve isotopen wordt geerover eens dat recomblnant-DNA niet aan de wetenschappers overwerkt). Uit de antwoorden, die onderzoek als zodanig niet Hinlaten, dat moet de gemeenschap begin deze maand bekend werden, derwetplichtig is. Maar, aldus de — i.e. het parlement — zelf doen. bleek dat de Kernenergiewet niet gemeente, omdat de VU om geheel Deze gedachte is in feite ook de toepasselqk is, de Hinderwet mis- andere redenen toch al vergunkern van de nota wetenschapsschien en de Veiligheidswet misningen tot ontheffing van de beleid van ex-minister Trip, die in

'DNA-onderzoek zeer belangrijke test-case voor het wetenschapsbeleid' De problematiek an de wetenschappelijke experimenten met de erfelijkheid aangeduid met DNA-recombinatie' vormt een testcase van uitzonderlijk belang voor het wetenschapsbeleid. Niet alleen vanwege de ethische aspekten en mogelqke risiko's van dit soort onderzoek, maar ook omdat zich hier de vraag voordoet: hoe vrij is de onderzoeker om te doen wat hö denkt te moeten doen? Dit stelde dr. A. G. W. Lansink, lid van de Tweede Kamer voor het CDA (en chemicus), vorige week in Utrecht tijdens een diskussiedag over dit erfelijkheidsonderzoek, georganiseerd door de voorlopige dienst wetenschapsvoorlichting van de Akademie van Wetenschappen. Lansink wees erop dat de vraag naar de onderzoeksvrijheid totnutoe in ons land met afzonderlijk is besproken. Het is een moeihjke kwestie, omdat de (on)vrijheid van wetenschappelijk onderzoek lastig in een wettelijke regeling te vertalen is. Degenen die voor stopzetting van het DNA-onderzoek hebben gepleit zolang er nog geen wettelijke regeling is, vinden het vanzelfsprekend dat de overheid die bevoegdheid heeft als zij de risiko's voor onderzoekers en samenlevir^ te groot vindt. Maar het is te simpel, aldus Lansink, om de kwestie hiertoe te beperken. Als het medelijk en nood2akelijk zou blijken om voor het DNA-recombinatie-ondersioek een vertaling in wettelijke bepalir^en te vinden, zou ook gestreefd kunnen worden naar uiteindelijk een algemene wet op de wetenschapsbeoefening. Daarin zou het fundamentele en toegepaste speurwerk aan randvoorwaarden, regels en normen worden gebonden. 'Want ook niet direkt op de mens gericht onderzoek kan op korte of langere termijn schadelijk ziJn voor de samenleving,' aldus Lansink. Bij dit alles komen vragen om de hoek als: is het verwerven van kennis t ^ e n te houden en is dat uit oogpunt van het christelijke rentmeesterschap wel juist om dat te doen? Of gaat het veeleer om toepassingen van verworven kennis zo nodig tegen te houden? Tot zover Lansink. De vice-voorzitter van de FNV Spit had kennelijk al een mening: 'Dat volledig vrij onderzoek automatisch uiteindelijk het beste resultaat voor de mensheid zal opleveren, is een fabeltje dat zichzelf heeft overleefd!' Andere inleiders bezagen, evenals Spit, de eventuele regulatie van het wetenschappeUJk onderzoek vanuit een maatschappelijke kosten-baten-anajlyse. 'Wat ziJn de voordelen? Hoeveel genxeenschapsgeld kost het om die voordelen te bereiken en hoe zeker is het dat die voordelen ook bereikt worden?

^

Gerard Engel c Zijn er voor die doelen misschien goedkoper en/of zekerder alternatieven?,' zo vroef ir. R. in 't Veld zich af. Hij is lid van de industriebond NW en leidt een onderzoeksgroep in een groot mdustrieel laboratorium (geen genetisch! onderzoek) . Hy pleitte sterk voor demokratische kontrole op de wetenschap, die immers in hoge mate bepaalt hoe onze toekomst er uit ziet. 'Temeer omdat de wetenschappers zioh bewust of onbewust nogal gemakkelijk In dienst stellen van kleine maar machtige belangei^roepen en anti-demokratische krachten.' Dat er inmiddels ook een grootschalige toepassing van de recombinant-DNA-techniek wordt gedacht, bleek tijdens de diskussie in Utrecht trouwens ook Vertegenwoordigers van Gist-Brocades en van Unüever vertelden er iets (maar niet te veel) over en biochemicus prof. dr. ir. A. Rörsch uit Leiden was helemaal enthousiast over de toekomstperspektieven. Niet alleen voor de wetenschap, maar ook voor de toepassing in de Industrie, landbouw en geneeskunde. Wetenschai>sf Uosoof Van Koningsveld (Wagenüigen) wees op het echec van de zogenaamde 'Groene Revolutie'. Een dusdanige biologisch-technologische revolutie vereist ook'Sociale technologie' ( = het aanpassen van de bevolkir^) : willen we dat? Is technocratisering wel zo gewenst? Maar prof. Rörsch vond dat die vraag hem niet aanging: 'Eerst de kennis verwerven en dan praten over de toepassing,' vond hij.

Demokratische

kontrole

Diverse sprekers achtten het recombinant-DNA onderzoek een goede mogelijkheid om met demokratische kontrole van de wetenschap te beginnen. Het onderzoek kan, zonodig, nu nog gestopt worden, vond In 't Veld. Alle gemaakte recombinanten kunnen immers nu nog vernietigd worden en de industriële toepassingen zijn ook nog niet b r o n n e n (en in Nederland ook nog verboden). Maar in Califomië is de biochemicus prof. Boyer (maakte samen met de Nederlaneter Heyneker voor het eerst langs kunstmatige weg het hormoon somatostatine) een privé-fabriekje b r o n n e n onder de veelzeggende naam 'Genentech'. Kunnen we in Nederland, gezien het internationale karakter van dit onderzoek, wel maatregelen nemen die wezenlijk strenger zijn dan elders? Kamerlid Lansink wilde een voortrekkersrol van Nederland zeker niet uitsluiten (zie de Urenco-zaak!), maar prof. Planta (die weer eens met het Russische gevaar op de proppen kwam) maande de aanwezfeen om realistisch te zijn. We hebben ons aan te passen aan de ontwikkelingen, vond hij. Ook de Akademiecommlssie, belast met het toezicht op genetische manipulatie' stelt zich al vanaf 1976 op het standpunt dat er gelijkluidende mondiale, op z'n minst Europese richtlijnen moeten komen. Nederlandse molekulair-biologen zijn dan ook in diverse organisaties aan het werk om zo'n harmonisatie tot stand te brengen.

Lek

Feit is dat op dit moment de Nederlandse wetgeving voor het re-

Luchtopname van het in de bossen gelegen Europees Moleculair Biologisch Laboratorium (EMBL) te Heidelberg in de Duitse Bondsrepubliek. In dit laboratorium, dat vorige maand werd geopend, kunnen proeven in de hoogste veiligheidsklasse (C-4) worden genomen. De Nederlandse regering draagt bij in de kosten van het laboratorium. Het vrijstaande gebouw rechts is zo ingericht dat daar de experimenten van het DNA-recombinatie-onderzoek kunnen worden gedaan. schien in de toekomst. De regering overweegrt momenteel om het bewuste onderzoek te laten vallen onder (nog te formuleren) uitvoeringsbesluiten van deze (uit 1934 stammende!) wet. Er wordt overigens ook gedacht aan uitvoeringsbesluiten binnen de toekomstige Arbeidsomstandighedenwet. Daarvan is echter nog pas geleden het wetsontwerp by de kamer ingediend.

Hmderwet-verplichtingen heeft, zou ook dit onderzoek aangemeld moeten worden. De gemeente zou dan voorwaarden kunnen stellen terzake van de fysische en biologische inperking. Mijns inziens is deze visie ook te vinden in het antwoord van minister Ginjaar, al is het niet erg duidelijk. De vraag blijft wat de gemeente Amsterdam nu wel zou moeten doen met de eventueel inAl tn zijn eerste jaarverslag (over gediende gegevens en plannen en 1976) pleitte de genoemde Akade- of de Hinderwet-affleling voldoenmiecommissie voor een aparte de deskundig kan zijn (en blijven) wettelijke regeling voor recombi- om voorwaarden te stellen en konnant-DNA-onderzoek. een 'lex trole uit te oefenen. specialis' dus. In de visie van de Het zou de voorkeur verdienen als Akademiecommissie zouden dan er zo spoedig mogelijk een door de regerii^ in te stellen kommisbij de wet de instelling en bevoegdheden van een toezichthou- sie van toezicht kwam, met brede dend orgaan geregeld moeten samenstelling en onder parlemenworden, terwijl de richtlijnen zelf taire kontrole. dan door dit toezichthoudende orgaan moeten worden vastgesteld 'p• / r, en eventueel ook af en toe worden DloLogen OOK maar herzien. Naar aanleiding daarvan is vorig mensen jaar door (de toen demissionaire) Het nu lopende recombinant-DNA minister Vorrink voorgesteld om onderzoek aan de VU, onder leiaan te sturen op een biologische ding van prof. Planta, is sinds veiligheidswet, die dus voor al het juni '76 gesanctioneerd door een biomedische onderzoek zou gelden. tripartite overeenkomst ('gentleTer voorbereiding van de beleids- man's agreement') tussen de onvorming hiervoor wilde de regederzoeker, het CvB en de eerder ring twee commissies instellen, en genoemde Akademiecommissie. vroeg over de taakstelling en sa- Andere laboratoria in Nederland menstelling daarvan advies aan zijn zover nog niet (of ziJn alde Akademiecommissie (sept. '77). thans nog niet gestart met werDeze, ontstemd over de trage en ken). Met name de langdurige en onduidelijke handelswijze van de moeizame onderhandelingen bij de regering, heeft tot nu toe geen re- Universiteit van Amsterdam (prof. aktie gegeven. Nu kortgeleden (1 Borst) hebben ncgal de aandacht juni jl.) minister Ginjaar meer getrokken. Men kan wel meevoeduidelijkheid heeft geschapen door len met onderzoekers, die na zo een groot aantal kamercommissie- lang wachten nog steeds geen duivragen te beantwoorden, zal de delijkheid hebben en nu behoorAkedemiecommissie vermoedelijk lijk ongeduldig beginnen te worbinnenkort haar mening geven den. 'Biolc^en zijn ook maar menover de beide nog tn te stellen sen,' zei bioloog en ex-kamerlid

juni '76 unaniem door de Tweede Kamer is aangenomen. Een speciaal wetenschapsparlement (door o.a. prof. Planta voorgesteld) waar over dit soort problemen moet worden beslist, zag Van Kuijen helemaal niet zitten. De wetenschapper moet zelf maar eens aan wetenschapsvoorllchting doen. Daarbij moetfäi zij dan wel rekening houden met de tijdsvertraging in de pubUeke meningsvorming. In het geval van recombinant-DNAj zie je immers, dat het grote pubUek nu net begrepen heeft-dat er misschien risico's zijn (de biochemici spraken daar in 1975 al over), terwijl de vakbroeders weer wat gerustgesteld zijn en zich ergeren aan mogelijke belemmeringen voor hun werk.

Training Eén van de aspekten van het recombinant-DNA werk waarover betrekkelijk weinig diskussie blijkt te zijn, betreft de training van werkers zelf. Met name aan de universiteit (grote groepen studenten) zou dit wellicht wat meer belangstelling verdienen. Enkele sprekers tijdens de Utrechtse diskussie, met name Spit en de ASVA-vertegenwoordiger Egbert v^a der Poel, l ^ d e n nadrukkelijk '^roand tussen de veiligheid voor de werkers (training is een essentieel onderdeel van veiligheid!) en het medebeslissingsrecht van de betrokkenen. Ofschoon ook demokratisch samengestelde veüigheidskommissies fouten kunnen maken. Van d. Poel (geneeskundestudent), die zich uitsprak voor onderzoekgebonden onderwijs wil een van

Vervolg op pagina 6

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen