Ad Valvas 1977-1978 - pagina 27

AD VALVAS — 9 SEPTEMBER 1977

7

'Kernenergie versterkt onze problemen maar' 'Als we een oordeel moeten geven over kernenergie als energiebron dan moeten we beginnen met ons af te vragen of onze manier van leven in de westerse sterk geïndustrialiseerde maatschappq wel zo ideaal is. Hoe komt het, dat de levenskansen van een veertigjarige de laatste jaren zo zijn afgenomen? Hoe komt het dat een zo groot percentage van de bevolking verslaafd is aan librium en valium en dat zoveel mensen in alle mogelijke therapieën gaan? Naar mün mening hangt dat samen met de grote nadruk in onze maatschappy op sterk kapitaalintensieve technologisch zeer geavanceerde apparatuur, die op alle mogelijke manieren wordt toegepast. Kunnen we onze psychische en sociale problemen aanpakken door aanwending van kernenergie? Beslist niet. Door kernenergie op grootschalige wijze in te voeren versterken we deze problemen alleen maar. Dit zegt prof. dr. E. Boeker, hoogleraar theoretische natuurkunde aan de VU, met wie we het thema kernenergie (bij de eerstejaarsintroduktie) bespraken. Boeker heeft daar een duidelijke visie over. Eén van onze kernproblemen ligt volgens hem in de manier waarop we onze goederen en diensten produceren. 'We leven veel te ver van de natuur af. Veel te weinig mensen leven meer op het land. Hoogleraren en studenten zou je moeten verplichten één dag per week (zoals in China) op het land te werken. We moeten weer leren onze eigen energie aan te wenden door voedsel te verbouwen. Het is desastreus, dat we niet meer in aanraking komen met simpele dingen als regen en wind. Uit onze warme drive-in-woningen stappen we in onze verwarmde garage, we rijden over wegen, waarvan de sneeuw stelselmatig wordt verwijderd en gaan in een kantoor zitten waar de ramen niet open kunnen en ons air-conditioning wordt opgedrongen. Onze manier van leven wordt hoe langer hoe meer natuurvreemd en onmenselijk.'

Gehaktmolens Boeker wijst behalve vervreemdende grootschalige kernenergie ook alternatieve energiebronnen zoals windenergie af zodra die een te grootschalig karakter gaan aannemen. Gigantische windmolens aan de kust funktioneren voor de vogels als gehaktmolens want de vleugels zijn als ze draaien, niet waarneembaar. Hij ziet meer de oplossing in kleinschaligheid by het winnen en aanwenden van energie en een sober gebruik ervan. Een stadswijk als Buitenveldert zou zijn eigen electriciteitscentraletje kunnen hebben, waarin steenkool wordt verbrand om energie op te wekken. De wijk zou zijn eigen onderhoudsmonteurs moeten hebben, die zelf in de buurt wonen. Snelle reparaties zijn dan eigenbelang. En de energievoorziening kan efficiënt verlopen. Bovendien is het zo, dat de gemiddelde woning voor 17 procent nu al wordt verwarmd door natuurlijke zoimewarmte. Door een efficiënter opvangen van die warmte kun je dat percentage sterk verhogen. (Er bestaan al zonnewoningen in ons land.)

Machtsconcentratie Een verder afgleden van onze maatschappij naar kernenergie zal volgens Boeker leiden tot een enorme bundeling van macht bij een klein groepje mensen. Hö deelt de mining van Abraham Kuyper, dat de basisfout van de mensen is dat zq als God willen zijn. (Gemene gratie deel I.) 'Managers in het bedrijfsleven willen zoveel mogelijk macht. Die kunnen ze krijgen door over de meest geavanceerde technologie te beschikken. Je krijgt dan een heel leger mensen onder je, die detailzaken mogen regelen en alle lijnen komen samen bü de top, die het geheel kan overzien. Daar worden de beslissingen genomen. De machtsbezitters zullen zich verzetten tegen een maatschappij ivaarin de macht weer aan de mensen terug wordt gegeven.' Is het voor het bedrijfsleven niet meer een kwestie vin zelfbehoud in de internationale konkurrentiestrijd? Boeker: 'Er zijn alternatieven denkbaar voor kernenergie: produktie op grote schaal, die economisch een hoog genoeg rendement opleveren. Het is heel goed mogelijk bedrijven te stimuleren zelf hun electriciteit op te wekken. Vijf jaar geleden leverde de duitse

industrie zelf nog 38 procent van de totale duitse elektriciteitsbehoefte. Men produceerde zelf elektriciteit als nevenprodukt van de olie en steenkool, die men verbrandde voor de warmte, die nodig it bij de produktie. Een deel van de elektriciteit verkocht men weer aan de grote elektriciteitsbedrijven. De laatsten waren echter tegenstanders van deze eigen elek-

triciteitsproduktie door de industrie omdat het hen te weinig winst opleverde. Via wetgeving (in 1935) en een bepaald tariefbeleid werd het het bedrijfsleven erg onaantrekkelijk gemaakt om zelf elektriciteit op te wekken. Op dit moment is de eigen elektriciteitsproduktie in Duitsland gedaald tot 19 procent van de totale elektriciteitsproduktie (in ons land is dit percentage slechts l i ) . Door een ander beleid kunnen deze percentages verhoogd worden. Verder is het zo, dat het bedrijfsleven door bezuinigingen nog zo'n 25 tot 30 procent op haar energiegebruik kan besparen door warmte-isolatie en het tegengaan van verspilling. Wlaarom zou trouwens de overheid hier niet eens het goede voorbeeld geven door warmte-isolatie verplicht te stellen voor alle overheidsgebouwen en airconditioning te verbieden.'

Ad Valvas en democratie 'Ad Valvas is de laatste jaren al vaak onderwerp van discussie geweest. Ik wil niet in herhaling vervallen, maar voor de nieuwkomers is een enkel woord hierover niet overbodig. In deze discussie ging het steeds om twee vragen. In de eerste plaats, of Ad Valvas meer sou. moeten zijn dan een mededelingenblad, waarin de staf, overigens nuttige, informatie over colleges en tentamens wan studenten kwijt kan. Moest Ad Vaivas naast informerend ook oipinie-registrerend en/of opiniërend bezig zijn? In de tweede plaats, in het verlengde daarvan, de vraag, hoe onafhankelijk de redactie zich ten opzichte van haar opdrachtgever en geldschieter, de universiteit, zou moeten kunnen opstellen. Op welke wijze zou het werk van Ad l^alvas bestuurlijk-organisatorisch gestalte dienen te krijgen? Zo wordt nu voorgesteld, het uitgeven van Ad Valvas in een speciale stichting onder te brengen. De redactie, thans ambtelijk ondergeschikt aan de afdeling Pers en Voorlichting en redacHoneel verantwoording verschuldigd aan een vanwege de Universiteitsraad ingestelde Beleidsraad, zou in deze stichting haar taak beter dan totnutoe het geval is kunnen vervullen. Hoe di' ook zij, er is thaTis in grote lijnen communis opinio over één zaak en wel dat Ad Valvas een communicatiemiddel dient te zijn dat bijdraagt aan de door de W.U.B, mogelijk gemaakte universitaire democratie. Voor de redactie is dit reden om voorstander te zijn van de stichingsvorm: er moet een stichting komen, zo meent zij, omdat de journalistiek — anders dan een voorlichtingsdienst — in een gedemocratiseerde universiteit om een vrije opstelling ten opzichte van bestuurders vraagt; Ad Valvas dient hun daden te beschrijven en doet dat ten bate van de lezers en dus ook ten bate van de bestuurders (AV, 10 juni 1977). De parallel met de pers en andere massamedia in een democratisch staatsbestel dringt zich op: zoals de grondwet vrijheid van drukpers garandeert, zo dienen de statuten van een onafhankelijke stichting voor Ad Valvas de redactie te vrijwaren tegen 'kwaaie invloeden' van bestuurders. De in onze grondwet verankerde persvrijheid is er, zo zal ieder kunnen beamen, nie* voor niets. 'De' pers wordt geacht met deze vrijheid iets positiefs te doen, d w.z. zekere taken te vervullen met het oog op het

democratisch functioneren van onze samenleving. Uitgaande nan het gegeven dat in ome samenleving directe communicatie tussen bestuurders en bestuurden vrijwel altijd onmogelijk is, moet de pers een deel van deze communicatie — van boven naar beneden, en omgekeerd — voor haar rekening nemen. In het eerste geval, de informatie van boven naar beneden, van bestuurders en volksvertegenwoordigers naar bestuurden, gaat het om de zgn. informatiefunctie van

Het nieuwe Amsterdamse stadhuis is volgens Boeker weer zo'n voorbeeld van hoe het niet moet. Er komt zoveel glas in de gevels, dat het binnen voor het grootste deel van het jaar bloedheet zal zijn. Er wordt dan ook weer een erg duur systeem van air-conditioning aangeschaft. Met minder glas of eenvoudige technische ingrepen zou die air-conditioning goedkoper kunnen of zelfs overbodig zijn.

Pruisische

discipline

Het is, zegt Boeker trouwens ondenkbaar, dat ons land volledige kerncentrales gaat maken. Die kosten namelijk twee miljard per stuk. Op z'n hoogst kan onze industrie onderdelen als reaktorvaten produceren. En dan de maatschappelijke konsekwenties van kernenergie. Ver-

wanneer zij zoveel mogelijk pro's en contra's van allerlei zaken aan bod laat komen — de kritiek wint daardoor aan waarde —, maar tevens is voorwaarde dat zij opvattingen, die in de bevolking bestaan, naar evenredigheid in eigen commentaren of anderzins in haar kolommen toegang biedt. De pers moet als het ware een afspiegeling zijn van de bevolking, en dit dan ten bate van overheid en volksvertegenwoordiging. Deze globale taakomschrijving voor media in een (parlementaire) democratie zou kunnen gelden voor een universiteitsblad als Ad Valvas. Maar men hoede zich voor het klakkeloos-trekken van parallellen. Elk massamedium is noodzakelijkerwijs selectief in zijn berichtgeving en commentaar. Geen enkel me-

Te gast 'Te gast' is een nieuwe onregelmatig verschijnende rubriek waarin mensen uit de wereld van het wetenschappelijk onderwijs al dan niet op verzoek van de redaktie hun mening geven over aktuele zaken waarin zij thuis zijn. Aktuele zaken vatten wij op als feiten en ontwikkelingen die zich op het terrein van het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek alsmede in de samenleving van vandaag voordoen. Deze week dr. 3. 3. van Cuilenburg, poUtikoloog aan de VU, over het onderwerp 'Ad Valvas, een persorgaan in een gedemokratiseerde universiteit.'

de media. Van democratie kan slechts sprake zijn, indien de burger vrijelijk informatie kan verzamelen of laten verzamelen over beslissingen die door zijn overheid en vertegenwoordiging worden genomen, incluis alle overwegingen die daartoe hebben geleid. Massamedia kunnen hier een belangrijke rol spelen: zij dienen de burger, de kiezer, op de hoogte te stellen van het doen-en-laten van zijn gekozenen en van zijn overheid. Deze informatiefunctie wordt het best vervuld, indien volledigheid, het afwezig-zijn van bewuste vertekening in de informatie door de pers en begrijpelijkheid voor de ontvanger, de lezer, worden nagestreefd. Daarnaast dient een 'democratische' pers een tweede taak te vervullen, met een mooi woord de 'kritiek- en expressiefunctie'. 'Namens de burger" verzorgt de pers een deel van de communicatie van beneden naar boven: de bestuurders behoren geïnformeerd te worden over wat er onder de bevolking leeft (expressie); daarnaast dienen media kritiek uit te oefenen op het overheidsbeleid en de wijze waarop het tot stand komt of kwam. De pers vervult deze functie goed.

dium slaagt er op zichzelf in, een volledig beeld van de werkelijkheid te geven. Evenmin zijn afzonderlijke persorganen in staat, de gevoelens en opvattingen van een gehele bevolking adequaat te representeren. Tegen deze achtergrond dient men dan ook de essentie van het mediasysteem, zoals wij dat in ons land kennen, te zien: het bestaan van verschillende, elkaar beconcurrerende en elkaar daardoor aanvullende persorganen is een garantie tegen eenzijdig gerichte selectiviteit in berichtgeving en opiniëring. Welnu, Ad Valvas is juist in dit opzicht niet vergelijkbaar met 'normale' kranten en weekbladen, omdat hij binnen de VU in feite een monopoliepositie inneemt. Daar staat tegenover — en dat maakt de taak van Ad Valvas weer gemakkelijker dan van andere persorganen —, dat een universiteit qua ledental moeilijk vergelijkbaar is met een landelijke bevolking en zich bovendien met heel wat beperktere zaken bezighoudt dan een landelijke overheid en een parlement. Dit neemt echter het risico van een 'ongeorganiseerde selectiviteit' niet weg. Het lijkt mij dat hier het grootste probleem

menigvuldiging van kerncentrales brengt als levensgroot spookbeeld met zich mee, dat je voor duizenden mensen in verband met veiligheidseisen een ware dictatuur met Pruisische discipline moet creëren. Het overtreden van een simpel regeltje zou direkt tot ontslag moeten leiden omdat anders de veiUgheid niet te waarborgen valt. Willen we die konsekwentie van grootscheepse aanwending van kernenergie accepteren? Bü een wat soberder levensstijl en wat minder materiële welstand is een alternatieve energievoorziening mogelijk zonder de sociale nadelen van kernenergie. Besparingen zoals warmte-isolatie en het niet toepassen van air-conditioning hoeven bovendien geen centje pijn te kosten. Als we toch op kernenergie zouden overgaan vindt Boeker, dat je de ontwikkeling dan wel moet gaan koppelen aan het tegengaan van de verspreiding van kernwa-

Vervolg op pag. 12

ligt voor een universiteitsblad dat — als in fei*e enig, een ieder beschikbaar persorgaan — wil functioneren ten behoeve van de universitaire democratie. Hoe worden onpartijdigheid en volledigheid in berichtgeving en afspiegeling van alle bestaande opvattingen binnen de universiteit gegarandeerd? Door een Stichting 'Ad Valvas' in het leven te roepen? Het kan geen kwaad, maar op zichzelf is dit geen waarborg, immers wie kan zeker weten dat het bestuur van zo'n stichting niet op vergelijkbaar selectieve wijze tegen bepaalde zaken aankijkt als — althans da* is de ondertoon van de huidige discussie — onze universitaire bestuurders? Vanuit het oogpunt van een universitaire democratie is veeleer de monopoliepositie van Ad Valvas een probleem. Zolang de VU zich geen twee periodieken kan veroorloven — ik zou er overigens niet voor loillen pleiten — blijft het behelpen. De regeling van de redactionele verantwoording — aan een UR-commissie, zoals de Beleidsraad, of aan een stichtingsbestuur — is dan ook van secundair belang. Of de Ad Valvas-redactie haar democratische taken goed kan verrichten, is veeleer een zaak van taakopvatting en redactioneel beleid. Juist omdat Ad Valvas binnen de VU een monopoliepositie inneemt, dient de geloofwaardigheid van het blad voor een ieder, tot welke geleding hij ook behoort, centraal te staan. Dit heeft zekere consequenties. Zelfstandige opiniëring door middel van redactionele comm,entaren kan deze geloofwaardigheid in gevaar brengen, immers zij is omgekeerd evenredig met de ma^e waarin de lezer het standpunt van de redactie deelt. De redactie beperke zich dan ook, conformde zgn. formule-Traas, tot een zo volledig mogelijke berichtgeving en opinie-registratie, waarbij "evenredigheid" over de geledingen genomen niet uit het oog verloren mag worden. De redactie dient daarbij geen afwachtende houding in te nemen: selectiviteit in het aanbod van copy moet voorkomen worden — het is opvallend dat 'gastschrijvers' en "gastreporters" zich vaak uit één en dezelfde geleding aandienen —. Kortom, de "democratische bijdrage" van Ad Valvas hangt minder af van een kwestie als "beleidsraad of stichting", maar veel meer van de vnjze waarop de formule' Traas wordt gerealiseerd. Deze formule, die op informatie en opinie-registra'ie het accent legt, biedt m.i. nog steeds een reële mogelijkheid als blad van de civitas academica de civitas naar behoren te informeren, alsmede het bestuur van de civitas naar behoren de binnen de universiteit levende opvattingen en gevoelens onder de aandacht te brengen.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen