Ad Valvas 1977-1978 - pagina 157

AD VALVAS — 25 NOVEMBER 1977

Neutronenbom verhoogt kans op kernoorlog De neutronenbom is een kernwapen, waarin een zo groot mogelijk gedeelte van de reaktieenergie wordt omgezet in neutronenstraling. De naam brengt dit redelijk goed tot uitdruk)üng, te meer omdat het in de voorgestelde toepassing inderdaad om, de neutronenstraling gaat. Deae toordt namelijk slechts weinig verzwakt door de zware ijzeren bepantsering van tanks en is daarom goed bruikbaar om, de bemanning van tanks uit te schakelen. Er is door deskundigen al voorgesteld om dit lid van de onheilige familie van kernwapens ER-ioapen te noemen of ERRB-wapen. Dat zou wetenschappelijk juister zijn, zegt m,en, en psychologisch minder dreigend klinken, 't Zou de uit de hand gelopen publiciteit misschien weer wat intomen en de diskussie beperken tot mensen die er verstand van hebben. ER betekent Enhanced Radiation en ERRB Enhanced Radiation Reduced Blast. Ik blijf maar liever gewoon 'neutronenbom' zeggen. Om duidelijk te maken wat voor kernwapen de neutronenbom is moet ik eerst in het algemeen iets zeggen over kernwapens. Bij een reaktie van atoomkernen komt ruw gesproken per atoom tien tot honderd miljoen maal zo veel energie vrij als bij een reaktie van atomen waarin de kern niet mee doet. Laatstgenoemde reaktie is een chemische reaktie. Daarbij zijn alleen de elektronen aan de buitenkant van het atoom betrokken, terwijl de kernen onaangedaan diep weggestopt in hun atomen blijven liggen. Ali zulke chemische reakties erg snel verlopen, warmen zij met hun energie de lucht op. Deze zet plotseling uit en veroorzaakt daarbij een plotselinge drukverhoging die zich als een schokgolf in de omgeving uitbreidt. Zo'n verschijnsel noemen vie een explosie. VERSCHILLEN Als je nu met kernwapens zo'n explosie teweegbrengt, wordt er per gervichtshoeveelheid reagerende substantie tien tot honderd miljoen m,aal zoveel energie geproduceerd. Zo levert bijvoorbeeld kernsplijting in 50 gram uranium ongeveer even veel energie als een explosie van miljoen kilogram (d.i. 1000 ton of 1 kiloton) conventionele springstof. Dat wordt er bedoeld als men de kracht van kernwapens uitdrukt in kilotonnen of megatonnen (1 Mt is 1000 kt is miljoen ton). De thans voorhanden kernwapens variëren van ongeveer 0,5 kt tot meer dan 50 Mt. De zware brisantbommen uit de tweede wereldoorlog gebruikten een ton of enkele tonnen springstof. De

lichtste kernbom geeft dus altijd nog 500 maal zo'n zware klap als een gewone brisantbom. Kernwapens zijn dus veel zwaarder dan gewone bommen. Ze zijn echter ook in verscheidene opzichten kwalitatief anders. 9 In kernwapens loopt de temperatuur van de reaktieprodukten veel en veel hoger op. Daardoor treedt tot op grote afstanden een- felle lichtflits op die het oppervlak van mensen (kleding) en dingen verbrandt. 9 Tijdens de explosie loordt 'n stoot van neutronenstraling en gammastraling uitgezonden, die bij voldoende intensiteit dodelijk is voor mensen en dieren. Je gaat er niet meteen van dood, maar je wordt er eerst op een rottige manier ziek van. Braken, diarree, slapte en verminderde weerstand zijn de kenmerken van de stralingsziekte, die enkele dagen tot verscheidene weken kan duren. Naarmate de stralingsdosis hoger is, treden de verschijnselen eerder op en verlopen ze sneller. 0 JVa 'n kernwapenexplosie kan er 'n 'fall-out' optreden van de stofdeeltjes die na de reaktie zijn overgebleven. Deze deeltjes zenden straling uit (gamma- en bètastraling, geen neutronen) en daardoor kan zo'n stofregen ook tot op grote afstand van het explosiepunt benedenwinds strdlingsziekte met dodelijke afloop veroorzaken. Kernwapens zijn massavernietigingswapens, waarbij je nog allerlei nuances in de uitwerking kan aanbrengen al naar gelang de militaire of politieke behoefte. Ik noem enkele voorbeelden. Als de radioaktieve fall-out ongewenst is, bijvoorbeeld omdat de aanvaller het betreffende gebied zo gauw mogelijk zelf wil bezetten, wordt de bom op zo grote hoogte in de lucht tot ontploffing gebracht, dat de snel groeiende maar tegelijkertijd opstijgende vuurbol niet de kans krijgt met het aardoppervlak in kontakt te komen. De radioaktieve stofdeeltjes die bij de explosie worden gevormd, zijn dan zo klein dat ze door de wind over de hele aarde worden uitgespreid en pas omlaag komen als hun straling weinig kwaad meer kan doen. Als een zware, betonnen bunker moet worden uitgeschakeld (bijvoorbeeld omdat er kernwapens in opgeslagen liggen), kun je het best een tamelijk zwaar kernwapen nemen, bijvoorbeeld 20 kt, net als op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki werd afgeworpen, maar dan op de grond exploderend om een

zeer sterke, gelokaliseerde schokgolf te veroorzaken. Naarmate je nauwkeuriger kunt mikken, kan het gebruikte kernwapen lichter zijn. Dat is waarschijnlijk de reden dat de Amerikaanse kernwapens gemiddeld lichter zijn dan de Russische. Bij zo'n aanval moet je dan wel de fall-out op de koop toe nemen. Die faïl-out trad door de hoge explosies in Japan niet op en daardoor konden de Amerikanen al heel snel onderzoek in de verwoeste steden gaan verrichten naar de materiële en biologische effekten van hun aanvallen. In sommige gevallen — en daarmee kom ik op de neutronenbom — is het aan te bevelen de neutronen-straling tijdens de explosie te verhogen. Zo'n geval is bijvoorbeeld de vernietiging van een konsentratie van gepantserde legereenheden of tanks. Tanks vliegen door de hittestraling niet in brand. Zij kunnen zeer krachtige explosieschok-

zen dat een grote stroom^ van neutronen met hoge energie wordt geproduceerd. Bommen, die berusten op kernversmelting worden wel waterstofbonnmen genoemd. De neutronenbom is aofn waterstofbom, maar dan veel kleiner dan de tot nu toe graden Celsius. WaterstofbomHet probleem met kernversmelting is, dat deze kernreaktie pas op gang komt als hij wordt 'aangestoken' met een temperatuur van ongeveer 10 miljoen graden Celisus .Waterstofbommen hebben dus een speciaal slaghoedje nodig, dat die hoge temperatuur teweegbrengt. Er is tot nu toe maar één zo'n slaghoedje bekend, namelijk de uranium,- of plutoniumbom, die berust op kernsplijting. Een waterstofbom berust dus op een kombinatie van splijting en kemversmelting. De enorme atoom.bommen van een megaton of meer zijn waterstofbommen. Aanvankelijk heeft men de neutronenstraling afkomstig van de kernversmelting gebruikt om in een mantel van natuurlijk uranium nogmaals splijting teweeg te brengen en daardoor het vermogen verder op te voeren. Reeds voor 1960 is een technische onttvikkeling begonnen om, dit laatste splijtingsproces dat enorme hoeveelheden radioaktieve stoffen produceert, onno-

Te gast 'Te gast' is een nieuwe onregelmatig verschijnende rubriek waarin mensen uit de wereld van het wetenschappelijk onderwijs al dan niet op verzoek van de redaktie hun mening geven over aktuele zaken waarin zij thuis zijn. Aktuele zaken vatten wü op als feiten en ontwikkelingen die zich op het terrein van het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek alsmede in de samenleving van vandaag voordoen. Deze week prof. dr. Joh. Blok, biofysicus aan de VU, over de neutronenbom

golven weerstaan, waardoor gewapende betonnen huizen zouden instorten. Wil je ze dus door het mechanisch gemeld van een kernwapen vernietigen, dan héb je een heel zwaar kernwapen nodig, zuiver gericht en op geringe hoogte tot explosie gebracht. Het gevolg zou zijn de verwoesting van een groot gebied en een enorme fall-out. In zo'n geval wordt de neutronenstraling van betekenis, want deze gaat voor een groot deel door de tanks heen. Je hebt dan bommen nodig, waarin het aandeel van de neutronenstraling zo hoog mogelijk is opgevoerd. Dat kan door niet de splijting van zware kernen, maar de versmelting va7i lichte kernen als kernreaktie te gebruiken. Je kunt daarbij de reactie zó kie-

dig te maken. Hierdoor ontstonden 'cleo.n atomic bombs', d.w.z. bommen met relatief weinig fall-out. NAAR LICHTERE KERNWAPENS Atoombommen hebben 'van nature' een enorme explosiekracht. Ze sijn eigenlijk van zichzelf veel te zwaar om goed bruikbaar te zijn, behalve voor grootschalige vernietiging. Vandaar dat men zich siTids een jaar of vijftien gekonsentreerd heeft op de ontwikkeling van lichtere kernwapens. SpUjtingswapens liggen dan voor de hand, doch die produceren veel radioaktieve stoffen, die in het getroffen gebied voor lange tijd een sterk verhoogde straling veroorzaken. De neutronenbom, is het Pro-

Batavierenrace ook weer op komst

Batavierenrace

Binnensportdagen VU met tal van sporten

Een ander evenement, waarvoor de A.S.V.U. nu reeds de aandacht vraagt, is de Batavierenrace, een studenten-hardloop-estafetteprestatietocht van Nijmegen naar Twente. Vanwege de te verwachten grote belangstelling voor dit evenement is er een verplichte voorinschrijving, die sluit op donderdag 15 december a.s. Voor dit evenement, dat onder auspiciën van de Nederlandse Studenten Sportstichting wordt georganiseerd, staat deelname open voor A.S.V.U.-leden. Wie nog geen lid is, en toch aan de Bataviereittace wU meedoen, kan een A.S.V.U.-kgnditletrainings-

Vanaf maandag 12 december t/m donderdag 15 december organiseert de A.S.V.U. weer de jaarlijkse binnensportdagen. Op het programma staan de teamsporten vollebal en basketbal, en daarnaast de sporten badminton, schaken, bridge en tafeltennis. Hoewel de organisatie van de wedstrijden bij de A.S.V.U. berust, is het zeker geen exclusief A.SV..U.-evenement: deelname staat open voor iedereen die binnen de V.U. iets te zoeken heeft, student, wetenschapper of personeelslid. Eisen aan het sporttechnisch kunnen worden evenmin gesteld: teams van zo breed mogelijke samenstelling voldoen zonder uitzondering volledig aan het streven om binnen een gezellige wedstrijdsfeer in aanraking te komen met andere disciplines dan waaruit de dagelijkse kontakten voortkomen. Kortom: iedereen is welkom zolang het spel niet ten koste gaat van de sfeer. Om enige claim te kunnen leggen op de ingeschreven deelnemers en teams, wordt voor de teamsporten een borgsom van ƒ 25,— per team

gevraagd, en voor de individuele sporten een borgsom van ƒ 5,— per persoon. Deze borg wordt na afloop van de wedstrijden volledig geretourneerd, als alle sportieve plichten vervuld zijn. Alle wedstrijden vinden plaats op sportcentrum Uilenstede. Daar vindt ook de inschrijving plaats, en wel t/m vrijdag 2 december. Aan deelnemers die later inschrijven kan geen inpassing in het wedstrijdschema gegarandeerd worden. Het Is mogelijk gebleken om in het kader van de V.U.-sportdagen

tevens een tennistoernooi dubbelspel te organiseren. In totaal kunnen 12 herendubbels en 8 damesdubbels ingeschreven worden, en evenals bij de andere sporten staat deelname open voor iedereen aan de V.U. De inschrijving voor dit toernooi start maandagochtend 28 november om 09.30 uur op het Sportcentrum, UUenstede 100. Alleen dubbels worden geaccepteerd, de borg is ƒ 5,— per persoon, en de inschrijving sluit op vrijdag 2 december om 16.00 uur. Het programma is als volgt:

maandag 12 december : volleybal dmsdag 13 december : volleybal woensdag 14 december : basketbal donderdag 15 december: basketbal vrydag 16 december : tennis dinsdagavond 13 december : badminton woensdagavond 14 december : schaken donderdagavond 15 december: bridge donderdagavond 15 december: tafeltennis

aanvang 09.30 aanvang 09.30 aanvang 09.30 aanvang 09.30 aaiivang 09.00 — aanvang — aanvang — aanvang — aanvang

uur uur uur uur uur 18.30 uur 19.00 uur 19.00 uur 18.00 urn-

dukt van een ontwikkeUng waarin jarenlang 10 tot 20 miljoen dollar per jaar is geïnvesteerd om te komen tot een kleine bom, berustend op voornamelijk (d.w.z. afgezien van het splijtingsslaghoedje) kemversmelting. Met een neutronenbom van 1 kt explosie-energie kan men in een straal van ongeveer een kilometer alle mensen doden met neutronenstraling met uitzondering van degenen die door een dikke betonnen muur worden afgeschermd. Om met een meer klassieke atoombom hetzelfde effékt te bereiken zou een 10 kt explosie nodig zijn, maar dan zou bovendien tot op ongeveer 3 km een grote verwoesting teweeggebracht worden en tot op grotere afstanden fall-out optreden. Voor degenen die vinden dat er in Europa kernwapens gebruikt moeten worden als de situatie dat nodig maakt, is de neutronenbom een attraktieve verbetering, die zijn toepasbaarheid te danken heeft aan de grote richtnauwkeurigheid die intussen is bereikt. Het wordt nu mogelijk met grote precisie de mensen dood te stralen die je wilt uitschakelen, door middel van een marteldood weliswaar, maar dat geldt ook voor verbranding. De zogenaamde collaterale schade (vernietiging van de burgerbevolking en verwoesting van de gebouwen die zich toevallig op de aangevallen plaats bevinden) is ongeveer tien maal zo klein als bij gebruik van de huidige kernwapens voor hetzelfde doel. Deze laatste gullen dan ook stellig voor een deel door neutronenbommen worden vervangen en daarmee kun je alleen blij zijn als je eerst kritiekloos de huidige kernwapens hebt aanvaard. Dat is het soort chantage waaraan we zullen worden blootgesteld als de NAVO-plannen om 'het publiek beter voor te lichten' worden uitgevoerd. Hoe bruikbaarder een kernwapen is, des te groter is de kans dat het ook gebruikt gaat worden. Tot op heden konden optimisten geloven dat kernwapens alleen maar voor afschrikking dienen en dat ze in werkelijkheid nooit zullen ontploffen in het dicht bevolkte Europa. De neutronenbom laat voor dit optimisme weinig ruimte meer. De Sovjet-Unie zal nu snel ook neutronenbommen moeten ontwikkelen. De bewapeningswedloop krijgt daardoor een nieuwe impuls. Het alternatief is voor hen eerder naar de eigen kernwapens te grijpen in een eventueel konflikt, want de kans dat hun tegenstanders de kernwapens laten liggen is immers kleiner geworden! Invoering van de neutronenbom is daarom een heilloze stap in de verkeerde richting. De juiste richting is kort geleden tijdens de vredesweek aangegeven door het Interkerkelijk Vredesberaad: De kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland!

kaart kopen op het sportcentrum. Trouwens, het is toch aan te raden om lang voordat de Batavierenrace plaats vindt, met de training te beginnen. Daartoe bestaat bij de A.S.V.U. ook de mogelijkheid om onder leiding van een sportleider op vaste tijden op verantwoorde wijze de konditie op te voeren (zie daarvoor het A.S.V.U.-rooster, of kom eens informeren op het sportcentrum). Vóór 16 december dienen mensen, die serieus verwachten in april een lopersploeg op de been te kunnen brengen, hun ploeg in te schrijven op sportcentrum Uilenstede. Een ploeg bestaat uit 25 personen, te weten 19 heren en 6 dames. Om willekeurige inschrijvingen te voorkomen, wordt een borgsom van ƒ 25,— per ploeg gevraagd. Verder is het mogelijk je persoonlijk aan te melden voor door de A.S.V.U. te formeren ploegen. Opgave hiervan dient schriftelijk vóór 16 december te geschieden, wil je er zeker van zijn, dat je kunt mee doen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen