Ad Valvas 1977-1978 - pagina 315

11

AD VALVAS — 17 MAART 1978

Nostalgie

bij 45-jarig

laboratorium

aan de De

Lairessestraat

'Ik schrok me wezenloos, en pakte hem bij z'n kraag en zei: "Excellentie pas op uw baard" N.a.T. het 45-jarig; bestaan van het chemisch en natuurkundig laboratorium aan de liairessestraat en de sluiting daarvan volgend jaar schreef J. Knol, die de opening in 1933 nog meemaakte, het volgende nostalgische verhaal. De heer Knol is thans chef van de electronische werkplaats van de natuurkunde. 'Excellentie pas op uw baard; pakte ik vervolgens de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen prof. dr. J. B. Slotemaker de Bruine vlug bq z'n kraag en trok hem weg bq een punt waar 3000 volt op stond waar z'n baard bqna mee tn aanraking kwam. Dit overkwam mij in 1938 tijdens een werkbezoek dat de minister bracht aan het laboratorium in de Lairessestraat 174.' In dit artikel vertelt het universiteitsraadlid 3. Knol (werkzaam bQ natuurkunde) een nostalgisch verhaal over de beginperiode van de faculteit der Wis- en Natuurkunde, tegenwoordig de faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen.

Laatste chemici in 1979 naar nieuwbouw op de VU-campus Op 17 maart 1978 is het 45 jaar geleden dat het Natuur en Scheikimdig Laboratoriiun der Vrije Universiteit, want zo heette het gebouw in die tijd, in gebruik werd genomen. Begin 1979 vertrekken de laatste chemici naar de nieuwbouw aan de De Boelelaan en het leek mij zinvol om even b« het 9e lustrum stil te staan. Je zou kimnen zeggen om met Jan van Hillo te spreken: 'De tijd stond even stil'. De faculteit der

door J. Knol 17 maart 1933 was het dan zover dat het nieuwe laboratorium met enig feestelijk vertoon door de minister president zijne excellentie Dr. H. Colijn, die tevens president-directeur van de Vrije Universiteit was, werd geopend. Vele genodigden waren aanwezig o.a. de ministers J. Terpstra en T. Heemskerk, A. W. P. van Idenburg en nog vele vooraanstaande personen. Mij was als 16-jarige de taak toebedeeld de deur voor de genodigden te openen. De eerste die met een taxi aankwam was Dr. H. Colijn en voor het eerst in mijn leven zag ik de man waar thuis met eer-

scheikunde afdeling terwijl de administratie van het laboratorimn in de begintijd door een hoofdassistent werd verzorgd. De totale bevolking was ongeveer 30 personen bestaande uit hoogleraren, assistenten, studenten en personeel. Onder de studenten waren toen Dr. K. van Nes, Prof. dr. W. Th. Nauta en enkele jaren later Prof. Dr. J. Blok en Prof. Dr. P. MuUender. Wanneer ik nu nog eens terugdenk aan die begintijd, dus de jaren vóór 1940, dan is er wel het een en ander veranderd. De gehele sfeer was bijzonder prettig, je voeld je als één grote familie, je leefde met elkaar mee.

Belazerietpoeder Nieuwkomers werden vaak beetgenomen. Als je niet oppaste stuurden ze je het fiele laboratorium door voor de koper- of kwikmagneet. Er werken er nu nog aan de VU die dat aan den lijve hebben ondervonden. Het glazen hamertje en glazen klinknagels waren geliefde artikelen om iemand in de maling te nemen en in het chemicaliënmagazijn had men zelfs belazerietpoeder in voorraad. De technische medewerkers moesten 's avoTids naar school en aan het eind van de cursus moest je met je rapport bij de grote baas komen. Had je problemen met de studie dan was er altijd wél iemand die je wilde helpen. In die tiJd was er 's winters haast altijd wel ijs om te schaatsenrijden, 't Gebeurde dan dat prof. Sizoo in de instrumentmakerij kwam met.de vraag of het ijs al sterk genoeg was. Was dat zo dan gingen we niet z'n allen op de J a n van Goyenkade rijden. I n de nieuwe behuizing moest veel zelf worden gedaan door gebrek aan financiële middelen. Onderwijs en onderzoek gingen van start wat voor de instrumentmakerij en de glasblazerij een overvloed aan werk gaf. Overheidssubsidie was er niet en vaak was het moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen. Ik herinner me nog goed dat ik eens 10 gulden ergens voor nodig had doch de hoogleraar deelde me mede dat het er deze maand niet meer af kon.

All round-doe

deed het woord en vroeg om een spuit die druppels produceerde. Die Duitser viel om van verbazing en zei: Mein liebe Herr, das sind kein Dröpfen, das ist Nebel. We kochten de spult toch maar en de proef lukte prachtig.

Het boek van de minister van O K en W

Een geheel andere situatie illustreert het volgende: I n 1938 zou de minister van Onderwijs Kirnsten en Wetenschappen, (zo heette dat ministerie in die dagen) zijne excellentie Prof. Dr. J. R. Slotemaker de Bruine een werkbezoek brengen aan het laboratorium. Zo werd een minister aangesproken in die tijd en het steekt wel schril af tegen de huidige omgangsvormen. Deze minister was predikant en hoogleraar geweest en liep letterlijk en figuurlijk wel wat naast z'n schoenen. Met een geweldige baard zo ongeveer gelijk aan die van vader Abraham maakte hü diepe indruk. Hij wenste van te voren te weten wie aan hem werden voorgesteld. We hebben een geweldige lol gehad bij de voorbereidingen van dat bezoek. Er werd geoefend kompleet met hennepbaard opdat alles goed zou verlopen. Op het programma stond ook een demonstratie met de Wilson camera waar we nogal trots op waren. Het was een zelfgebouwd apparaat waarmede radioactieve straling zichtbaar kon worden gemaakt. Het was niet de bedoeling dat ik bij het bezoek aanwezig zou zijn, doch te elfder ure vertoonde de camera nogal nukken en werd mij gevraagd bij de demonstratie aanwezig te zijn. Het bezoek was aangekondigd van 14.30-15.30 uur en op de minuut af stond de wagen voor de deur. Na ontvangst door de hoogleraren ving het bezoek met een rondleiding aan. We stonden in een kring om het te demonstreren apparaat toen de minister met in zijn kielzog een adjudant binnen kwam.

mM

Iil)Miifaaiauiiia!Miüïï]ïïïïnttiui\mt3i amihiiiiuJCinTinp

het zelver

Als technisch medewerker werd je een 'all round' doe het zelver waar Minister-president dr. H. Colijn, tevens president-directeur van de VU, je heden ten dage nog plezier van bij de opening van het laboratorium van schei- en natuurkunde aan de hebt. Alles werd zelf gedaan, timmeren, metselen, loodgieterswerk, Lairessestraat. electrische voorzieningen, schildeWis- en Natuiu-kunde bestond bied over werd gesproken. Even ren enz. De electronica stond nog reeds vanaf 1930 en was begonnen was ik sprakeloos en vergat hem in de kinderschoenen, we wisten amper wat dat was. Alleen op het in een winkelpand aan de Galerij te groeten. natuurkundig praktikiun werd een in Amsterdam. Vele ouderen zuleenvoudige proef gedaan op dit len zich deze plaats nog wel her- Colijn: gebied doch dat was alles. De geinneren. Het was een winkelgalerij weldige ontwikkeling op dit geom het Paleis voor Volksvlijt op 'Zo beste jongen' bied heb ik van het begin af meede plek waar nu de Nederlandse Zo beste jongen ik moet hier van- gemaakt en je verbaast je wel Bank staat. een woordje spreken en eens met welke gebrekkige middeDe bouwkosten van het nieuwe middag jij me kunnen vertellen waar len we vroeger moesten werken. laboratorium inclusief de inrich- zou moet äjn. Jawel excellentie, Toch lukte het en dat gaf ons ting waren begroot op het voor die ik ik. Wie heeft jou ver- dubbele voldoening. Wat waren tijd geweldige bedrag van ƒ 300.000. antwoordde dat jij mij met excellentie we niet trots op onze eerste oscUHet was bijeengespaard zoals men teld aanspreken beste jongen, je lograaf, de Wilsoncamera, de neuhet toen wel uitdrukte door 'de moet soms? Jawel excellentie zei tronengenerator, zelf gemaakte grote en de kleine luiden' in den vader en wat er toen kwam vergeet je Geiger-Müller teller en zo is er lande. Rijkssubsidie was er niet ik hele leven niet: Dan heb jij een nog wel meer te noemen. zodat alles van giften en gaven je goede genoten jongen Ik zou nog veel meer kunnen vermoest worden gefinancierd. Naar en gaf opvoeding een schouderklopje. In tellen wat er allemaal gebeurd is een ontwerp van architekt B. T. geuren me kleuren vertelde je zo- in dat oude lab, doch dan zouden Boeyinga werd in de tuin van de iets thuisenwat Valeriuskllniek aan de Lairesse- druk maakte. natuurlijk diepe in- nog wel enige pagina's nodig zijn. Met weemoed denk ik toch af en " straat 174 een 'CaMnistisch Bolwerk' want zo werd het wel eens De collegezaal waar de opening toe aan die begintijd terug en ik genoemd, gebouwd. Het was voor zou plaatsvinden was zo vol dat de wil tot slot u een paar aardige die tijd een modern laboratorium jongere garde met een plaats in voorvallen niet onthouden waardat door vakmensen nogal eens de vensterbank genoegen moest mee eens duidelijk geïllustreerd werd bezocht. Vaak kwamen er nemen. Als aandenken aan de wordt hoe de verhoudingen in die ook hele groepen uit het land, die opening kregen alle technische en tijd lagen. Voor een proef hadden personeelsleden We een apparaatje nodig dat olieaan de totstandkoming van het administratieve laboratorium hadden meebetaald een zilveren vulpotlood met in- druppels kon produceren en we eens kijken en waren vol verwon- scriptie aangeboden. De faculteit kwamen op het idee daar een kapdering over de inrichting en de was 3 hoogleraren rijk n.1. Prof. persspuit voor te nemen. Achter apparatuur die te zien was. We Dr. Ir. J. Coops, Prof. Dr. G. J. op de fiets van assistent M. Koksmoeten bedenken dat veel leden Sizoo en Prof. Dr. J. F. Koksma ma gingen we naar een zaak in de en begunstigers van de VU dach- die scheikunde, natuurkunde en stad die die apparaten verkocht. ten dat de VU er alleen was voor wiskunde doceerden. -Dr. E. van Het was een zaak van een Duitse Dalen was conservator van de firma op de Leidsegracht. Koksma de opleiding voor predikanten.

m

De assistenten werden voorgesteld en iedere keer knikte de adjudant dat 't klopte met de lijst en kregen een hand. De laatste was ik en ik zie het nog weer voor me toen prof. Sizoo zei: Dat is de heer Knol ome technicus. Een blik naar de adjudant die nee knikte, ik stond niet op de lijst en kreeg dus ook geen hand. Wat er toen door me heen ging zal ik maar niet vertellen. Iedereen zijn gezicht sprak boekdelen over eo'n hoogmoedige houding van de minister. Dat de revanche snel daarna zou komen daarvan was ik me op dat moment niet bevmst. Met een geweldig geleerd gezicht richtte zijne excellentie zich naar de Wilsoncamera en kwam met zijn baard bijna in aanraking met een punt waar 3000 volt op stond. Ik schrok me wezenloos en in een reactie pakte ik de minister bij z!n kraag en zei: Excellentie pas op uw baard. Hij keek me met een vernietigende blik aan blijkbaar hevig ontstemd over zo iets onbehoorlijks, draaide zich om en verliet met adjudant en hoogleraar de kamer. Mijn eerste gedachte was: daar zal je meer van horen en hoewel alle aanwezen zich een rotje stonden te lachen waren ze er van overtuigd dat ik de bons zou kragen. De verontwaardiging en de schrik waren aarUeiding voor zijne excellentie om het bezoek voortijdig af te brenken. De spanning was te snijden, in de werkkamer wachtte ik op de komst van prof. Sizoo. Ik rekende op de mededeling dat ik mijn jas maar moest aantrekken en verdwijnen moMT het viel gelukkig mee. Ook de hoogleraar was verontwaardigd over de houding van de minister al praatte hij mijn houding nu ook weer niet direct goed. Aan één kant vond hij de revanche prachtig. Mij werd wél gevraagd of ik het per ongeluk of met moedwil had gedaan. Per ongeluk met moedwil professor antwoorde ik en onder een lachsalvo was daarmee de kous af. Mijn dreigende ontslag is niet doorgegaan anders was dit verhaal nu niet gepubliceerd. Het 9e lustrum van het laboratorium zal op 17 maart wel niet gevierd worden. Het 10e haalt het laboratoriimi aan de Lairessestraat 174 niet als huisvesting van de Subfaculteit Scheikunde. Dan worden er waarschijnlijk andere vakken gedoceerd want medio 1979 verlaten de laatste chemici het gebouw misschien zonder weemoed want ze nemen him intrek in de nieuwbouw aan de De Boelelaan.'

Op 17 maart zal prof. dr. A. van Dantzig spreken over 'Normaal is niet gewoon'. Deze avond wordt georganiseerd door De Amsterdamse Gesprekskring, Amsteldijk 58, Amsterdam. Voor inlichtingen: tel. 825019. Op 17 maart wordt in de Waalse Kerk (Oudezij ds-Achterburg wal) een orgelconcert gegeven door Bernard Winsemius. Er worden koraalbewerkingen uit het Orgelbüchlein van J. S. Bach gedeeld. De koralen worden door CapeUa Amsterdam gezongen. Aanvang 20.15 uur. Op 18 maart zal Kees de Wijs in de Waalse Kerk een concert geven. Op het programma staat o.a. praeludium en fuga a van J. S. Bach. To^angsprijs: ƒ5,—; CJP: ƒ3,—. Zondag 19 maart om 15.00 uur worden in de Grote Aiila van het Tropeninstituut, Maiu^tskade 63, Chhau Maskerdansen uitgevoerd uit Seraikella, India. Voor inlichtingen en reserveringen: tel. 923189. Dinsdag 21 maart om 20.00 uiu- is er een open COC-avond in het Vrouwenhuis met als thema 'Pemmisten en het COC'. Woensdag 22 maart om 20.30 uur is er een diskussieavond. Op Goede Vrijdag (24 maart) wordt in de Westerkerk Bach's Johannes Passion uitgevoerd. O.a. met medewerking van het Westerkerkkoor en het Bachorkest. De dirigent is Simon C. Jansen. Aanvang 19.30 uur — toegang gratis. De Internationale School voor Wijsbegeerte organiseert op vrijdagavond 31 maart en op zaterdag 1 april een conferentie over 'Ideologie en Ideologiekritiek'. Inleider: Bart Tromp. Inlichtingen: School voor Wijsb^eerte, Dodeweg 8, Leusden, tel. 033-15020. I Van 17 juli tot en met 25 augustus organiseert de Stichtii^ Licht en Lucht Agnes op het landgoed de Liebei^ in Eemnes een vakantiekamp voor Amsterdamse kinderen van 5 tot en met 12 jaar. De stichting zoekt voor dit kamp nog vrijwilligers voor één of meer weken, tegen een geringe onkostenvergoeding. Inlichtingen en opgave bij Marjan Copray, van Breestraat 109, Amsterdam, tel. 766821. Op vrijdag 31 maart is er in het Obrechthuis, Jacob Obrechtstraat 26, een informatie-avond voor leiders/sters, waar men zich ook kan opgeven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen