Ad Valvas 1977-1978 - pagina 153

5

AD VALVAS — 25 NOVEMBER 1977

IMGO's om afstand tussen wetenschap en samenleving te verkleinen In januari dit jaar verscheen een speciaal nummer van WenS, het orgaan van de Bond voor Wetenschappelijke Arbeiders (BWA) en het Verbond van Wetenschappelijke onderzoekers (VWO). Een groot deel van dat nummer was gewfld aan de Instituten voor Maatschappelijk Gericht Onderzoek. Ook in januari stelde minister Trip de commissieBoeker in, genoemd naar de voorzitter ervan, prof. dr. Egbert Boeker, hoogleraar theoretische natuurkunde aan de Vrije Universiteit. In mei verscheen er weer een speciaal nummer van het blad WenS, naar aanleiding van het BWA-congres in april. In juni 1977 verscheen het rapport van de conunissie-Boeker. In februari werd in de universiteitsraad van de tJvA een motie aangenomen ter ondersteuning van de Wetenschapswinkel, die misschien in december een meer officiële status zal krijgen dan tot nu toe het geval was. De rode draad van dit alles is het proces van 'vermaatschappelijking van de wetenschap', zoals dat op diverse fronten in gang is gezet en na een ietwat verwarde en ongecoördineerde beginperiode nu een steeds bredere en solidere basis begint te krggen. Over de initiatieven die biimen de universiteiten zyn ontplooid om de afstand tussen wetenschap en samenleving wat kleiner te maken werd al eerder in Ad Valvas geschreven, i Maar ook de regering, de vakbonden en andere groeperingen zijn hiermee bezig geweest. De BWA is momenteel bezig om een subsidie-aanvraag klaar te stomen. De bedoeling is om tot een soort niet-universitaire wetenschapswinkel te komen, waarby de 'eigen staf' van de winkel, die nu weer IMGO of gewoon Instituut voor Wetenschappeiyk Onderzoek zal heten, een actievere houding aarmeemt ten aanzien van de vragen dan in het model van de wetenschapswinkel de bedoeling is. De BWA/VWOwerkgroep IMGO's ziet voor deze instituten vooral een taak weggelegd in het opzoeken van de problemen, het formuleren ervan, het begeleiden van het wetenschappeiyk onderzoek dat het probleem zal moeten oplossen enz. enz. De eigen staf van het instituut zal moeten bestaan uit een man of zes, althans zo zyn de plannen nu. Jan van der Waard, actief in de BWA/VWO-werkgroep IMGO's: 'Het is onze bedoeling om al in januari een subsidieaanvraag in te dienen. We hopen in december enkele meer uitgewerkte plannen voor de IMGO's te hebben. Deze IMGO's zullen we starten rond bepaalde thema's, zoals stadsvernieuwing, veiligheid en gezondheid. Wat betreft het financiële aspekt van het opzetten van dergeiyke Projekten, geloof ik dat we op termyn wel subsidie zullen krygen. We volgen angstig de kabinetsformatie, maar in ieder geval ligt er een begrotingspost op het ministerie voor wetenschapsbeleid. Intussen werken we gewoon door aan ons subsidieverzoek.'

BWA-kongres De begrotingspost werd al op het BWA-kongres in april dit jaar door minister Trip aangekondigd met de woorden: 'Ik heb in ieder geval het stellige voornemen om in 1978 een nieuw artikel opgenomen te krygen met als omschryving, en nu geef ik u een wat ambteiyke omschryving: 'Het stimuleren van de mogeiykheden tot bewustwording van en voorlichting rond de toepassing van wetenschap en techniek vanuit verschillende maatschappeiyke visies door middel van het geven van financiële steun aan organisaties en groeperingen die op dit gebied initiatieven ontwikkelen.' Trip voegde daar snel aan toe: 'Ik hoop natuuriyk dat het nieuwe kabinet van zodanige samenstelling zal zyn dat het een dergeiyk begrotingsartikel ook in het parlement zal willen verdedigen.' Overigens droeg de rede van Trip de titel: 'IMGO's passen in het wetenschapsbeleid'. Minister Trip stelde in januari 1977 de kommissie-Boeker in. Deze kommissie kreeg drie vragen mee. Op de eerste vraag heeft Trip hierboven al antwoord gegeven. Die eerste vraag luidde: 'Zou de overheid een taak kurmen hebben ten aanzien van organisaties en groeperingen die vanuit een bepaalde maatschappeiyke visie het publiek wil informeren over wetenschappeiyke en technische ontwikkelingen?' Goed, de over-

Door Ben Rogmans heid zou een taak kunnen hebben. Hoe dat nou allemaal te realiseren is een ander punt. Daarover zyn we voorlopig nog niet uitgepraat. Een stap in die richting werd gedaan door de kommissieBoeker in haar antwoord op de tweede vraag van minister Trip: 'het ontwikkelen van criteria waaraan ter zake In te dienen subsidieverzoeken zouden kunnen worden getoetst.' De kommissie Boeker: 'Het is niet mogelyk voor subsidieverzoeken waar het hier om gaat scherpe criteria te formuleren met een objektieve en éénduidige inhoud.' De kommissie grypt weer terug op vraag één, waarin wordt gesproken over het publiek informeren vanuit bepaalde maatschappeiyke visies. Hierby valt volgens de kommissie te denken aan: het bedryfsleven, overheidsinstellingen, vakbeweging, kerken, politieke partyen, organisaties van wetenschappers, actiegroepen of andere initiatieven vanuit de samenleving. De criteria waaraan groepen zouden moeten voldoen ten einde voor subsidie in aanmerking te komen bevat volgens de kommissie-Boeker de volgende elementen ter overweging: a. de maatschappeiyke en ecologische gevolgen van het gebruik van wetenschap en techniek; b. de mogeiykheid wetenschap en techniek te gebruiken voor wetenschappeiyke doeleinden; c. herbezinning op wetenschap en techniek ten einde vormen te vinden die voor maatschappeiyke doeleinden optimaal bruikbaar zyn. Vervolgens wordt nagegaan of te verwachten valt dat de subsidie het gevolg heeft dat: d. de kwaliteit van de democratische discussie verbetert (...); e. de pluriformiteit van de discussie vergroot wordt; f. een ombudsfunctie tot stand gebracht wordt of verbetert; g. nieuwe publieksgroepen worden bereikt; h. de aanvrager heeft geprobeerd zyn maatschappeiyke visie enigszins expliciet te maken. Een andere eis is, dat de aanvrager kan aantonen dat hy zelf geen geld heeft om het onderzoek uit te voeren.

Vakbonden Over het algemeen komen de te verwachten verzoeken om subsidie van de zyde van de BWA/ VWO er niet slecht af als we deze criteria bekyken. Bestuuriyk is het een en ander nog niet helemaal uitgewerkt. Men streeft er echter naar om de werkgroep zoals die nu bezig is om de subsidieverzoeken voor te bereiden te veranderen in een 'stuurgroep', een juridisch lichaam by wyze van overgangsstichting van werkgroep naar stichting. In het stichtingsbestuur zullen byvoorbeeld de vakbonden vertegenwoordigd zyn. Momenteel steunen de vakbonden het idee van de IMGO's, maar is men er intern nog niet helemaal uit hoe en door wie de vakbonden in het stichtingsbestuur vertegenwoordigd zullen moeten worden. Prof Boeker zelf is niet zo'n voorstander van de IMGO-gedachte. Boeker: 'Ik ben zelf op dit moment geen voorstander van de IMGO, omdat ik vind dat je dan een aantal stappen overslaat in

de bewustwording van de academische wereld. Je zou logisch gezien moeten beginnen met de wetenschapswinkel zoals die er nu is, en dan komen er vanzelf impulsen naar het onderzoekssysteem toe. En als dan blqkt dat bepaalde mensen geen tgd hebben om onderzoekingen te verrichten die noodzakeHjk zqn vanuit een bepaalde maatschappelijke vraagstelling, dan is pas aan de orde of je daar mensen parttime voor moet vrq stellen.' Boeker is er een voorstander van om de wetenschappers part-time voor het maatschappeiyk gerichte onderzoek vrq te stellen, 'omdat ze dan in een omgeving blijven waar ze ook onderwas en onderzoek doen. Je moet voorkomen dat dit geïsoleerde instituten worden. Anders loop je de kans dat het een soort tweederangsonderzoek gaat worden.'

Werkloze

academici

Eén van de ideeën van de BWA/ VWO werkgroep was om werkloze academici in te schakelen by het uitvoeren van het maatschappeiyk relevant onderzoek. Overigens is dit idee alweer naar de rand verschoven, volgens Jan van der Waard. Van der Waard: 'Er is in het beging wat verwarring geweest waarvan het inschakelen van werkloze academici een onderdeel was. Men had een soort IMGO-beeld voor ogen van instituten in de vorm van grote gebouwen, vol met allerlei technische apparatuur. Dat was een foute indruk. De bemiddelende functie staat nu veel meer op de voorgrond, maar dan wel met een ruimere inhoud dan de bemiddelde functie van de wetenschapswinkel.' Prof. Boeker: 'Juist de onderzoeken waar het hier om gaat zyn vaak de moeiiykste onderzoeken. En die moet Je juist niet gaan bemannen met werklozen: er zal erg veel onderzoekervaring nodig moeten zyn om dit op te zetten en daarom ben ik er voor oin deze werklozen te verdelen over de bestaande instituten waar die onderzoekservaring wel aanwezig is. Dan stroomt het wat door, je hebt ervaring en kennis

'Wetenschapswinkels komen maar moeizaam, van de grond,' schreef Ad Valvas twee weken geleden (11 november, nr. 11). Om het een en ander weer even in de herinnering te roepen: een wetenschapswinkel is een adres waar de zogenaamde 'maatschappelijk gedeprivilegieerde groepen' hun vraag naar wetenschappelijk onderzoek kunnen deponeren. De winkel gaat m.et deze vraag de universiteit in en probeert de een of andere wetenschapper te interesseren voor het oplossen van het probleem. De winkel legt ook het contact tussen de wetenschapper en de vragenstellers. Bij maatschappelijk gedeprivilegieerde groepen moet je vooral denken aan vakbonden, milieu- en emancipatiegroepen, buurtgroepen e.d. Bijgaand artikel gaat over de IMGO's, de Instituten voor Maatschappelijk Gericht Onderzoek. Ook bij de IMGO's is één van de doelstellingen het gemakkelijk toegankelijk maken van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Ook bij de IMGO's kunnen vakbonden en aktiegroepen hun vragen wetenschappelijk laten onderzoeken. Een belangrijk verschil tussen de IMGO's en de Wetenschapswinkel is echter, dat de winkel verbonden is aan een universiteit, terwijl een IMGO een eigen wetenschappelijke staf tot haar beschikking heeft.

bruikt. De leerprogramma's en de richting van het wetenschappeiyk onderzoek worden via vele wegen door het bedryfsleven beïnvloed.'

Vijf punten

Trip: vóór IMGO's. Z'n opvolger ook? op het gebied van bestuurszaken en kennis ervan hoe je in bestuuriyke colleges moet lobbyen voor bepaalde doeleinden, en hoe je de juiste weg moet vinden.' Overigens vindt Boeker de diskussie over waar die werklozen nou terecht komen nog een beetje theoretisch. Bovendien zegt Boeker: ' Er zyn niet zo idioot veel werklozen (onder de academici, B.R.).' Boeker is een voorstander van het toeschuiven van het maatschappeiyk relevant onderzoek aan de universiteiten. Op de vraag of het klassieke onderzoek dan uiteindeiyk plaats zou moeten maken voor maatschappeiyk relevant onderzoek, antwoordde Boeker: 'Ik vind dat wetenschappeiyk onderzoek twee verschillende functies heeft, een maatschappeiyke en een culturele, het verlangen van de mens om te begrypen hoe de wereld in elkaar zit. Kyk maar hoe interessant de mensen het vinden om iets over de sterren te horen, of over het ontstaan van het heelal, of de evolutie. Dat vinden ze boeiend omdat het hun nieuwsgierigheid bevredigt, dat is een hele oude trek in de mens. Het is wel zo dat er een heleboel onderzoek is dat noch maatschappeiyk, noch cultureel relevant is, en dan vind ik dat het zeker moet verdwynen. Lachend: maar zodra ik een onderzoek in de exacte richting noem kryg ik onmiddellyk een collega op myn dak. Buiten Nederland is wat veiliger... maar wy als beta's hebben natuuriyk altyd het gevoel dat er in de sociale wetenschappen niets relevants gebeurt, noch maatschappeiyk, noch cultureel, maar dat is een soort vooroordeel op dit gebied.'

Teneur De algemene teneur die naar voren komt in het rapport van de commissie-Boeker, de rede van Trip op het BWA-congres, de Wetenschapswinkel aan de UvA, het plan van het College van Bestuur om op de XJvA een Bemiddelingsburo Maatschappeiyk Relevant Onderzoek op te richten, de wetenschapswinkels op andere universiteiten, de nota's van de werkgroep IMGO's van de BWA/ VWO, de forumdiscussie in het kader van de Utrechtse Studium Generale over de IMGO's en Wetenschapswinkels, de rede van Wim Kok by de opening van het academisch jaar van de UvA enzovoorts, deze teneur is duideUjk. De vroege situatie verwoord door Hans van Poelje (FNV): 'Sinds Jaar en dag staan de universiteit en wetenschap ten dienste van de belangen van een beperkte groep. Afgestudeerden treden in dienst van het particuliere bedryfsleven en stellen hun, op kosten van de gemeenschap verkregen kennis in dienst van ondernemersdoelstellingen. Mede door de vele dubbelfuncties in universiteit en bedryfsleven kunnen onderzoeksresultaten van universiteiten en hogescholen, met name in de sfeer van de exacte wetenschappen, door het bedryfsleven worden ge-

Deze situatie wordt door velen in de toekomst graag veranderd. Men is het nog niet erg eens over de vorm (en) waarin het wetenschappeiyke wereldje beter geïntegreerd zal moeten worden in het maatschappelijke gebeuren, In zijn rede op het BWA-congres in april somde minister Trip vijf punten op die te zamen een belangrijke verandering in de huidige situatie zouden kunnen betekenen: 1. De kapaciteit van de bestaande instellingen moet breder gebruikt worden dan tot nu toe het geval is; Z. De invloed op de middellange en lange termijnprogrammering zou versterkt kunnen worden; 3. De vragen die in de maatschappij bestaan moeten geïnventariseerd worden; 4. De wetenschap moet door goede voorlichting gepopulariseerd worden; 5. De mentaliteit van de onderzoekers dient (verder) te veranderen. En misschien is iedereen het over dat laatste punt nog wel het meeste eens. Literatuur: 1. Aanbeveling van de commissie voor advies begeleiding voorlichtingsactiviteiten, juni 1977 (dit is het rapport van de commissieBoeker). 2. Wetenschap en samenleving 77-1 (blad van BWA en VWO). 3. Wetenschap en samenleving 77-3. 4. Wetenschap en samenleving 77-5. 5. Intermediair nr. 48-1977: 'Wetenschap voor iedereen', prof. dr. E. Boeker. 6. Utrechts Universiteitsblad, 4 november 1977,: Forum over wetenschapswinkels en IMGO's. Noten: i Ad Valvas, 25e jrg., nr. 11, 11 november 1977.

Alternatieve prikklok voor professoren

Ex-staatssekretaris Klein kondigde onlangs af dat de aan- en afwezigheid van wetenschappeiyk personeel geregistreerd diende te worden. De vrijheid, die het wetenschappeiyk personeel wat betreft werktyden en bybaantjes heeft, wordt te vaak misbruikt in de ogen van Klein. De afdeling Technische Natuurkunde van de T.H. Twente heeft al ruim een jaar een sympathieke methode om de afwezigheid van het personeel te registreren. In het gebouw van Technische Natuurkunde hangen nameiyk op een paar plaatsen schoolborden, waar een secretaresse zo nauwkeurig mogeiyk de handel en wandel van haar superieuren byhoudt. Niet alleen de afwezigheid wordt genoteerd, maar ook de tydsduur en reden. Naast de preventieve werking, heeft dit systeem ook een efficiënte bywerküig. (Red.)

Tweede alarmnummer Bö eventuele kalamiteiten op de VU is men niet meer afhankelijk van slechts een telefoonnummer. Behalve alarmnummer 2759 is er nu een tweede beschikbaar gekomen: 5199.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen