Ad Valvas 1977-1978 - pagina 203

7

AD VALVAS — 13 JANUARI 1978

Zuid-Afrika helpen via de leraren van Soweto Goed ondenvijs is een belangrqke hoeksteen voor de verheffing van een volk. Het is ook een voorwaarde om als volwaardig en weerbaar burger t e k u n n e n participeren in een moderne samenleving. Ziedaar een stelregel, die reeds enige decennia karakteristiek is voor het s t r e ven v a n de zwarte bevolking in Zuid-Afrika. D a a r b q gold h e t Engelse missie- of zendingsonderwüs als model. De Duitse en Afrikaner zendingsgenootschappen hebben in h e t verleden bij de zwarten heel wat verzet opgeroepen, o m d a t deze in vele opzichten in h u n onderwijsbeleid niet beantwoordden a a n dat model. De geschiedenis van vele gemeenschappen op h e t platteland s t a a t er bol van. Toch durfde de regering van de Nationale Partij in 1954 h e t zgn. 'Bantoe'-onderwijsstelsel in te voeren, waarbq h e t grootste deel van h e t missie- en zendingsonderwijs door de s t a a t werd overgenomen. O p d a t m o m e n t was Hendrik Verwoerd minister v a n B a n t o e - Z a ken. Deze moest niets hebben van het OD Engelse leest geschoeide onderwiis. D a t onderwils 70u z.i. te h ( ^ e verwachtingen wekken. De zwarten 'moeten nooit verlangen n a a r d e groene weiden', aldus verklaarde hil i n 1953. 'Het onderwiis a a n de zwarten moet zo worden opgezet, d a t h e t in overeenstemming is met h e t overheidsbeleid. De mensen moeten worden onderwezen en opgeleid in overeenstemming met h u n k a n s e n al n a a r gelang de omstandigheden w a a r i n ze leven'. Dat betekent, aldus vervolgde Verwoerd bii de verdediging v a n de betreffende wet in h e t parlement, d a t h e t zwarte kind 'niet zal worden onderwezen i n de verwachting d a t hij als volwassene zal leven onder een b e leid van gelijke rechten'. E n zijn opvolger mini'-ter Maree verklaarde enkele j a r e n later: 'Aan h e t Bantoe onderwijs ligt h e t princioe t e n grondslag d a t h e t Bantoe kind een Bantoe kind moet b l i j v e n . . . en geen n a ä p e r van de blanke'. Deze ideologische basis v a n h e t 'Bantoe'-onderwijsstel is vandaag nauv.'elijk.s meer v a n kracht, m a a r dit onderwijs is, vergeleken bij d a t voor de blanke kinderen, i n materieel opzicht zo inferieur, d a t d e zwarten er v a n overtuigd zijn, d a t h e t 'Bantoe'onderwüs een i n s t r u m e n t is om h e n voor altijd tot tweederangsburgers t e maken.

Materiële grieven De belangriike grieven tegen dit onderwijs zijn: 0 Voor een zwart kind wordt per j a a r a a n onderwijs ongeveer ƒ 125,— besteed tegenover ƒ 1900,— voor een blank kind, 0 Zwarte kinderen mogen geen onderwijs meer ontvangen van blanken met als gevolg een groot tekort a a n zwarte leer-

Door Hans Feddema

0

9 O

O 9

krachten, mede ook omdat h e t bedrijfsleven erg a a n h e n trekt, wat wel wordt genoemd de 'black b r a i n - d r a i n ' . De leerling-leerkracht r a t i o is 55 op 1, terwijl d a t bij h e t 'blanke' o n derwijs 20 op 1 is. De opleiding v a n de zwarte leerkrachten l a a t veel t e wensen over. Door h e t grote tekort zijn ook de vereiste kwalificaties voor h e n op een veel lager peil gebracht. , Het lesmateriaal heeft een lage standaard. Op de lagere scholen wordt o n derwijs gegeven in de s t a m t a a l , hetgeen de overgang n a a r h e t volgen v a n h e t onderwijs in h e t Engels en Afrikaans op de middelbare scholen erg bemoeilijkt. Het verzet cegen h e t Afrikaans als medium op de middelbare school is bekend geworden door 16 juni '76. Voor de zwarten geldt geen leerplicht. Voor de blanke leerlingen is h e t onderwijs kosteloos en zijn de studieboeken gratis, terwijl de zwarte kinderen voor beiden moeten betalen.

Vanaf 1954 hebben d e zwarte o n derwijskrachten steeds voor b e t dilemma gestaan v a n iietzij m e e doen met h e t 'Bantoe'-onderwijs om het zo v a n binnenuit t e h e r vormen en h e t ook te gebruiken voor de bewustwording van de leerlingen, hetzij elke coöperatie m e t dit systeem te weigeren. Op individuele basis hebben velen d a t laatste ook wel gedaan, m a a r de grote meerderheid koos voor de eerste strategie. Het is niet in de l a a t s t e p l a a t s te danken a a n de beweging van de zwarte bewustwording van de zeventiger j a r e n in Zuid-Afrika, d a t sinds k o r t een

NUFFIC inventariseerde Nederlands onderzoek voor Derde Wereld Het Nederlandse wetenschappeiyk onderzoek t e n behoeve van de o n t wikkelingslanden is voor h e t eerst in k a a r t gebracht. Bij de Stichting der Nederlandse Universiteiten en Hogescholen voor Internationale Samenwerldng (NUFFIC) is een uitgebreide inventarisatie verschenen, getiteld: 'The Netherlands Register of Development-related Research (1977-1978)'. Het register verschaft informatie over lopend en gepland onderzoek, d a t zowel b i n n e n als buiten de universiteiten wordt verricht. De inventarisatie, die bijzonderheden v a n 579 onderzoekingen vermeldt, is i n h e t Engels opgesteld. Hierdoor k u n n e n alle onderzoeksgegevens opgenomen worden in een i n t e r n a t i o n a a l computersysteem dat door de OECD wordt opgebouwd o m tot een i n t e r n a t i o naal overzicht van wetenschappelijke activiteiten t e n behoeve van ontwikkelingslanden te komen. Overeenkomstige onderzoeksregisters worden samengesteld in Groot-Brittannië, Frankrijk en West-Duitsland. Het doel van deze inventarisatie is om geïnteresseerden (overheden, instellingen, onderzoekers) in Nederland e n daarbuiten te informeren over de bestaande kennis en ervaring op diverse gebieden van ontwlkkelingsrelevant onderzoek. Zo biedt h e t register de onderzoekers de mogelijkheid om zich op de hoogte te stellen van eikaars activiteiten. Indexlijsten n a a r discipline, on-

derzoeksthema, instelling, sponsor en land m a k e n het register voor de gebruiker toegankelijk. Uit de inventarisatie bliikt onder meer d a t de sociale wetenschappen wat betreft h u n a a n t a l a a n de top staan, gevolgd door l a n d bouw en geneeskunde. Na Indonesië heeft het meeste o n derzoek betrekking op K e n y a en d a a r n a Sui^name. Het register d a t van belang is voor h e t opstellen v a n een meerjarenplanning voor wetenschappelijk onderzoek ten behoeve van ontwikkelingslanden, is een hulpmiddel om de Nederlandse research beter af te stemmen op de behoeften van de Derde Wereld. Met het besluit van h e t N U F T I C bestuur, ruim een j a a r geleden, om tot deze inventarisatie van o n derzoek te komen, werd gehoor gegeven a a n een lang gekoesterde wens van overheid en onderzoekers. Het register is verkrijgbaar bij de N U F F I C (ORO sectie. Badhuisweg 251, 2509 LS Den Haagj voor de pnjs van ƒ 25,— inclusief verzendkosten.

nieuwe fase is ingetreden in de houding van de zwarten t e n a a n zien v a n h e t 'Bantoe' onderwijs.

Fase van non-coöperatie De leerlingen n e m e n op 16 juni '76 h e t initiatief door, eerst in Soweto m a a r later meer verspreid over heel h e t land. massaal van h u n ontstemming blijk te geven. H u n strijd heefi vrij veel publiciteit verkregen. Helaas ook door h e t feit, dat zij door h e t brute en uitdagende reageren van de politie niet a l t ü d h u n zelfbeheersing h e b ben wpten t e bewaren daarmee dp m.acht,hpbber aTsrumenten gevend voor nog meer eeweHdadig optreden. Niet met alle methoden, m a a r rript de doplpin^en van de striid der leerlingpn konden verreweg de meeste stedeliike zwartpn in"tmmpn. n a t was zeker h e t ep^'al met de leravpn van de b ü n a 40 door de leerlineen geboycotte middelbare scholen in Soweto. On 15 sent. '77 beslotpn onk dpzevi tot het stellen van een daad dr>nr cp7ampnliik de medewerking a a n hpt zgn. Bantoe-ondprwiis on t e zefgen. Tussen de 400 en 500 Iprarpn .stplden de rep'pring ervan in kennis ner 1 lan. 1P78 h u n oiitslae tp n e m e n . De aanleiding was: a h e t wrede ontredpn van dp n o litip tpgpn dp leerlineen. h het b e sluit vari dp reeering om de scholen van Soweto. die nns ppn zekPTp zelfstandigheid h a d d e n — ook de gebouwen waren via p a r t i culiere gelden ongericht — r e c h t streeks onder de s t a a t te p l a a t sen en c h e t feit d a t de leraren schriftelük mnesten beloven geen publieke kritipk t e uitp'i on h e t sv-ïteem v a n 'Bantoe'-ondprwiis en zich onk nimmer onenlük te verppnzplvieen met een noli^iekp n a r tii. De diepere oorzaak van dit collectieve optreden is echter d a t de leraren mede door de striid der leerlingen zich ervan bewust w a r e n geworden d a t de strategie van meewerken a a n h e t svsteem met als doel om h e t zo van b i n nenuit t e hervormen, np de korte termiin te weinig resultaat opleverde. Men be>=loot d a a r o m over te g a a n tot 'n h a r d e r e opstelling, nl. die van non-coöperatie, één van de fasen of verzetstechnieken van actieve geweldloosheid. V a n zwarte zijde in Zuid-Afrika ondervond deze moedige d a a d veel waardering. De Black People's Convention, de overigens op 19 oct. j.1. verboden politieke partij, die voortgekomen is uit de beweging van zwarte bewustwording, liet meteen weten h e t besluit v a n de leraren zeer toe te juichen. M a a r ook een massaal veelrassig oecumenisch kerkelijk congres, georganiseerd door de Idamasa, de vereniging v a n zwarte predikant e n in Z.-Afrika, reageerde op 3 okt. '77 met h e t a a n n e m e n van een resolutie, d a t de kerk in de huidige onderwi>|scrisis de zijde v a n de l e r a r e n en leerlingen moest kiezen in h u n strijd voor een gelijk onderwijssysteem in Z.Afrika. Vanuit Botswana op doortocht in Z.-Afrika r u i m tien d a g e n voor de arrestaties en bannings van 19 oktober, vroeg ik enkele verzetsleiders om c o m m e n t a a r op de stap van de leraren in Soweto. Dr. N t h a t o Motlana de op 19 oktober gearresteerde informele leider v a n Soweto en voorzitter v a n h e t Comité v a n Tien a l d a a r : 'Dat is bij uitstek een bewuste geweldloze a c tie. Het is 'n besluit tot n o n - c o operatie a a n een verwerpelijk systeem. U moet d a a r overigens niet te licht over denken. Hier worden grote offers gebracht. Wellicht zou er voor h e n een fonds in h e t leven geroepen k u n n e n worden, w a a r a a n ook vanuit Europa bijdragen k u n n e n worden verleend' (Trouw 20 oct. '77). Bisschop M a n a s Buthelezi, de voorzitter van de op 19 oktober gebande Black P a r e n t s Association: 'Dat is een erg belangrijke ontwikkeling. Het Bantoe-onderwijs is vernederend. Het besluit van de leraren illustreert weer eens hoe fataal de koppigheid van de regering is. Zij zouden nooit h u n werkkring hebben opgegeven als de regering h a d toegezegd h e r vormingen a a n t e brengen in h e t onderwijs. Het besluit illustreert

ook de groeiende solidariteit van de zwarte gemeenschap als geheel n.1. d a t n a a s t de leerlingen nu ook de leraren een heldhaftige h o u ding iimemen' (De Volkskrant 26 okt. '77). Dr. C. F . Beyers Naudé, die op 19 oktober een spreekverbod kreeg opgelegd: 'Wat de leraren beslot e n is een erg goedige daad, die aangeeft d a t het verzet doorgaat en d a t 16 j u n i 1976, ook al zijn er sindsdien wel fouten gemaakt, een keerpunt is' (Hervormd Nederland 29-10-'77). Mashwabada Mayatula de op 19 oktober gearresteerde medewerker van h e t Chr. I n s t i t u u t en lid van h e t Comité van Tien: 'Dat 500 leraren in Soweto h u n functie hebben neergelegd — een moedige daad — is ook een uiting van zwarte bewustwording. Het zal overslaan, ook op andere beroepsgroepen. Zo zijn het de ge­ beurtemssen, die de blanken er toe zullen brengen met ons r o n d ­ om de tafel te g a a n zitten' (Trouw 8 nov. '77).

Werken aan alternatief onderwijssysteem Inmiddels heeft de Zuidafrikaan­ se regering ook de betekenis van de beslissing van de leraren in Soweto onderkend. Twee leden van h u n aktiecomité worden ge­ arresteerd, één op 19 oktober en één in december samen met de broer van Steve Biko. Dit heeft h e t verzet van de l e r a r e n echter niet gebroken. Integendeel, zij hebben onlangs besloten a a n de meer d a n 27.000 leerlingen in So­ weto, die vanaf h e t midden vorig j a a r verstoken zijn geweest van elk onderwijs, op vrijwillige basis informeel onderwijs te geven in kerken en andere particuliere ge­ bouwen. Ook hebben ze een commissie in­ gesteld met de opdracht een a l ­ ternatief onderwijssysteem te o n t ­ werpen. Het is de bedoeling dit ontwerp a a n te bieden a a n de Zuid­Afrikaanse regering en h e t voorts reeds toe te passen in h e t door hen te geven informele on­ derwijs. Ze willen met h u n aktie fungeren als een voorhoede, die reeds vooruitloopt op de situatie, w a a r i n h e t onderwij'^ gelijk is voor iedere burger in h e t land. Het is duidelijk, d a t ze hoop p u t t e n uit h e t besluit van 15 ücc. jl., geno­ men door rechter Stein om in h e t door Z.­Afrika bestuurde Namibië (Zuid­West­Afrika) met ingang v a n 1 j a n . '78 het 'Bantoe'­onder­ wijssysteem af te schaffen en k i n ­ deren van alle rassen hetzelfde onderwijs te geven. Nu spreekt h e t vanzelf, d a t de le­ r a r e i door h u n moedige d a a d in grote financiële moeilijkheden zijn komen te verkeren. Ze hebben ge­ zinnen, vaak grote gezinnen en veeial studerende kinderen, terwijl het leven in Soweto niet goedkoop is. Hier is financiële steun nodig. Reden, d a t de Vereniging Kerk en Vrede, de Stichting Voorlichting Aktieve Geweldloosheid, De Ne­ derlandse Federatie van O n d e r ­ wijsvakorganisaties, de drie sec­ ties van h e t Nederlandse Genoot­ schap van leraren, p a x Christi, C e n t r u m voor geweldloze weer­ baarheid en de Doopsgezinde vre­ desgroep, in Nederland een finan­ ciële aktie zijn begonnen t e n be­ hoeve van de stakende leraren. Het comité 'Steun leraren Sowe­

Dr. J. P. F e d d e m a — de auteur v a n dit artikel — is docent niet­ westerse sociologie a a n de VU. I n de zomer van 1977 deed hij enige m a a n d e n wetenschappelijk onder­ zoek in Botswana. Op de terug­ reis via Johannesburg interviewde hij begin december 1977 enkele verzetsleiders i n Zuid­Afrika en ook k w a m hi1 in contact met de l e r a r e n van Soweto. Hij is voor­ zitter van h e t Nederlandse Comi­ t é 'Steun leraren Soweto'.

to', w a a r i n de genoemde organisa­ ties vertegenwoordigd ziin, doet in de eerste p l a a t s een beroep op alle onder wil "krachten vanuit de gedachte van collesiale solidari­ teit over de grenzen. Maar dat niet alleen. Het comité meent een beroep te k u n n e n doen op iedere Npderlan­ der. Onder meer door de kinderen is h e t onderwils niet alleen een zaak v a n de leerkrachten, maar van de gehele bevolking. Wij in Nederland hebben een redelijk on­ derwijssysteem en d a t is ons als volk heel wat waard. De Neder­ landers begrilpen d a n ook volle­ dig, als h e t a n d e r e n ook iets v;aard is. Door de leraren van Soweto financieel te helpen, ondersteunen zij via hen als bruggehoofd a.h.w. symboli'­ch de strijd voor een goed en rechtvaardig onderwijssysteem. Goed onderwijs is een belangrijk middel om de bewustwording en de weerbaarheid van de m a c h t e ­ loze te verstelken.

Macht der machtelozen versterken De actie v a n de ruim 400 leraren in Soweto getuigt van weerbaar­ heid. O m d a t zij fungeren in het onderwijs, een instituut, waarbij de gehele bevolking betrokken is, k a n h u n houding gemakkelijk op a n d e r e n overslaan. Zoals een kleine busboycot in Montgomery uitgroeide tot een nationale bur­ gerrechtbeweging in de Verenigde S t a t e n van Amerika, zo k a n ook de daad van deze leraren een a a n ­ zet zijn tot een brede beweging van non­coöperatie. Dit h a n g t echter mede van ons af. Als we de leraren onze financiële en morele steun onthouden, door laksheid of omdat we nog slechts heil verwachten van een geweld­ dadige confrontatie, is er het ge­ vaar, d a t h u n actie in elkaar stort. Het zijn de zwarten in Z.­ Afrika, die tot een vergelijk moe­ t e n komen met de machthebbers in h u n land. Het is zaak de ge­ weldloze m a c h t van de zwarten in die m a t e te helpen versterken, dat er een tegenwicht tot stand komt tegenover de gewelddadige m a c h t van Vorster om aldus te geraken tot een balans in de machtsveirhouding in Z.­Afrikat Het is voor óns echt niet nodig om tegenover apartheid met lege h a n d e n t e staan.

I n h e t comité 'Steun leraren Soweto', bestaande uit P. Bikker, G. Deys, P . Dijkstra, J. P. Feddema (voorzitter), E. A. Hulsman, B . MoU (secretaris), K. Lampe en H. Verschoor, zijn vier onder­ wijs­ en vijf vredesorganisaties vertegenwoordigd. Te weten de prot.­chr. en de k a t h . secties van h e t Nederlands Genootschap AVMO­LAOS, CVHO en St Bonaventura, resp. de openbare, de Nederlandse Federatie van Onderwijsvakorganisaties (N.F.D.), v a n Leraren (NGL) en voorts Kerk en Vrede, Stichting Voor­ lichting Aktieve Geweldloosheid, P a x Christi, Centrum voor Ge­ weldloze Weerbaarheid en Doopsgezinde Vredesgroep. De NFO, waarbij zijn aangesloten; PCO, KOV, ABOP, St B e m a r d u s Ver­ eniging voor Chr.' llVIAVO, KVDPA en VDOGO, vormen samen met de NGL verreweg h e t grootste deel van h e t Nederlandse georganiseerde onderwijs. Op zich reeds een vorm van solidariteit vanuit Nederland, d a t deze organisaties h u n leden oproepen tot steun a a n h u n collega's in Soweto. Het CNV en h e t FNV hebben h u n sympathie betuigd m e t de financiële actie. Onder de leus 'Een dag salaris voor een leraarsgezin in Soweto vragen de ge­ noemde organisaties u uw bijdrage te storten op giro 3909900 t.n.v. h e t comité 'Steun leraren Soweto', Utrechtseweg 159, Amersfoort. Via dit adres en vla tel. 033­3 2133 zijn eventueel ook nadere inlichtingen te verkrijgen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen