Ad Valvas 1977-1978 - pagina 95

/

AD VALVAS — 21 OKTOBER 1977 allerlei huisr^els te worden ge­ bonden bv. om te voorkomen, dat bepaalde gegevens in verkeerde handen vallen.

Houding tegenover de grondslag straks ook de komputer in?

Nederlandse

Btj het ontwerpen van eeik rege­ ling ter bescherming van de per­ soonlgke levenssfeer wordt uitge­ gaan van,het eindrapport van de steatskommissie Koopmans, dat nog steeds niet heeft geleid tot wetgeving op dit gebied. Wat vindt Bi­inkman van dit rapport, waar­ van door Frits De Graaf, die on­ langs promoveerde op dit onder­ werp 2) wordt gezegd: 'Kenmer­ kend voor de benadering van deze kommissie is de eraan ten grond­ slag liggende opvatting, dat per­ soonsregistratie een politiek neu­ traal hulpmiddel is, waarbij het slechts een zaak zou zijn de vinger aan de pols te houden om na­ deel voor het individu te voor­ komen.' De Graaf noemt deze op­ vatting zowel onjuist als onvolle­ dig. De Tweede Wereldoorlog en nu weer de Berufsverbote in Duitsland tonen het politieke mis­ bruik aan van persoonsregistratie.

Eén driik op de knop en de gewenste persoon, bijvoorbeeld een student, komt in de volle erbannelljkheid van zijn ondeugden en mislukkingen uit de computer. Dat is het schrikbeeld, dat de NRC van 5 oktober ons schildert van de in ontwikkeling zijnde geautomatiseerde en gecentraliseerde informatiesystemen van de universiteiten. Voor de VU zou je dat schrikbeeld als volgt kunnen aanscherpen: één druk op de knop en een personeelslid floept van burgerlijke staat tot en met zijn score op het — zeg maar — continuum van de doelstelling uit de computer. Zijn deze schrikbeelden van de automatisering van de informatie reèel of valt het allemaal wel mee en geldt ook hier het zeker in VU-kringen bekende spreekwoord 'de mens lijdt het meest door het lijden wat hij vreest en dat niet op komt dagen, zo krijgt hij meer te dragen dan God te dragen geeft'. In augustus gaf het college van bestuur een diskussienota over het informatiebeleid vr;j. Naar aanleiding daarvan spraken we met de coördinator computeraangelegenheden van de VU, dr. A. A. M. Brinkman. Het beeld, dat hij geeft ziet er wat geruststellender uit dan het zoeven geschetste maar zet toch ook aan het denken. Brinkman: 'Men denkt vaak: nu de gegevens eenmaal in de computer zitten, nu gebeurt er — hulp — van alles. Dat terwijl dat vroeger met de (ongecontroleerde) Kaartenbak evengoed kon gebeuren.' Om welke informatie gaat het in de nota eigenlijk? Het gaat om zogenoemde bestuurlijke informatie, waarvoor automatische persoonsregistratiesystemen zijn ontwikkeld: de personeelsadministratie, de studentenadministratie, de administratie van de Vereniging (het ledenbestand), de studentenhuisvesting, de medische registratie van het AZVU en de patienitentegisti-atie van Tandheelkunde. Brinkman: 'Waar men altijd over praat, namelijk over koppeling van bestanden (zowel binnen de universiteit als koppeling met bestanden erbuiten) daar heb je blJ de universiteit geen last van. Neem even de koppeling met bestanden buiten de universiteit. Stel dat ik in het criminologisch bestand zou staan van bv. de motorrijtuigenbelasting, de belastingdienst en bij de gemeente Amsterdam. Zou je het personeelsbestand van de VU gaan koppelen met die bestanden, dan krijg je opeens een veel breder beeld van Brinkman dan elk vaji de ambtenaren, die over een bestand gaat, nodig heeft. Technisch is het wel mogelijk om justitiële gegevens te koppelen met de gegevens hier. Dat zou kunnen als het op naam gaat. En het zou eenvoudiger kimnen als we tot een uniform persoonsnummer zouden komen in Nederland. Maar de VU zou toestemming voor die koppeling moeten geven en daar zie ik geen enkele reden voor. Personeelszaken heeft wat dat betreft een uiterst stringent beleid en is erg streng. En technisch gezien zou het trouwens heel wat voeten in aarde hebben want ze hebben in zo'n criminolt^isch bestand een andere ingang. Je zou dat koppelen in het geheim kunnen doen maar dat gaat ook heel moeüijk want de operators van het rekencentrum zouden het dan merken, er moeten immers banden overgespoeld worden.' Er blijken overigens Instanties te zijn zoals het CBS en het departement van Onderwijs, die over bepaalde g^evens mogen beschikken. Geldt voor de Binnenlandse Veiligheidsdienst, de BVD ook een uitzonderingsregeling? Brinkman: 'Nee, die heeft geen toegang, er zit trouwens niets interessants voor haar in de bestanden. Nee, dat zou een dergelijke opstand verwekken'.i) Koppeling tussen de bestanden binnen de universiteit is volgens Brinkman nauwelijks zinvol, omdat er voor studenten en personeel maar één persoonsbestand is. Wel is er koppeling mogelijk tussen de bestanden van de studentenadministratie en de studentenhuisvesting via het gelijke administratienummer van de student. Het SHbestand bevat weinig 'gevoelige' gegevens. Behalve naam, adres, en woonplaats kan men er, na enig rekenwerk, alleen in zien of iemand huurschuld heeft.

Geheime gegevens Overigens zitten er beslist wel meer gevoelige gegevens in de diverse bestanden. In het bestend van de personecUadministratie is

Door Jaap Kamerling reeds een aantal rubrieken als 'geheim' gecodificeerd: de rubrieken godsdienst, nationaliteit, ontslagreden en houding ten opzichte van de grondslag. De laatste rubriek is op dit moment nog niet in gebruik. In het studentenbestand is geen geautomatiseerde 'geheimcodering' opgenomen, maar gegevens betreffende godsdienst en nationaliteit worden wel als vertrouwelijk beschouwd. Brinkman is eens op een in de salarisadministratie opgenomen gegeven gestuit, dat naar zijn mening geheim had moeten zijn: op het kodeerpapier stond het bedrag, dat periodiek werd ingehouden op het salaris ter aflossing van leningen uit het personeelsfonds (ten behoeve van personeel dat In financiële nood komt). Dit gegeven is nog steeds niet 'geheim'. De toegang tot geheime gegevens en trouwens tot alle gegevens zal in een nog te creëren Reglement (bij sommige andere universiteiten statuut genoemd) nauwkeurig worden geregeld. In de door de Voorbereidingsgroep Informatiebeleid samengestelde nota wordt een 'registratieraad' voorgesteld, die het CvB moet gaan adviseren over de algemene beleidslijnen in het informatiebeleid, de algemene concept-regels en de uitwerking van die regels. In die regels moet o.a. precies worden vastgelegd, voor welke doeleinden een bestand is gemaakt, wie toegang heeft tot de bestenden, aan wie gegevens mogen worden verstrekt, welke gegevens in een bestend aanwezig (kunnen) zyni welke gegevens als geheim worden beschouwd. Of het wel zinvol is bepaalde gegevens überhaupt op te nemen kan de raad bekaken.

Registratieraad In de registratieraad zouden de geregistreerden vertegenwoordigd kunnen zijn. Bij de VU zal het daarbij steeds gaan om studenten of personeel. De nota voorziet in één vertegenwoordiger per groepering met daarnaast een computerdeskund^e en een Jurist. Om tot een oneven aantal leden te komen wordt nc^ een vijfde üd voorgesteld. Als nu iemand toegang vraagt tot een bestand, zal hij, of het nu om een volstrekt zakelijk of een geheim gegeven gaat, via een formulier zich in eerste instantie wenden tot de beheerder van een bestand. Dat is voor bijvoorbeeld het personeelsbestand het hoofd van Pereoneelszaken. De beheerder bekijkt dan Of de aanvraag niet strijdt met de regels, die in overleg met de registratieraad voor zijn bestand zijn opgeteld. De geïnteresseerde krijgt dus niet zomaar toegang. En wanneer het om geheime gegevens gaat zal die toegang erg moeUijk zijn omdat daar stringente regels voor bestaan. Wordt de aanvrager gegevens geweigerd, dan kan hij zich tot de registratieraad wenden en als ook die weigert zou hij nog in beroep kunnen gaan bij het CcB, den Commissie van Beroep en de gewone rechter. Ten opzichte van de geregistreerden heeft de beheerder verder een

Dr. A. A. A. M. Brinkman, coördinator

computeraangelegenheden.

Automatisering bestuurlijke informatie gaat voort aantal phchten. In de eerste plaats is er de meldingspücht. Elke geregistreerde moet worden geïnformeeixi, dat hij in het bestand is opgenomen, 'tenzij hij geacht ikan worden dit reeds te weten'. De lezers van dit blad zijn dus gewaarschuwd. Ten opzichte van hen is strikt gezien, al aan deze plicht voldaan. De ongetwijfeld vele niet-lezers van dit artikel, die niettemin in de VU-bestanden zijn opgenomen, zullen op andere wijze verwittigd moeten worden van het feit, dat er allerhande gegevens van hen in bestanden van de VU zijn opgenomen. Op het aanmeldingsformulier bij de inschrijving staat bijvoorbeeld ergens, dat men via deze inschrijving m een automatisch bestand is opgenomen.

Studievorderingen Dan is er verder voor de beheerder de inzageplicht, corresponderend met het inzagerecht voor de geregistreerde. Wie precies wil weten( welke gegevens (bv. studieresultaten en studievorderingen) over hem in een bestand zyn opgenomen, kan hiervan een gedecodeerd afschrift krijgen. Hiervoor wordt een vergoeding gevraagd, die vervalt ato een korrektie noodzakelijk zou blijken. Hoe hoog die vergoeding is vermeldt de nota niet maar de heer Brinkman dacht aan een bedrag van ƒ 25,—, eventueel wat minder. De beheerder zou ook een korrektieplicht moeten hebben, voor het geval dat de geregistreerde na inzage meent, dat onjuiste of onnodige gegevens over hem zijn opgenomen. Bij weigering van de beheerder zou dan de zaak aan de registratieraad kunnen worden voorgelegd met tenslotte nog de mogelijkheid van beroep op CvB, de Kommissie van Beroep en de gewone rechter. Tenslotte zou de beheerder zich van een protocolplicht moeten kwijten. Hij zou een overzicht moeten bijhouden van de date, waarop welke gegevens zijn verstrekt en aan wie. Een geregistreerde moet dan op verzoek een kopie hiervan kunnen krqgen,

Berufsverbote

waarvoor hQ wat moet betalen, tenzij korrektie noodzakelqk blqkt. De nota voegt hier nog de verplichting aan toe, dat, wanneer onjuiste gegevens in het bestend aanwezig blijken te zqn, dit moet worden doorgegeven aan diegenen, aan wie deze gegevens zqn verstrekt. De beheerder verplicht zich ook het algemeen reglement voor het beheer van geautomatiseerde persoonsregistraties uit te werken voor zijn eigen specifieke btetand. Dat uitgewerkte reglement dient ter toetsing aan de registratieraad te woirden voorgelegd.

Waterdicht? Je kunt je natuurlijk afvragen onder welke controle de beheerder staat, die moet bij houden, aan wie hij gegevens verstrekt. Brinkman: 'Alleen met kwade wil kan hij zich misschien aan zijn plicht onttrekken, maar er zijn ook nc^ de medewerkers van de afdelir^ administratieve organisatie en automatisering (ACA), die dat kunnen merken, of de mensen van SARA, het rekencentrum waarbij je je dan weer kunt afvragen of die mensen alert zijn op dit punt. Er zou wel een meldingsplicht voor het konstateren van misbruik of omissies kunnen komen. Het is de vraag of een waterdichte regeling bereikt kan worden. Bij de bescherming van de persoonlijke levensfeer is in de nota ook gedacht aan de mensen van AOA, die de opbouw van de bestanden en de programmatuur om er mee te werken, ontwikkelen en daarmee toegang hebben tot de bestanden. Er zal een maximum aantal medewerkers moeten wor­ den vastgesteld, dat kennis heeft van die toegang (de 'sleutels'). Er zuUen procedures moeten komen voor wijziging van de sleutels bij vertrek van een medewerker of voor periodieke wijziging, en ver­ der procedures voor beveiliging van de output en tenslotte een ge­ heimhoudingspUcht. Ook de medewerkers van het re­ kencentrum (SARA) dienen aan

De Berufsverbote zouden volgens De Graaf niet mogelijk zijn als niet al vele jaren vele duizenden burgers zeer nauwgezet waren ge­ volgd en hun gedrag tot in details was genoteerd. Volgens De Graaf kunnen we in eigen land blijven om de gevolgen van persoons­ axJiministraties voor het individu te kunnen zien. En hij wijst dan op de 65.000 vertrouwelijke over­ heidsfuncties, waarvoor sollicitan­ ten door de BVD worden door­ gelicht. Over de nederlandse 'Be­ rufsverbote' zegt hij. 'Voorzover ik het kan overzien is de situatie in ons land nog slechter want het gebeurt hier allemaal in het ver­ borgene'. Brinkman is minder verontrust over het rapport­Koopmans. Hij zegt: 'Het geeft weinig aanzetten maar als algemene opzet is het redelijk! Even later heeft hij het over spijkers op laag water zoeken en over allerlei beren op de weg. Zijn die beren er in de niet­ge­ automatiseerde registraties ook niet? En dan wijst hij op de be­ kende kaarterÜDak van vroeger waar belangstellenden vaak onge­ controleerd toegang toe hadden. Nu kunnen er tenminste regels ontworpen worden zodat controle mogelijk wordt.

Leiden het eerst Hoe is die hele automatisering van bestuurlijke informatie bij de uni­ versiteiten eigenlijk op gang ge­ komen? Brinkman: 'Leiden kwam twee jaar geleden het eeret met een universitair informatiesysteem en maakte dat in Den Haag aan­ hangig. De universiteit vond een gewillig oor bij staatssecretaris Klein, die Leiden een voortrek­ kersfunctie gaf. Tevens äiaag Klein aan op samenwerking tus­ sen de imiversiteiten. De samen­ werking, die er is ontstaan tussen de UvA en de VU, met als derde I)artner het mathematisch, cen­ trum, stelde hij de andere univer­ siteiten ten voorbeeld. Samenwer­ king bhjkt namelijk erg voordelig. Met samenwerkingsverband in Amsterdam heeft (in rekencen­ trum SARA) zo'n 70 medewerkers terwijl de andere universiteiten elk apart er 70 hebben. Klein zou graag zien, dat de universiteiten zoveel mogelijk gezamenlijk hun behoefte opstellen en gezamenlijk hun apparatuur plannen. Op dit ogenblik hebben de universiteiten echter verschillende systemen. De VU en de UvA hebben Control Data apparatuur, evenals de rijks­ universiteiten van Utrecht en Gro­ ningen. Maar Leiden, Nijmegen en Delft hebben IBM­appara,tuur. Kwa oi^anisatie zijn er ook ver­ schillen tussen de universiteiten. Leiden heeft een gedecentrali­ seerd systeem van automatisering, de VU een gecentraliseerd.

Andere

universiteiten

Men is vrijwel op alle universitei­ ten en hogescholen bezig met het bedenken van r^elingen om mis­ bruik van de automatiserir^ zo­ veel mogelijk te voorkomen. Er zijn enkele 'privacy­statuten in oiïtwerp gereed. In Leiden is daar­

Vervolg op pag. 8

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen