Ad Valvas 1977-1978 - pagina 461

AD VALVAS — 30 JUNI 1978

Dr. Celso Muniz

(VU) bepleit in stelling

bij zijn

proefschrift:

Leerstoel spaans als middel voor VU om kuituur dissidenten te bestuderen "De insteUingr van een stndierichtinir spaanse taal- en letterkunde op hoofdvakniveau aan de fakulteit der letteren van de VrQe Universiteit zou aan de hispanistiek in het algemeen en aan het protestantisme in het bqzonder de mogeMjkheid bieden, meer zicht te kragen op een belangrqk gedeelte van de spaanse cultuur dat tot nu toe onbekend is gebleven of niet juist günterpreteerd is, nJ. de bydrage die aan de spaanse cultuur is geleverd door spaanse protestanten en door andere kritische christelqke kunstenaars en schrijvers die officieel als 'dissidenten' gekenmerkt zQn. Daardoor zou ook het nederlands protestantisme aan de protestantse christenen in de spaans-sprekende landen grote morele en culturele steun kunnen verlenen.' Een stelling naar aanleiding van de rectorale rede van nu*. W. F. de Gaay-Fortman, V.U., 1963, waarin de rector o.a. zei: "Voor het spoedig instellen van twee nieuwe leerstoelen in de fakulteit der letteren veroorloof ik m^j een lans te breken. Ik bedoel de kunstgeschiedenis en de spaanse taal- en letterkunde.'

De hierby afgedrukte stelling is geponeerd door dr. Celso Muniz, wetenschappelijk hoofdmedewerker in de spaanse taal- en letterkunde by zyn promotie begin deze maand. Zyn proefschrift handelt over de astiirlaanse varianten van het galicisch. In dit artikel gaat het evenwel om de in (fe stelling bepleitte invoering aan de VU van spaans op hoofdvakniveau. De VU is nameiyk één van de weinige nederlandse universiteiten waar spaans enkel als byvak wordt gedoceerd. Er zyn vier wetenschappelijke stafleden en ongeveer 120 studenten die spaans als byvak in hun studiepakket hebben opgenomen. We spreken met de heer Muniz over de beweeggronden van het poneren van zyn stelling.

door Bart

Muysson

volledige sectie. Maar ja, de economische toestand is verslechterd: bezuiniging, personele stop zodat een vertraging is ingetreden. De belangstelling van studentenzyde voor het spaans is evenwel in de loop der tyd enorm gegroeid. De stand van zaken momenteel is dat nu aan vyf universiteiten een leerstoel spaans is. De VU heeft wel een prioriteitspositie verworven om als zesde in aanmerking te komen, volgens een rapport van de CBL (Commissie Besturen l e t teren). Maar nu heeft minister Pais een stop op het spaans in-

Opus Dei Paul gaat nader in op de tegenwerking die JHj de VU zou bestaan: 'Spaans wordt hier gewoon geblokkeerd als hoofdvak. Elke letterenfaculteit die zichzelf respecteert moet toch spaans opnemen, een taal die door 220 miljoen mensen wordt gesproken. Naar myn idee wordt dit tegengewerkt door diverse administratieve organen aan de VU. w y worden in onze verlangens niet serieus genomen. Spanjaarden worden nog altqd gezien als een soort gastarbeiders, ook al doceren ze hier ook. Als ze politieke zaken aandragen wordt het gevaariyk omdat de rest va^ de nederlandse imiversiteiten toch dat traditionele beeld handhaaft van de spaanse cultuur. Ik heb zo het idee dat elementen binnen de spaanse secties beïnvloed worden door Opus Deï leden, die koste wat kost de verandering willen tegenhouden.' De laatste opmerkingen van Paul gaan Muniz iets te ver. Hij wil liever aangeven wat ontbreekt aan de bestudering van de spaanse cultuur: 'Het gaat er meer om dat gedeelte van de spaanse cultuur te bestuderen dat nog niet onderzocht is. Beschreven tot nu toe is de cultuur van de macht, maar niet de cultuur van de onderdrukten. De taak van een sectie spaans aan de VU zou kunnen lig-

z y n personalia lulden in het kort: in 1928 geboren in Allande (Spanje), in 1962 naar Nederland gekomen en sinds 1967 docent aan de VU. Hy is inmiddels tot Nederlander genaturaliseerd, z y n echtgenote, die eveneens spaans aan de VU doceert, verbiyft op het tydstip van het interview met vakantie in Spanje. Wel aanwezig by het gesprek is zyn paranimif by de promotie, de deze week afgestudeerde historicus Paul Mulder, die spaans als byvak gevolgd heeft. Hy heeft een grote belangstelling voor de spaanse cultuur en geschiedenis, wat tot uiting kwam in zyn doctoraalscriptie, die handelt over het 'national catolicismo' in de tweede spaanse republiek (1931-1936). Als paranimf by het interview vervult hy een meer actieve rol en lanceert opmerkeiyke anti-papistische uitspraken. Plaats van handeling is de smaakvol ingerichte woonkamer van de familie Muniz in een hoekhuls aan de Amstelveense Soerlaan, waar voordien de uit café-chantantkringen bekende Herman Tholen gehuisvest was. De heer Muniz spreekt verstaanbaar nederlands met duideiyke spaanse accenten. Af en toe springt Paul hem by. Hoe komt het eigenlijk dat spaans aan de VU niel op hoofdvakniveau gedoceerd wordt, terwijl aan vijf andere nederlandse universiteiten dit wel Tiet geval is? Mimiz: 'Vooropgesteld dient te worden dat de VU erg laat begon- . nen is met de instelling van een faculteit der letteren. Daarby komt dat de romaanse talen helemaal achteraan kwamen. Frans werd, geloof ik, het eerst in de jaren '50 als hoofdvak geïntroduceerd. In de rectorale rede van prof. de Gaay Fortman, die ik by de stelling aanhaal, kwam in 1963 ook al de wens naar voren een leerstoel spaans in te stellen. Hy achtte het belang van het spaans erg groot als opening naar een grote ryke cultum- van meer dan twintig landen en in het byzonder met het oog op onze rijksdelen in Latyns Amerika (Sxuiname, Antillen). Dat had wel als onmiddeliyk resultaat dat het volgende jaar spaans als byvak aan de VU werd geïntroduceerd. Myn vrouw werd één van de eerste docenten. Het lag toen al in de bedoeling dat spaans zou uitgroeien tot een

ke leer. Van de twee Spanje's wordt eigeniyk maar één belicht, nameiyk het officiële Spanje. Dissidenten, of het nou waldenzen, erasmisten, protestanten of anderen zyn, worden in de orthodoxie niet beschouwd als echte Spanjaarden maar eerder als buitenlanders en vallen dus buiten de officiële cultuur.' Denkt u dat een leerstoel spaans aan de VU dat vacuüm in de bestudering van de spaanse cultuur zou kunnen opvullen? Muniz: 'We zouden meer mogeiykheden hebben. Op het ogenblik is het onderwys in het spaans aan de VU in grote mate gericht op de taalverwerving. In de twee jaar die voor het byvak staan en in de vier jaar voor hen die de onderwysbevoegdheid willen behalen kim je niet veel meer doen. Myn stelling heeft trouwens geen betrekking op de technische realisering van spaans als hoofdvak maar is eerder bedoeld om aandacht te wekken voor de bestudering van spaanse dissidenten en hervormers.' Hy noemt als voorbeelden de TAstitución Libre de Ensenansa met Fernando de Castro en Giner de los RIos in de 19e eeuw en uit de tyd van de inquisitie kardinaal de Caransa als symbool van het evangelische christendom. De stroming wordt in de tegenwoordige tyd voortgezet door de theoloog en schryver Gonzalez Ruiz.

Franquisme ander jasje

in

Het gesprek verplaatst zich naar het huidige Spanje. Paul Mulder heeft weinig fiduxne in de democratisering die na de dood van Franco is ingetreden. Van de toegenomen pluriformiteit die mogelijkerwijs gepaard sou gaan met meer aandacht voor de dissidenten in de spaanse cultuur heeft hij geen hoge pet op. 'In de laatste jaren is er niets wezeniyks veranderd. De democratie is slechts formeel ingevoerd. Aan de buitenkant klopt alles. Maar het punt is wie trekken er aan de touwtjes. De democratie is het platform om Spanje een rol te geven in de EEG en de NAVO. De centrumparty van Suarez is gewoon een erfenis van het franquisme in een ander jasje. Spanje moet het liefst een steunpunt blijven van het katholicisme. Dat is altyd de bedoeling van het Vaticaan geweest. In d^ nieuwe grondwet die by het referendum van oktober wel aangenomen zal worden staat een artikel vermeld dat de staat relaties onderhoudt met alle kerkeiyke genootschappen maar in het byzonder met de katholieke kerk. Dat zal waarschynlyk uitlopen op een nieuw concordaat met het Vaticaan.'

Promovendus C. Muniz (links op de foto) in gesprek met co-promotor prof. dr. J. Roudil van de Franse universiteit Paris-Nord. gesteld. Dus die mogeiykheid is voorlopig afgesneden.' Paul vermoedt dat er meer achter de achterstelling van het spaans bij de VU zit dan alleen de economische argumenten: 'In de jaren zestig was er geen sprake van bezuiniging en had spaans allang hoofdvak kunnen worden. Naar myn idee heeft het te maken met één groot vooroordeel: Spanje is katholiek. De vrees bestond dat men een brok katholieke cultuur zou binnen halen. Dat tref je ook nu nog aan. Een drs. geschiedenis vroeg met verbazing aan me: Hoe kun jy als protestant aan de VU spaans studeren? Dat is een voorbeeld dat wyst op de monopolisering van de spaanse cultuur door de katholieke kerk. De hispanistiek in Nederland is naar myn mening nog paapser dan de paus.'

gen in het aandacht besteden aan de cultuur van de spaanse protestantse minderheid die nu weggemoffeld wordt uit de officiële geschiedsscbryving. Het gaat daarby vaak om intellektuelen, die veel verbindingselementen hebben met de grotere Europese cultuur. Maar ruimer gesteld, we kunnen al spreken van twee Spanjes vanaf de achtste eeuw toen de christenen tegen de arabieren streden. Sinds die tyd heeft Spanje zyn identiteit verworven als verdediger van het christendom en is er sprake van een eeuwenlange symbiose van politieke en religieuze macht. De structuur van de spaanse maatschappy eindigt er> culmineert in de hiërarchische kerk en de confessionele staat Dat betekent dat de wetgeving gebaseerd moet zyn op de kathoUe-

Muniz illustreert vervolgens de vervlechting van kerk en staat in Spanje aan de hand van zijn persoonlijke ervaringen. 'Ik was van 1953 tot en met 1962 docent in de theologie aan het grootseminairie van Oviedo. Uiteindeiyk kwam ik tot het inzicht dat op grond van de bybel de structuur en de macht van de katholieke kerk in Spanje indruisten tegen myn geweten. Als ik het geloof werkeiyk beleven wou, dan moest ik de kerk verlaten. Het was toen erg moeiiyk om in Spanje te biyven. Als je iets tegen de kerk inbracht werd je aangezien voor tegenstander van het politieke systeem. Er ontstaat dan een psychologische druk op je dat je gek wordt of als gek beschouwd wordt. Het was verder onmogeiyk een baan te krygen. Een arbeider had al een verklaring van de kerk nodig om aan werk te komen. Ik ben toen in contact gekomen via een protestantse evangelist met een ex-priester in Nederland, ds. Hegger, die een opvangcentrum voor

Paul Mulder, historUms en paranimf van Muniz. ex-priesters had, 'in de rechte straat' geheten. Ik kon Spanje alleen uitkomen omdat ik te kennen gaf naar het tweede Vaticaanse concilie te gaan. Anders had ik geen paspoort gekregen. Zo ben ik naar Nederland gekomen. Hier ben ik toegetreden tot de gereformeerde kerk vrygemaakt.' U hebt Spanje dus verlaten vanwege de orthodoxie en hier wordt u lidmaat van een nogal als orthodox bekend staand kerkgenootschap. Muniz: 'Het was eigeniyk toevallig dat ik deze kerk heb gekozen. De vrygemaakt-gereformeerde kerk heeft veel contacten met spaanse protestanten en via hun ben ik in aanraking gekomen met deze kerk. Binnen de reformatie bestaat toch altyd meer vryheid om echt christeiyk te kunnen leven en in dit kerkgenootschap is voor my voldoende ruimte aanwezig.'

Fictieve

brieven

Ook in Nederland werd Muniz niet met rust gelaten door de spaanse orthodoxie. 'Myn vertrek uit Spanje sloeg als een bom in by de kerkeiyke kringen. Je had een goede positie, veel goede vriendschappen, contacten met de bisschop en de hiërarchie. In Nederland ontving ik veel brieven uit Spanje van mensen die een zelfde crisis doormaakten. Ik schreef hun terug dat ze him overtuiging moesten volgen maar eerst wel moesten proberen om van binnenuit daar de situatie te veranderen. Het was niet myn bedoeling de mensen daar op te ruien. Ik kreeg ook brieven van een leraar van een seminarium, die in moeiiykheden verkeerde en allerlei adviezen inwon. Later kwam ik er achter dat de brieven fictief waren en afkomstig waren van een direkteur van een katholieke instelling die wilde weten wat voor brieven ik schreef. Ook kreeg ik een tip via iemand van de spaanse ambassade in Nederland dat ik hier in de gaten werd gehouden vanwege myn vele contacten met uitgeweken spaanse protestanten en myn publikaties, terwyi ik helemaal geen politieke militant ben. U kunt hieraan zien hoe de kerk en de poUtiek in Spanje samenvallen.' Tenslotte de vraag aan beide gesprekspartners hoe zij in de toekomst hun opvattingen willen uitdragen. Muniz: 'Naast het taalonderwys zal ik my bezig houden met onderwerpen van de vergeten kant van de spaanse cultuur met byzondere aandacht voor de spaanse protestanten, die nooit als echte Spanjaarden beschouwd zyn. Er Ugt nog veel op my te wachten wat dat betreft.' Paul: 'Ik zou het liefst in de journalistiek gaan om te schryven over Spanje en Zuid-Amerika. Wetenschappeiyk gezien baal ik zo van de VU dat ik het idee heb dat ik daar alleen üt te vergaderen en door de bureaucratie wordt opgezadeld met allerlei dingen dat er geen tyd overbiyft voor echt onderzoek. Myn hele studentenassistenschap heeft eruit bestaan brieven te schryven, het archief te organiseren, te vergaderen en te copiëren. Ik was het liefst by de spaanse sectie gebleven maar daar is geen geld voor. Ik zou dan nog meer ruchtbaarheid willen geven aan myn stryd tegen de traditionele opvattingen in de hispanistiek. Ik ga in elk geval door met xlit onderwerp.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen