Ad Valvas 1977-1978 - pagina 443

AD VALVAS — 16 JUNI 1978

v wetenschapsvoorlichting en ­ journalistiek chtii ) stelt een Brits r a p p o r t 'Science g W( nd t h e media' resoluut, d a a r m e e it 01 nderstrepend d a t h e t geven van rlich iformatie niet zonder meer gelijk gekc laat a a n edukatie en d a t de m e ­ i str ia die edukatie m e t nastreven. ne rfteir job ts to interest, inform, influcTice lülf tertain and sometimes ierl e general public'. Dit rapport elati an de British Association for t h e nenl Avancement of Science, m a a k t keru ok nog eens scherp h e t onder­ Le 01 :heid dmdelijk tussen wetenschap wet n journalistiek. De beide profes­ gi les hebben met elkaar gemeen d a t uden O wetenschap n a a r h e t publiek en kfillen brengen, m a a r er is verder ^fte een overeenkomst in h u n erva­ itie mg en belangen, h u n motieven in houding. mie De j o u r n a h s t wil gelezen worden, ler ajn medium ontleent h e t b e ­ Is d taansrecht a a n h e t lezerspubliek, sma ïlfs als d a t geen h a r d e c o m m e r ­ nde lele eis is. Hij schrjjft verhalen irma ie hij boeiend vindt voor de lezer, /oor aarbij hij zo mogelyk ook een L de ntische en opiniërende funktie ïrs ervult. Ook de wetenschapsjour­ bu allst werkt volgens die principes, »ein Iij heeft te m a k e n m e t de b e ­ oepsopvattingen van zijn vakge­ oten en de eisen, die h e t m e d i u m schi ~~jj an h e m stelt. D a a r ligt m t e r a a r d 'alui ^ ^^o^ van veel misverstand m e t Ivis ^ wetenschapper, die zijn eigen ïllir sferentiegroep vindt i n h e t fo­ ^ ] om van vakgenoten. )nafhankelijk te zyn v a n h e t u n i ­ nes ersitaire bestuur is noodzaak n V mdat juist 'tn konfliktsituaties nbit mversttaire instanties en groepen : te 4^ cht geneigd zijn de nadruk op We et eigen belang te leggen'. Op een tintal terreinen, zoals h e t b e ­ jjjjj tuurlijk reilen en zeilen, h e t o n ­ erwys, h e t personeelsbeleid en ran iergelijke hebben veel der u ­ b l a ­ , I en zich die eigen speelrmmte lekt erworven. Konflikten in h e t ver­ ;n !den hebben geleerd hoe moei­ kers .j^g aam belangengroepen b i n n e n de niversiteit afstand doen van h u n ilaim' op h e t blad D a t geldt zo­ at 1 el voor bestuurders, als voor loop roepen s t u d e n t e n of w e t e n s c h a p ­ VI ers, die meenden d a t h i m zaak ijekt nvoldoende werd 'verkocht'. en. [et wetenschappelijk onderzoek is mei nge tijd ook in de kolommen mot Tan de universiteitsbladen wat >ept( bmten schot gebleven. Doorgaans t, eperkt het zich tot onderzoek, strei at zijn aktualiteit ontleent a a n •licli iet feit d a t de gelukkige weten­ bu chapper erop promoveert Die ge­ !lOTl . populariseerde verslagen geven ^rf aeestal een uiteenzetting van h e t nderzoek. de gevolgde werkwijze ^f n enkele konklusies Vragen n a a r het Ie maatschappelijke relevantie, 'eui aat s t a a n ' d e wetenschappelijke aan ;waliteit, blijven buiten beschou­ woi nng

Wetenschapsjournalist lastig Us de wetenschapsjournalist die 'ol op zich iieemt om de weten­ «hap op de voet t e volgen, neuwsgierig. lastig, onthullend en erklärend, d a n zal hij er niet a a n mtkomen ook te oordelen en t e oetsen. Hij zal feiten moeten we­ ien, zijn eigen mening of die van Ie wetenschapper onderscheiden, *n interpretatie geven van h e t «lang van het onderzoek en de 'm '^"f^yjte maatschappelijke effek­ en Ook de kwal'te't van h e t o n ­ lerzoek k a n niet buiten schot blij­ en. Want de w e t e n s c h a p s j o u m a ­ ist zal moeten n a g a a n w a a r h e t mderzoek nog stemit op feiten en aar het overgaat in meningen van de onderzoeker, al dan niet ontroversieeL Indien nodig zal IJ zelfs bij kollega­wetenschap­ rs te rade moeten gaan om dui­ delijkheid te krijgen (Wal m de maatschappij­weten­ happen waar nogal wat 'scho­ [ensTijd word'­ ge\oerd is die adpleging \ a n \ a k g e n o t e n zin­ ol hoewel ook in bijvoorbeeld de Kusche wetenschap oier levens­ «.angrijke zaken als h a r t ­ en ziekten tegenstrijdige o p \ a t ­ insen leven tUversitaire lournalisten komen

onvermydeiyk i n een s p a n n i n g s ­ verhouding te s t a a n m e t de b e ­ trokken wetenschappers als zy i n ­ derdaad verder g a a n d a n een g e ­ populariseerd verslag van h e t o n ­ derzoek. Als zij toetsen en oorde­ len, is al direkt h e t dilemma of over onderzoek, d a t gemeten n a a r hxm m a a t s t a v e n onder de m a a t biyft, ook gepubliceerd moet wor­ den. De r e p u t a t i e v a n de weten­ schapper wordt d a n ter diskussie gesteld, en d a t r a a k t rechtstreeks zijn belang. E e n dilemma, d a t nog eens b e ­ moeilijkt wordt door h e t o n t b r e ­ k e n van een beoordelingssysteem b i n n e n de fakulteiten en universi­ teiten, w a a r a a n de journalist zich zou k u n n e n refereren. Hij is a a n ­ gewezen op zijn eigen, vooral j o u r ­ nalistieke, kriteria en de beschik­ b a a r h e i d e n betrouwbare b r o n n e n om de gekregen informatie t e toetsen en t e verifiëren. De b e ­ trouwbaarheid v a n die b r o n n e n is a l t y d relatief, w a n t w e t e n s c h a p ­ pers zyn even betrouwbaar als alle m e n s e n w a n n e e r er belangen i n h e t geding zijn.

De journalist moet de r u i m t e h e b ­ ben om z y n eeriyke v e r o n t w a a r d i ­ ging t e t o n e n e n de styimiddelen t e gebruiken die h e m i n s t a a t s t e l ­ l e n zyn lezers t e bereiken. I n d e r d a a d gelden i n een w e t e n ­ schappeiyke polemiek a n d e r e n o r ­ m e n : d a a r eist m e n zonder voor­ behoud een korrekte toon e n een zakeiyke inhoud. De journalistiek moet h e t r e c h t claimen op h a a r m a n i e r h e t publiek t e overtuigen en op grond v a n h a a r o v e r w ^ i n ­ gen de diskussie t e voeren.

Tot welke strubbelingen kritische publikaties over onderzoek a a n ­ leiding k u n n e n geven, illustreert een recente affaire v a n h e t Utrechts Universiteitsblad. E é n van de medewerkers t r o k fel v a n leer tegen promotie­onderzoeken, w a a r i n verslag werd g e d a a n v a n experimenten m e t proefdieren. H g m a a k t zich k w a a d over de gemak­ kelgke m a n i e r w a a r o p in die proefschriften over de proeven m e t dieren wordt gepraat, verpakt in wetenschappelijk jargon, e n wordt soms ziedend als h e m blijkt d a t de dood v a n die diertjes wei­ nig of niets heeft opgeleverd. "En je h e b t geen flauw idee waarvoor al die dode r a t t e n m e t h u n spitse snoetjes k u n n e n dienen, ook a l lees je h e t proefschrift twee keer, zoals ik'.

De m a a n d b l a d e n , w a a r i n zq h u n uitstekend gedokimienteerde e n goed geschreven verhalen pubU­ ceerden, beleefden een ongekende groei e n gaven eigeniyk de stoot naar de massa­media. Deze 'muckrakers' beschreven n a u w ­ keurig de werkeiykheid v a n die dagen, v a a k n a langdurig en i n ­ tensief onderzoek, e n pubUceerden d a t i n bondige n m a r ook v e r o n t ­ waardigde verhalen. D e n H o l l a n ­ der stelt a c h als soci(%raaf en s o ­ cioloog de vraag of dit soort j o u r ­ nalistiek n u de kwalifikatie "we­ tenschappeiyk' verdient, a a i ^ e ä e n er ook nogal w a t onderzoek a a n voorafgaat. Die vraag beantwoordt h y ontkennend, w a n t de m e t h o d e v a n de m u c k r a k e r s werd nooit w e ­

Staartje Die publikaties kregen een s t a a r ­ tje: de medische fakniteitsraad n a m een motie a a n , w a a r i n b e t redaktiebeleid v a n h e t U t r e c h t s Universiteitsblad een bedreiging van de vrije meningsuiting werd genoemd. I n datzelfde n u m m e r verschijnt, behalve de ingezonden brief v a n de medici, ook i n de rubriek I n f o ­ mededelingen een berichtje van h e t college van bestuur, onder h e t kopje: college van bestuur gispt redaktiebeleid universiteitsblad. Het college komt d a n tot de vol­ gende, opmerkelijke u i t s p r a a k : 'In het universiteitsblad is naar de mening van het college van be­ stuur zeker plaats voor gefundeer­ de kritische beschouwingen over proefschriften, mits zakelijk van inhoud en korrekt van toon'. De valkuil w a a r i n de journalist d a n wordt gelokt, s t a a t wagenwijd open: h y wordt uitgedaagd een 'gefundeerde' beschouwing ten beste t e geven, waarmee de b e ­ trokken wetenschappeiyke oppo­ n e n t h e m er al t e gemakkeiyk toe k a n verleiden h e t gevecht m e t z y n wapens te voeren. D a n r a a k t de wetenschapsjournalist betrokken in een wetenschappeiyke diskussie, die h y op voorhand als n i e t ­ s p e ­ cialist moet verliezen. Het Utrechtse geval is zo boeiend omdat de a u t e u r niet de weten­ schappelijke kwaliteit van de proefschriften primair in twyfel trok, m a a r vooral de a a n d a c h t vroeg voor h e t gebruik, of liever gezegd h e t misbruik v a n proefdie­ ren voor een bepaald soort m e ­ disch onderzoek. D a t wilde hij a a n de k a a k stellen, op een m o m e n t d a t van meer k a n t e n h e t gebruik van proefdieren a a n de orde was gesteld Het s t a n d p u n t van h e t Utrechtse college van bestuur laat m e t veel r u i m t e voor 'onthullmgsjournalis­ tiek'. Natuurhjk, juist die vorm van journahstiek moet zich base­ ren op feiten, m a a r van evenveel belang is de m a m e r waarop een bepaalde misstand wordt gehekeld.

HUMCMOCfl«PftK?

t

\

Onthullen

O

S«ï^ \

»iZl

Een w a r m pleidooi voor die ' o n t ­ hullingsjoumalistiek' voert de Amsterdamse socioloog e n A m e ­ rikanist A. N. J . d e n Hollander i n zijn boek "Het démasqué v a n de samenleving'. Hij beschrgft d a a r ­ i n de opkomst en bloei v a n de 'mnckrakers', een groep Journalis­ t e n i n Amerika in b e t eerste d e ­ cennium v a n deze eeuw, die een ware r a g e veroorzaakten m e t h u n onthulling v a n allerlei s c h a n d a ­ len.

mt

(_

tenschappeiyk, bleef a l t q d j o u r ­ nalistiek. D e n Hollander is wel cynisch g e ­ s t e m d over 'onthullingsjoumalis­ tiek' i n h e t universitair milieu: 'Daar waar de traditie heerst, en toaar een deel der aanwezigen,, mensen sonder eigenlyke persoon­ lyke merites BOB veel betekenis, ach in het bezit weten of wanen van een status die hun slechts in­ stitutioneel toevalt, door hun ambt bijvoorbeeld, is het signaleren van schijn een gevaarlijke bezigheid. Een typisch milieu van dien aard is een faktUteit van een universi­ teir. D e imiversiteitsbladen, als groep verzameld i n de G e m e e n s c h a p p e ­ l y k e ITniveisitaire Persdienst, v a ­ riëren sterk in h u n aanpak van

Toenemende interesse voor onderwerp en werkloosheid

h e t wetenschappelijk onderzoek, zowel w a t de omvang als w a t de m a n i e r waarop betreft. Het o n ­ langs vernieuwde blad i n Delft heeft nog h e t meest duideiyk g e ­ kozen voor de systematische beeldvorming: i n een a p a r t deel ' o m t r e n t onderzoek' v a n h e t k e u ­ rig ogende blad worden willekeu­ rige technische ontwikkelingen aangesneden en t o ^ e l i c h t a a n de h a n d v a n allerlei D e l f t s ­ o n d e r ­ zoek. De wetenschappers zelf k r y ­ gen dikwyis de leans over h u n o n ­ derzoek t e schryven, i n gepopula­ riseerde vorm. H e t blad wil k e n n e ­ l y k een formn z y n w a a r w e t e n ­ schappers al d a n n i e t gevraagd h u n onderzoek belichten. (GUPD, Quod

door ekonomische

Novum)

teruggang

Interfakultalre studiegroep 'lange goh/en' van start E r is een interf akultaire studiegroep l a n g e golven' i n oprichting a a n d e VU. X a n g e golven' wil zeggen een r ^ e l m a t ï g e afwisseling v a n perioden m e t een m e e r of m i n d e r sterke ekonomische groei e n tijden, w a a r i n de groei stagneert. I n d e huidige tijd v a n ekonomische inzinking en grote werkloosheid k a n een t o e n e m e n d e belangstelling gekonsta­ teerd worden voor de problematiek v a n de zgn. l a n g e golven', ook wel Kondratieffs genoemd. D e studiegroep, die uit ongeveer dertig uit ver­ schillende disciplines afkomstige docenten en s t u d e n t e n bestaat, heeft inmiddels een eerste bijeenkomst gehad. V a n alle (mogelijk) geïnteres­ seerden w ü dr. G. v a n Roon, docent politieke geschiedenis (faknlteit soeiaal­knlturéle wetenschappen. K o n i n g s l a a n 31, t d . 718543) via Ad Valvas h e t volgende o n d e r ogen b r e n g e n : "Er r ü z e n direkt v r a g e n a l s die n a a r de mogeUJke oorzaken h i e r ­ v a n en n a a r de gevolgen voor de diverse sektoren v a n de ekonomie. Hiermee verbonden z ü n nog weer heel a n d e r e vragen, die o p een mogelijke s a m e n h a n g m e t v e r ­ schynseden en ontwikkelingen o p heel a n d e r gebied in de s a m e n l e ­ ving a t t e n d e r e n . D e lange golven biyken zich n i e t t e bepMken t o t ekonomische verschynselen. By komparatieve onderzoekingen op h e t gebied v a n h e t o n t s t a a n e n de ontwikkelii^ v a n h e t i n d u s ­ trialisatieproces e n v a n de s t r u k ­ t u r e n v a n de industriële s a m e n l e ­ ving zyn de effekten v a n de k o n ­ j u n k t u r e l e golfbewegingen voor verschynselen als de k a p i t a a l b e ­ wegingen, ontwikkelingen op de arbeidsmarkt e n h e t o n t s t a a n e n de groei v a n intervenierende en verzorgende t a k e n v a n d e n a t i o ­ nale s t a t e n van grote betekenis t e achten. H e t verband tussen n a t u u r w e t e n ­ schappeiyk onderzoek, basisinno­ vaties en ekonomische aktiviteit è t a a t eveneens opnieuw in de belangstelling. S c h u m p e t e r ziet hieuwe basisinnovaties als de oor­ zaak v a n de l a r ^ e golfbew^ing i n ekonomische aktiviteit. Voorbeel­ den z y n de ekonomische pushes

t y d e n s de inlaraduktie v a n spoor­ w ^ e n (3e k w a r t 19e eeuw), b e n ­ zin^oaotor ea el^ilarische a a n d r y ­ ving ( n a de tweede wereldoorlc«). I n h u n beginfase veranderen deze basisinnovaties de winstverwach­ t i n g e n i n vrijwel iedere b r a n c h v a n de industrie. Deze l a d e n t o t verhoogde ^ o n c m i s c h e aktiviteit, t o e n a m e v a n de h a n d e l exi. grote inflatie. I n de n e e r g a a n d e fase v a n de Kondratieff doen d e k o s ­ tenreducerende effdcten v a n de innovaties h u n invloed gelden, terwyi nieuwe investeringsmoge­ üjkheden z y n u i t g e p u t : een p e ­ riode v a n d ^ r e s s i e t r e e d t op (1870, 1929, n u ? ) . H e t belang v a n de lange golf t h e ­ orie voor wetenschaps­ e n t e c h ­ nologiebeleid — h e t interessege­ bied v a n de n a t u u r w e t e n s c h a p p e n — ligt n u voor de h a n d : er volgt u i t d a t h e t Monomisch systeem invloed heeft o p d e richting v a n o n d e r z o o en ontwikkeling e n op de (basis) innovaties die d a a r u i t voortkomen. Belangryk z y n de vraagkomplexen v a n relationele a a r d . Hierby den­ ken we a a n de invloeden v a n k o n ­ j u n k t u r e l e golfgewégingen op so­ ciale, poUtieke, kulturele e n a n ­ dere ontwikkelingen. I n hoeverre heeft konjiinkturele a c h t e r u i t g a n g

invloed <^ politieke en sociale ver­ h o u d i n g e n e n ook o p h e t wysge­ rig e n religieus denken ? A a n d e hier aangeduide probleem­ niveaus %[? onderzoeksvragen zal systematisch a a n d a c h t moeten worden geschonken. O m dit t e vergemakkeiyken is een i n t e r f a ­ kultalre studiegroep 'lange golven' in oprichting. O p verzoek k a n a a n geïnteresseerden een exemplaar v a n h e t verslag v a n de eerste b y ­ eenkcHnst v a n deze s t u d i e g r o ^ worden toegezonden. E r zal in de s t u d i e g r o ^ een u i t ­ wisselii^ v a n en een diskussie over ü t e r a t u u r en o n d e r z o ^ ^ e g e ­ vens op g a n g moeten komen. D e a a n dit onderzoeksveld participe­ r e n d e werkeenheden zullen k n e l ­ p u n t e n in h e t onderzoek moeten signaleren e n middels een priori­ teitenprogram nader moeten bestuderen. W a a r h e t hier een multidiscipUnaire problematiek betreft, k a n deze alleen bevredi­ gend in een multidisciplinaire s t u d i ^ r o e p ter h a n d worden g e ­ nomen.'

ALLE M E D I S C H E INSTRUMENTEN F i r m a A. V o s Studentenkorting Ie Oosterparkstraat 153 A m s t e r d a m ­ tel. 020­94 23 79

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen