Ad Valvas 1977-1978 - pagina 75

AD VALVAS — 7 OKTOBER 1977

Dierentuinen - ell(e dag Dierendag} We hébben begin deze week weer Dierendag gehad — een ietwat merkwaardige dag, omdat we onze dieren zo heel verschillend behandelen, met op soms overdreven wijze vertroetelde honden en katten als ene, en kistkalveren en batterijkippen als andere uiterste. Binnen dit Spektrum vinden ook de dierentuindieren hun plaats. Is het nog wel verantwoord om dieren te houden op de wijze waarop de huidige dierentuinen dat doen? Hoewel de dierentuin als instituur al vrij lang bestaat (de oude Egyptenaren hadden al dierenverzamelingen), dateren de oudste nu nog bestaande instellingen uit 1752 (Schönbrunn, Wenen) resp. 1793 (Jardins des Plantes, Parijs). Deze twee tuinen hebben nog voor een belangrijk deel hun oude menagerie-karakter bewaard. In de eerste helft van de 19e eeuw ontstonden de eerste van de 'echte', moderne dierentuinen, met als oudste die te Londen (1828), Amsterdam (1838) en Antwerpen (1843). Werden vroeger de dieren in verblijven, ondergebracht die nauwelijks of in het geheel niet op hun behoeften waren afgestemd, tegenwoordig vindt het dier er in principe alles wat het nodig heeft, en dit draagt er in aanzienlijke mate toe bij, dat het dier het verblijf als zijn eigen terrein, zijn territorium, beschouwt, en zich in de dierentuin thuisvoelt. Een verblijf dat is ingericht volgens de eisen die de betreffende diersoort eraan stelt, is een belangrijke voorwaarde voor het psychisch en fysiek welbevinden van dieren in gevangenschap. Het zal wel duidelijk zijn, dat men goed op de hoogte moet zijn van de natuurlijke leefwijze van een diersoort, wil men het dierentuinverblijf adekwaat kunnen inrichten. Deze kennis betreft in principe alle aspekten; te denken valt aan dagindeling, voedsel- en terreinkeuze, sociale leefwijze, voortplantingsgedrag enz. Indien met al deze aspekten bij de inrichting van het verblijf zoveel mogelijk rekening wordt gehouden, is mi. het in gevangenschap houden van dieren verantwoord. Men kan stellen, dat dit in de goede, moderne dierentuinen wordt na-

gestreefd. Natuurlijk is nog lang niet alles volmaakt — zo het dat al ooit zou kunnen worden.

Ontwikkelingen In de laatste jaren zijn er in de goede dierentuinen de volgende ontwikkelingen te konstater en: 0 men verkleint het aafital diersoorten, waardoor er per soort meer ruimte beschikbaar komt. Het totaal aantal dieren daalt relatief minder sterk, zodat er meer exemplaren van de overblijvende aoorten worden gehouden. 0 de samenwerking tussen de dierentuinen neemt toe, bijv^ door het uitlenen van fokdieren. Het is hiervoor nodig, dat dierentuinen hun competitie-gevoelens opgeven. 9 veel oudere dierentuinen zijn in een stad gelegen en hebben daardoor weinig uitbreidingsnwgelijkheden. Er wordt dan soms een hele nieuwe dierentuin buiten de stad gebouwd (recentelijk in Münster en Madrid), of men huisvest dieren in een soort dependance (zoals er bijv. sinds enige jaren een aantal Artis-wisenten en -bizons in het Amsterdamse Bos verblijven).

In 1975 mocht zij zo'n 150 miljoen verdelen. Over onderzoeksprojecten, als bijdrage in publikatiekosten en voor beurzen aan wetenschappelijke onderzoekers. Het merendeel van de uitgaven ging naar de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek van de Materie. In 1976 was dat 63 miljoen. Voor 1977 vertonen de rijksbedragen aan ZWO een reële daling ten opzichte van het voorafgaande jaar. Daarbij komt dat een onverwachte vermindering van 1,5 miljoen op de rijkssubsidies voor vorig jaar ten laste komt van de uitgaven voor dit jaar. Voorts heeft staatssecretaris Klein een (relatief klein) bedrag geblokkeerd, waarover het ZWO dus niet vry kan beschikken. 'Alles bij el-

% het wetenschappelijk onderzoek. In eerste instantie betreft dit onderzoek teneinde het dierenverblijf zodanig in te richten dat dit (beter) aan de eisen voldoet die het er in onderge-

nog niet voldoende realiseren wat de dierentuinen op dit terrein te bieden hebben. De laatste jaren lijkt er wat dit betreft enige verbetering op te treden; hiertoe zal o.a. ook het unieke, ten behoeve van het wetenschappelijk onderzoek gebouwde chimpansee-verblijf in Burgers Dierenpark te Arnhem hebben bijgedragen. 0 het fokken van met uitsterven bedreigde diersoorten. Aanvankelijk hebben de dierentuinen veel dieren verbruikt, door-

Te gast 'Te gast' is een nieuwe onregelmatig verschijnende rubriek waarin mensen uit de wereld van het wetenschappelijlc onderwüs al dan niet op verzoek van de redaktie hun mening geven over aktuele zaken waarin zq thuis zijn. Aktuele zaken vatten wij op als feiten en ontwikkelingen die zich op het terrein van het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek alsmede in de samenleving van vandaag voordoen. Deze week Jan van den Brink, doctoraal student biologie aan de VU, over de vraag 'Hebben dierentuinen nog zin in de huidige tijd?'

Funkties De funkties van de 'verantwoorde" dierentuin liggen op vier terreinen, en wel: 0 de rekreatie. De dierentuinen voorzien wat dat betreft zeker in een behoefte: geschat wordt, dat in 1976 over de gehele wereld zo'n 150 miljoen mensen een dierentuin bezochten (met 'apies kijken' waarschijnlijk wel als voornaamste motief). Hoewel tegenwoordig via boeken en t.v.-fUms veel informatie over de natuur wordt gegeven-, blinkt toch de behoefte aan het rechtstreekse kontakt met een levend dier groot. De Zwitserse dierentuinbioloog Hediger gaat zelfs zo ver, de dierentuin als belangrijk onderdeel van het biotoop (leefmilieu) van de stedeling te beschouwen. 0 de edukatie. Hiervan is sprake wanneer het publiek tijdens het dierentuin-bezoek ook nog wat kennis opdoet. De die-

Ook ZWO moet woekeren met beschikbare middelen Niet alleen de universiteiten, ook bijvoorbeeld de Nederlandse Organisatie voor Zuiver Wetenschappelijk Onderzoek (kortweg ZWO) zal het in de toekomst met minder geld moeten doen. De konsekwenties van deze bezuinigingen vormen één van de hoofdpunten uit het jaarverslag over 1976 van deze instantie. ZWO is, naast de universiteiten zelf, de belangrijkste bron van onderzoeksgelden.

rentuin vervult zijn edukatieve taak d.m.v. naambordjes op de verblijverii, gi'Iiijes, rondleidingen, speciale tentoonstellingen, het uitgeven van tijdschriften, lessen aan scholieren enz. Op sommige van deze punten valt hier en daar nog veel te verbeteren.

Door Johan de Groot kaar heeft er een zeer belangrijke vermindering plaats van de mogelijkheden van ZWO voor het nieuwe jaar,' zegt het jaarverslag. Omdat voor sommige aktiviteiten toch een reële toename van financiën nodig is, zullen andere extra beperkt moeten worden. Zo is bijvoorbeeld de 'voorjaarssubsidieronde', die vooral bij de alphaen gammawetenschappen in een grote behoefte voorzag, voor 1977 vervallen. Hierdoor kon het budget voor beurzen en het fonds voor publikatiebij dragen gespaard blijven. Men wilde namelijk voorkomen dat een groot aantal onderzoekers tijd en moeite zouden spenderen voor subsidie-aanvragen, waarvan slechts een klein gedeelte gehonoreerd zou kunnen worden. Het jaarverslag besteedt eveneens veel aandacht aan het zogenaamde RWO-overleg en de groei van het aantal taken van de organisatie. Het RWO-overleg y/ordt gevoerd in een werkgroep van afgevaardigden van het ministerie, de Koninklijke Nederlandse Akade-

brachte dier er aan stelt. Verder dat de kennis van de 'dieren (en is veel, minder op dat doel gedu.s ook van hun huisvesting en richt, onderzoek goed mogelijk; verzorging) nog onvoldoende hiervoor is enorm veel materiaal was. Tegenwoordig is er wat dat uit de hele wereld aanwezig. betreft veel verbeterd, en het Veel onderzoek is in de natuur fokken gaat met sommige soorniet^ of althans veel minder _ ten al té goed: leeuwen en bruigoed, mogelijk, bijv. onderzoek ne beren zijn vrijwel niet meer aan eiwitten e.d., draagtijden, op een behoorlijke manier kwijt leervermogen, dagindeling enz. te raken omdat elke dierentuin Men zal natuurlijk in een dieze heeft en er mee fokt. rentuin niet alles kunnen onHet fokken van bedreigde dierderzoeken (men denke bijv. aan soorten wordt steeds belangrijde vogeltrek of de sociale jachtker door de nog altijd voortwijze van een roedel leeuwen!). gaande vernietiging van naDe dierentuinen bieder), veel mo- tuurlijke leefgebieden. Van een gelijkheden voor onderzoek door aantal diersoorten kan men studenten; zo zochten in de afstellen, dat ze nu alleen nog gelopen jaren ook enige VX7voortbestaan (of dat dat in de doctoraal-studenten biologie toekomst zo zal zijn) dankzij (onder wie ondergetekende) hun fok in gevangenschap. Overionderwerpen in de dierentuin. gens zijn er momenteel met twee van de beroemdste voorDr. Van Bemmel wees er in beelden hiervan, de wisent en 1971 in het Vakblad voor Biolohet przewalskipaard, grote progen op, dat veel biologen zich

mie voor Wetenschappen, de Akademische Raad en ZWO. Deze werkgroep bestudeert de relatie tussen een toekomstige Raad voor het Wetenschappelijk Onderzoek en het onderzoek dat door de universiteit zelf wordt uitgekozen en betaald. Volgens ex-minister Trip in zijn nota wetenschapsbeleid zou de nieuwe RWO een soort uitgebreide ZWO moeten worden. De werkgroep is begonnen met het vergelijkbaar maken van (beleids) gegevens over de eerste en tweede geldstroom voor het wetenschappelijk onderzoek. De eerste geldstroom betreft het geld dat zelfstandig door de universiteiten wordt verdeeld, de tweede omvat alle onderzoekssubsidies uit andere bronnen, zoals ZWp. Eind vorig jaar is het RWO-overleg in een Interim-rapport met enkele voorlopige konklusies gekomen. Over de wijze waarop de deelstromen dienen samen te werken en over de taakstelling en vorm van de toekomstige RWO. Dit rapport wordt nu uitvoerig besproken binnen de verschillende organen van ZWO.

Arbeidsmarkt-

onderzoek

Vanwege de groei van het aantal taken van ZWO is uitbreiding van de bemanning en huisvesting van het bureau nodig geworden. Oorzaak voor de toename van het werk zijn onder andere de deelname aan het RWO-overleg, aan internationaal wetenschappelijk overleg en de start van een Nationaal Onderzoeksprogramma op

blemen ten gevolge van een grote mate van inteelt. Men moet ook wel bedenken, dat men weliswaar in een dierentuin wel een 'voorraad' dieren van een bepaalde soort kan fokken, maar dat deze toch niet in hun natuurlijke woongebied teruggebracht kunnen worden wanneer de omstandigheden, die daar de achteruitgang veroorzaakten, niet zijn verbeterd. Bovendien is het weer aan het leven in de natuur wennen van uit dierentuinen afkomstige dieren vaak een moeizame en tijdrovende bezigheid. Men kan van mening verschillen of een alleen nog in gevangenschap vóórkomende diersoort nog wel een 'echt' dier is, of alleen een karikatuur daarvan, maar het is natuurlijk altijd nog beter dan wanneer er helemaal geen exemplaren meer zijn!

Geen paradijs, maar . . . Al met al moge uit de vier hier geschetste funkties van de dierentuin blijken, dat er wel enige motieven zijn die het in gevangenschap houden van dieren rechtvaardigen. De dierentuinbioloog mag daarbij niet zo ver gaan de dierentuin als een soort parc^iijs af te schilderen: 'de dieren verkeren er onder zeer bepaalde, niet-natuurlijke omstandigheden, al is het leven er in sommige opzichten wel gemakkelijker dan in de natuur (bijv. geen vijanden; medische verzorging; voedel makkelijk en in voldoende mate verkrijgbaar). Concluderend: het lijkt wel wat overdreven om te zeggen dat voor het dierentuindier elke dag Dierendag is, hoewel anderzijds in de dierentuin het ook zeker niet zo slecht hebben als sommige publikaties wel willen doen geloven. De dierentuin heeft heden ten dage zeker zin, en het in gevangenschap houden van dieren onder dergelijke omstandigheden is verantwoord. Wanneer men denkt aan de toenemende vervreemding tegenover de natuur en aan het steeds kleiner worden van de nog aanwezige natuurgebieden in de wereld, lijkt er voor de goede dierentuinen ook een toekomst te zijn weggelegd. Daarbij zal men het niet zonder (dierentuin-)biologen kunnen stellen.

Universiteitsraad UvA wil Chilenen houden De universiteitsraad van de Uniyersiteit van Amsterdam wil de arbeidsplaatsen van vqf Chileense werknemers behouden. In een motie, die de raad heeft aangenomen, wordt van het bestuurscollege geëist dat het protesteert tegen het mininsteriële besluit geen extra geld voor de het gebied van demografie en de arbeidsmarkt. Programma's waarover ZWO het onderzoeksbeheer is gaan voeren. Voorts blijkt uit het jaarverslag dat er pogingen worden ondernomen om na de andere wetenschappen nu ook voor taal-, aarden politieke wetenschappen tot een ZWO-Stichting te komen. Voor politikologie zal dat waarschijnlijk in de loop van dit jaar nog lukken. Het verslag konstateert een achterstand op het gebied van koördinatie en samenwerking van de maatschappij- en geesteswetenschappen ten opzichte van de exakte en levenswetenschappen. Voor het inlopen van deze achterstand is echter meer geld nodig dan ZWO daarvoor op het ogenblik beschikbaar meent te kunnen stellen.

arbeidsplaatsen stellen.

beschikbaar

te

De vijf Chilenen maken deel uit van een groep van zes vluchtelingen die sinds 1974 bij de universiteit werken. Een van hen kreeg een vaste aanstelling, de anderen werken op een tijdelijk arbeidscontract. (Red.) Advertentie

TIJDELIJK GELDGEBREK?

UITZENDBURO DE WERKBANK

ongeschoold personeel Tel. 020-162121

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen