Ad Valvas 1977-1978 - pagina 115

AD VALVAS — 4 NOVEMBER 1977

3

Meer — ook industriële — plannen voor DNA-recombinant-experimenten anl-experimenten

in in ons ons land land in in voorbereiding voorbereiding

ssie voor ethische kant Beraad over vraag of commissie leant erfelijidieidsonderzoelc VU nodig odig is De vraag of er behalve de kortgeleden gevormde (voorlopige) biologisehe veiligheidscommissie voor h e t reeds gestarte DNA-recombinantieonderzoek a a n de VU ook een commissie voor de ethische aspekten ervan dient t e komen is nog onbeantwoord. Eerder dit j a a r heeft de commissie milieuproblematiek zich m e t de v r a a g bezig gehouden, m a a r deze a c h t t e zich niet de aangewezen club om er een uitspraak over t e doen. Voorzitter dr. K. van Nes: IVIen realiseerde zich d a t h e t een I n t u s s e n begint ook i n ons l a n d l a n g z a m e r h a n d een diskussie over de voors en tegens v a n h e t m a n i puleren m e t de erfelijkheid op gang t e komen. Zo heeft h e t Verbond van Wetenschappelijke O n derzoekers (VWO) onlangs k r i tiek geuit op h e t in m a a r t verschenen eerste r a p p o r t van de commissie belast met h e t t o e a c h t op genetische manipulaties van de Koninklijke Nederlandse Academie v a n Wetenschappen (KNAW). D e KNAW-commissie heeft de risico's v a n h e t DNA-recombinant-onderzoek onderschat, zegt h e t i n een in h e t blad 'Wetens c h a p en Samenleving' afgedrukte verklaring. 'De commissie geeft weliswaar toe d a t h e t optreden van epidemieën en de verstoring van n a t u u r i y k e evenwichten door gewUde of ongewilde verspreiding van genetisch gemanipuleerde organismen niet met zekerheid vaK uit te sluiten, m a a r zij leidt h i e r uit géén duidelijk kriterium af voor de a a n v a a r d b a a r h e i d van experimenten. De commissie rangschikt de risico's van de verschillende experimenten op a a n vechtbare g r o n d e n als meer of minder ernstig, w a a r n a een a a n tal experimenten wordt verboden, en de rest wordt toegestaan.' Als er specialisten op h e t gebied v a n de risico-analyse in de commissie h a d d e n gezeten, zou er wel wat anders uit de bus zijn gekomen, vermoedt h e t VWO. Het VWO vindt d a t de experim e n t e n moeten worden bevroren. Het noemt het onbegrijpelijk d a t de regering (minister Vorrink CS.) volgens h a a r medio augustus op basis van h e t KNAW-rapport getrokken beleidskonklusies o n danks onvoldoende inzicht h e t onderzoek in afwachting van een wettelijke regeling toch wil l a t e n doorgaan. (Er k u n n e n vrijwillige kontrakten worden afgesloten tussen onderzoekers, h e t bestuur van h u n imiversiteit of bedrijf en de KNAW-commissie. Na een visitatie m e t h e t oog op de veiligheidsvoorzieningen k a n het o n derzoek beginnen. De VU is de eerste instelling w a a r h e t licht zo op groen is gezet.) Het VWO b e t r e u r t h e t d a t niet eerst publieke besluitvorming heeft plaatsgevonden en d a t h e t DNA-recombinantie-onderzoek niet direkt in een beheersbare struktuur is ingepast. De ook door minister Vorrink c.s. gevoelde noodzaak van een brede diskussie dient in daden te worden omgezet. 'Breed' moet niet alleen op wetenschappers duiden. E n in de evaluatiecommissie, die in de beleidskonklusies is voorgesteld, moet ook p l a a t s zijn voor (kritische) risico-analisten en deskundigen op h e t terrein v a n de relatie maatschappij-wetenschap en h e t milieu.

genoemd. 'Het g a a t niet a a n om te stellen, zoals h e t VWO-bestuur doet, d a t in deze discussie (de i n t e r n a t i o n a l e discussie over de r i sico's van h e t DNA-recombinatie-onderzoek, red.) de potentiële gevaren zijn onderschat, of d a t de risico's zün gebagatelliseerd, e n vervolgens de richtlijnen, die voor h e t onderzoek zijn opgesteld in' verschillende l a n d e n en in Nederl a n d door de Akademiecommissie belast m e t h e t toezicht op g e n e tische manipulatie, als onvoldoende t e bestempelen. De r i c h t lijnen berusten op overwegingen waarbij de beschikbare kennis van de genetica en de fysiologie v a n bacteriën, e n kennis over de epidemologie v a n pathogene b a c teriën en over evolutionaire p r o cessen i n beschouwing genomen zijn.' V a n K a m m e n zegt geen moleculair bioloog, geneticus, microbioloog of epidemoloog i n Nederland of h e t b u i t e n l a n d t e k e n n e n die de overwegingen waarop de r i c h t lijnen zijn gebaseerd als ondeugdelijk of a a n v e c h t b a a r heeft g e kwalificeerd. 'Op dit m o m e n t is onderzoek m e t recombinant-DNA uitsluitend toegestaan in een klein a a n t a l goed gedefinieerde biologische systemen. Als gastheer voor de vermeerdering van h e t recombin a n t - D N A wordt daarbij gebruik g e m a a k t v a n Escherichia coli K12 (menselijke darmbacterie die kreupel wordt gemaakt, red.). Uitvoerig onderzoek heeft a a n g e toond d a t E. coU K12 zich niet vestigt in h e t menselijk d a r m k a n a a l . E r is geen bewijs, d a t n i e t overdraagbare Plasmiden (die bij h e t recombinant-DNA onderzoek gebruikt worden) zich v a n E. coli K12 k u n n e n verspreiden n a a r a n dere gastheerbacteriën i n de d a r men. Over dit l a a t s t e zal nog verder onderzoek g e d a a n worden.' De voorzitter van de Akademiecommissie vindt d a t h e t VWObestuur zich wel h a d mogen afvragen in hoeverre zijn kritiek nog h o u d b a a r is, voorzover er de afgelopen j a r e n fundamentele k r i tiek op de richtlijnen voor h e t o n derzoek is geweest. Hij noemt h i e r bij een brief die Roy Curtiss, voormalig tegenstander van de voortzetting van h e t onderzoek, in april a a n h e t National I n s t i t u t e of H e a l t h schreef. Curtiss zeg^t d a a r in d a t hij h e t wat pijnlijk vindt t e moeten konlduderen d a t alleen in zeer bijzondere omstandigheden gevaar zou k u n n e n optreden. Hij denkt d a n a a n een zeer slordige onderzoeker. Ook h a d h e t VWO-bestuur de g e beurtenissen i n Cambridge, i n de Amerikaanse staat Massachusetts, erbij moeten betrekken. 'De Cambridge City Council heeft, met veel argwaan, zich a a n v a n kelijk verzet tegen de p l a n n e n voor recombinant-DNA onder-

zwaar vraagstuk is. Het is toen in h e t college van bestuur, dus langs de formele weg, vieg, a a n de orde geweest en d a t heeft h e t college van dekanen gevraagd wat m e n ervan vindt.' Het college v a n dekanen heeft nog niet inhoudelijk over de materie vergaderd, zo vernemen wij. Denkbaar is d a t m e n zich ook algemener g a a t beraden over een mogelijke commissie voor de ethiek van de hele wetenschapsbeoefening a a n de VU.

N W heeft de ministers van volksgezondheid en milieuhygiëne gevraagd t e verbieden dat m e n i n de laboratoria van Gist-Brocades en v a n Unilever i n Vlaardingen, w a a r ook dergelijke p l a n n e n bes t a a n , met DNA-experimenten s t a r t , zolang er geen wettelijke regeling is. D a t Unilever p l a n n e n had, was al langer bekend. I n h e t rapport van de KNAW-commissie genetische manipulatie wordt er melding van gemaakt. Van Gist-Brocades niet. Industrieën hoeven zich niet bij de commissie te melden, o m d a t k o n t r a k t e n op basis van vrijwilligheid met de commissie worden afgesloten, zolang e r nog geen wetgeving bestaat. De commissie zelf zwijgt in eerste i n s t a n t i e over eventuele a a n meldingen. Commissiesekretaris drs. A. W. J. J. Buis: 'Dat blijft i n t e r n tot er overleg heeft plaatsgevonden, tot m e t de procedure v a n het ondertekenen van een k o n t r a k t wordt begonnen.' En bedrijven zullen ook niet met h u n p l a n n e n te koop lopen, voordat allee in k a n n e n en kruiken is. Hoe lang h e t nog zal duren, eer er een wettelijke regeling is, is niet bekend. Bovendien h a n g t er alles v a n af hoe een dergelijke regeling eruit zal zien. ('J. v. d. V.)

Vervolg van pagina 1

Prof. dr. A. van Kammen, voorzitter van de KNAW-commissie genetische manipulatie, vindt dat de commissie de risico's niet heelt gebagatelliseerd, zoals het Verbond van Wetenschappelijke Onderzoekers haar verwijt. zoek a a n de Harvard-University in die stad. Die City Council heeft t o e n een Citizens* Experim e n t a t i o n Review B o a r d b e noemd, die een onafhankelijk o n derzoek moest Instellen n a a r de potentiële gevaren v a n h e t geplande onderzoek. Deze Citizens' Review B o a r d heeft n a een u i t voerige bestudering, de richtlijnen die door N I H voor h e t onderzoek w a r e n opgesteld, onderschreven en heeft ingestemd met h e t o n derzoek. Dit heeft zich al m h e t begin v a n dit j a a r (februari/ m a a r t ) afgespeeld,' aldus Van Kammen. Momenteel zijn er in ons land twee k o n t r a k t e n m e t de Akademiecommissie afgesloten, t e weten a a n de VU en a a n de Groningse universiteit. Is h e t VU-onderzoek onder verantwoordelijkheid van prof. dr. R. J . P l a n t a en dr. J. Retel al begonnen, in Groningen s t a a t h e t op p u n t van beginnen (onder leiding van prof. dr. M. G r u b e r ) . Verder zit de k a n s erin d a t de u n i versiteitsraad van de Universiteit

van A m s t e r d a m volgende week dinsdag 8 november ermee a k koord zal g a a n d a t d a a r ook wordt geëxperimenteerd. Er liggen d a a r sinds vorig j a a r een drietal kont r a k t e n voor ondertekening bij h e t college van bestuur. Ze betreffen onderzoeksplannen van prof. dr. P . Borst en dr. R. A. FlaveU. Tenslotte s t a a n ook onderzoeken op stapel a a n de Leidse en de Nijmeegse universiteit.

Industrie volgt wetenschap M a a r niet alleen universiteiten zijn geïnteresseerd om met DNArecombinant-onderzoek t e s t a r ten. I n h u n kielzog volgt de i n dustrie. De afgelopen week bleek d a t ook in deze maatschappelijke sektor over h e t 'knutselen met de erfelijkheid' kritisch wordt n a g e dacht. De ondernemingsraad van GistBrocades in Delft heeft zich t e gen de d a a r bestaande p l a n n e n om met h e t onderzoek te beginn e n uitgesproken. E n het hoofdbestuur v a n de Industriebond

Veel bestuursleden zijn met de onkostenvergoeding, die UR- en faculteitsraadsleden krijgen niet erg gelukkig. Bestuurswerk is een norm a a l onderdeel van het werk dat bij periodieke beoordelingen van h e t werk in een functie ook mede gehonoreerd moet worden. I n de universiteitsraad is al eens de suggestie gedaan om de vaste onkostenvergoeding van ƒ 500,— p e r U-raadslid a a n de studenten t e geven. De studenten zitten in een heel andere situatie, raken door de vele tijd, die ze a a n h e t bestuurswerk wijden achterop met h u n studie en komen vaak in finenciële problemen. Als elke wper en tas-ser die ƒ 500,— zou afs t a a n a a n de studenten zouden die op ongeveer ƒ 3500,— vergoeding komen in plaats van de ƒ 1500,— die ze n u krijgen. Waarmee ze bijna weer op h e t oude nivo van ƒ 3000,— zouden zitten. De studenten wezen dat destijds af o m d a t ze h e t op liefdadigheid vonden lijken. M a a r zo'n overheveling zou j e natuurlijk heel formeel k u n n e n regelen, zodat het c h a r i t a t i e v e er af gaat. En de overige leden van de UR hoeven er niet onder t e lijden want die k u n n e n de onkosten, die ze maken (en d a t is niet veel) gewoon declareren. Zelfs h e t extra werk zou als overwerk gedeclareerd kunnen worden. N a m e n s de gezamenlijke studentenfrakties van PKV en VÜSO gaf Emiel Stolp hierop als reaktie. 'Dit is voor ons niet de eerste oplossing m a a r als andere oplossingen niet mogelijk blijken willen we deze mogelijkheid wel open houden'. W a a r m e e h e t eerder omschreven idee van universiteitsraadslid i n een misschien wat meer geformaliseerde uitwerking toch weer aktueel zou kunnen worden. (Zie ook pagina 2 over de vergoeding aan studentleden van de UR.)

Onjuist Volgens h e t VWO dient de N e derlands regering s t a p p e n t e o n dernemen om te komen tot een internationale regeling. 'Beheersing van dit onderzoek op n a t i o nale schaal wordt pas zinvol en effectief, indien deze wordt g e kompleteerd door beheersing op mternationale schaal. Daartoe zou een internationale regeling met betrekking tot wetenschappelijk-technologische ontwikkelingen m e t makro-risico's ontworpen moeten worden in het kader van de Verenigde Naties.' Het VWO wijst hierbij op een al i n 1975 uit zijn kring gedaan voorstel n a a r analogie van h e t n o n proliferatieverdrag. In de Universiteitskrant G r o n i n gen heeft de huidige voorzitter van de Akademiecommissie, prof. dr. A. van K a m m e n , de VWOvoorstelling van zaken onjuist

Kans op federale 'DNA-wet' in VS twijfelachtig Moet h e t publieke debat i n ons l a n d eigenlijk nog beginnen, in de VS is d a t debat allang a a n de gang. Niet in de laatste p l a a t s dankzij de activiteiten v a n Velucci, burgemeester van Cambridge (Mass.). I n die p l a a t s zijn gevestigd h e t Massachusetts I n s t i t u t e of Technology en de H a r v a r d University, die beide p l a n n e n h a d den voor onderzoek a a n recombinant DNA. Ook Edward Kennedy, voorzitter v a n de Senaatscommissie voor gezondheid en wetenschappelijk onderzoek, heeft zich tot voor een p a a r weken sterk g e m a a k t voor een wettelijke regeling van h e t DNA-onderzoek. Volgens een bericht i n de New Scientist heeft Kennedy n u echter zijn steun a a n een wetsontwerp t e r u g getrokken. Hij heeft d a t om verschillende redenen gedaan. E e n d a a r v a n is, d a t een congres over de risico's van recombinant DNA-onderzoek, gehouden in F a l m o u t h (Mass.), tot de conclusie k w a m d a t er eigenlijk weinig of geen gevaar is verbonden a a n dit soort onderzoek. Een andere reden is een artikel, d a t in h e t n o v e m b e r - n u m m e r v a n de Proceedings of t h e National Academy of Science zal g a a n

verschijnen. D a a r i n l a t e n Cohen e n C h a n g zien d a t enige van de recombinanten, die m e t behulp van genetische manipulatie g e m a a k t zouden k u n n e n worden ook i n de n a t u u r voorkomen. D a t zou een a r g u m e n t moeten zijn tegen h e t a r g u m e n t van tegenstanders van h e t onderzoek, d a t m e t behulp van genetische technieken bepaalde natuurlijke grenzen worden overschreden. O m d a t K e n n e d y zijn s t e u n a a n h e t wetsontwerp heeft ingetrokken, is h e t niet onwaarschijnlijk d a t er helemaal geen federale wet komt in de VS ter regulering van h e t recombinant-onderzoek. Diverse onderzoekers die zich sterk hebben gemaakt tegen een wettelijke regeling slaat echter de schrik om h e t h a r t , omdat h e t ontbreken van federale wetgeving de plaatselijke autoriteiten de mogelijkheid biedt om zelf wettelijke regelingen te maken. Gezien h e t s t a n d p u n t v a n de al eerder genoemde burgemeester Velucci v a n Cambridge zouden die wettelijke regelingen weleens veel meer beperkingen voor h e t onderzoek k u n n e n leveren dan een federale wet. (GUPD - Delft)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen