Ad Valvas 1977-1978 - pagina 390

AD VALVAS — 19 MEI 1978

Gezondheidszorg en milieuzorg Gezondheidkunde en milieukunde De begrippen gezondheidszorg en milieuzorg hébben het woorddeel zorg gemeen. Beide begrippen duiden er op dat er activiteiten worden ontplooid die gericht zijn op het behoedzaam, sparend en heilzaam omgaan met iets wat in onze samenleving kostbaar wordt geacht. In het ene geval gaat het om de gezondheid van mensen, in het andere geval om de wereld waarin die mensen leven. Om een beter zicht te krijken op de veronderstelde relatie tussen de genoemde begrippen, lijkt het me nuttig eerst stil te staan bij de wetenschappen die respectievelijk gezondheid en milieu als object van studie hebben.

Gezondheidkunde De gezondheidkunde kan worden omschreven als de interdisciplinaire studie van de begunstigingen en bedreigingen van het gezonde bestaan alsmede van de mogelijkheden begunstigingen te realiseren en bedreigingen te elimineren. De gezondheidkunde kan worden beschouwd als de wetenschappelijke basis voor een integrale gezondheidszorg. Daarmee wordt gedoeld op een gezondheidszorg die 'heel de mens' als uitgangspunt voor haar activiteiten neemt. De aanduiding 'heel de mens' wordt antropologisch meestal op existentieel fenomenologische wijze geïnterpreteerd. Het gaat dus om de mens als existentie, een wezen dat van — de — wereld is. Verder dan de onderscheiding van een subjectpool en een objectpool aan het mejiselijk bestaan gaat de antropologie niet. De wetenschappen van de mens, zoals in ons geval de gezondheidkunde, kunnen met hun abstracties en analyses daar een aanknopingspunt vinden. De gezondheidkunde begint met een nadere analyse van de subjectpool, de objectpool en de interactie tussen deze beide polen. De (klinische) geneeskunde — hier te beschouwen als een der subdisciplines van de gezondheidkunde — houdt zich, samen met de (klinische) psychologie, overwegend bezig met de subjectpool van de mens: de organische en psychische structuren van de mens. Andere disciplines, waaronder de sociale geneeskunde, richten zich in meerdere of mindere mate op de objectpool van de mens: de invloeden die hij ondergaat vanuit zijn natuurlijk, cultuurlijk en medemenselijk milieu.

Milieukunde De belangstelling van de gezondheidkunde voor het milieu is hiermee aangegeven. Op de aard van deze belangstelling en de daarmee samenhangende zorg (de situa-

Advertentie

DIKS Autoverhuur bv V. Ostadestraat 278, Amsterdam-(Z)/ . Telefoon 714754 en 723366 ]':]' Fil. W. de Zwijgerlaan 101 Telefoon 183767 . ': .400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder: . FORD-VW-SIMCA-OPEL NIEUWE (MERCEDES VRACHTWAGENS . ,TOT26,M3EN5TON (groot en klein rijbewijs) Lage prijzen en studenten 10 procent korting

tionele zorg) kom ik straks terug. De milieukunde wordt omschreven als de wetenschap die zich bezighoudt met de bestudering van ecologische processen die de verhouding tussen mens en milieu beheersen en met de mogelijke beïnvloeding van deze processen. Het gebruikte adjectief ecologische duidt aan dat het ook hier gaat om twee met elkaar in wisselwerking verkerende polen: mens en milieu. Alleen gaat het bij de milieukunde dan niet om menselijke individuen, maar om menselijke populaties. De milieukunde gaat na onder welke milieuvoorwaarden menselijke samenlevingen overleven en of en zoja in welke mate daarbij het natuurlijk milieu wordt aangetast.

Antropocentrische kosmocentrische een antithese?

en zorg:

Het deel van de gezondheidkunde waarin speciaal aandacht aan het menselijk milieu wordt besteed, wordt aangeduid met het begrip situationele gezondheidkunde. Voorzover het alleen gaat om de psychosociale en socioculturele invloeden die de mens ondergaat en de natuurlijke, hoofdzakelijk materieel-energetische beïnvloedingen bui-

ten beschouwing worden gelaten wordt gesproken van sociale gezondheidkunde. De gezondsheidzorg die de praktische vertaling is van de situationele gezondheidkunde, wordt situationele zorg of situationele interventie genoemd. De oinschrijving hiervan is: alle activiteiten gericht op het handhaven of veranderen van menselijke situaties ten behoeve van het gezonde bestaan. De interventies kunnen plaatsvinden in de microsfeer van de mens (zijn kleine leefwereld), in de mesosfeer (waar hij bijvoorbeeld arbeider in een bedrijf is, bewoner van een wijk, een student aan een universiteit) of in de macrosfeer (de gezamenlijke situatie van een grotere populatie). In overeenstemming met de definitieve gezondheidkunde gaat het bij de situationele zorg zowel om het verwezenlijken van begunstigingen (bijv. het bevorderen van het verbouwen van gezond voedsel) als het om elimineren van bedreigingen (bijv. het bestrijden van milieuverontreiniging). Voorbeelden van situationele zqrg zijn ergonomie (zowel op microniveau als op mesoniveau) en milieuhygiëne (op macroniveau). De situationele zorg is antropocentrisch van karakter. Steeds gaat het om belangen

door prof. dr.

J.P.Kuiper

van hier en nu levende mensen. Ook al kan die zorg op macroniveau een hele samenleving te goede komen, in beginsel gaat het om het individuele geluk van miljoenen enkelingen." In de ecologie gaat het niet om individuen, maar om samenlevingen. Maar voorzover de humane ecologie gericht is op de vergroting van de overleveringskansen van een samenleving, is er toch sprake van een antropocentrische tendens. Bij milieuzorg is dat niet het geval. De zorg voor het milieu gaat uit boven de zorg voor menselijke individuen en menselijke samenlevingen. Pregnant gezegd: de gezondheidszorg is ook in het aspect situationele zorg gericht op de zorg voor de rentmeester zelf, de milieuzorg is gebaseerd op de verantwoordelijkheid van de mens als rentmeester voor de schepping. Situationele zorg is geen milieuzorg. De gezondheidszorg is op z'n gunstigst neutraal ten opzichte van de milieuzorg. Ik kan tegen het systeem van de gezondheidszorg niet de beschuldiging uitspreken een'bijzondere bron van milieuverontreiniging te zijn, hoewel de verwerking van ziekenhuisafval uiteraard haar eigen problemen meebrengt en de farmaceutische industrie ook niet het milieu ongemoeid laat. Van een actuele tegenstelling tussen de antropocentrische gezondheidszorg en de kosmocentrische milieuzorg is er — dacht ik — (nog) geen sprake. Maar oppervlakkig gezien kan de milieuzorg weinig steun verwachten uit de gezondheidszorg. Waar de belangen minstens gedeeltelijk parallel lopen zoals bij de milieuhygiëne, is die steun aanwezig. Maar als milieubelangen het functioneren van de gezondheidszorg in de weg zouden staan, dan is niet te voorspellen of de gezondheidszorg met in achtneming van haar eigen opdracht de milieubelangen voorrang zou verlenen. Minder oppervlakkig bekeken kan echter de gezondheidszorg haar belangen wél koppelen aan die van de milieuzorg. Die positieve relatie kan onder andere worden beschreven met de begrippen gezondheidsecologie en inclusieve gezondheidszorg.

Positieve relatie tussen gezondheidszorg en milieuzorg Gezondheidsecologie wordt omschreven als de studie van de processen die op het vlak van biotische en sociale relaties tussen Tn,ens en omgeving relevant zijn voor gezondheid, ziekte en gezondheidszorg van de mens als soort en als groep. Zij laat het evenwel niet bij de bestudering van deze relaties, maar bevordert op basis van verricht onderzoek ook gestuurd handelen. Men kan de gezondheidsecologie beschouwen als de gezondheidkundige inbreng in de aandacht voor het voortbestaan van samenlevingen. Hiermee overstijgt zij het hier en nu karakter van de actuele gezondheidszorg. Hoewel ook de gezondheidsecologie door haar koppeling aan de zorg voor het gezonde bestaan

overwegend antropocentrisch gericht is, krijgt zij door haar koppeling aan de ecologie een kosmocentrische kleur. Haar object van zorg is de voortgang van de mensheid in de tijd in relatie tot en in afhankelijkheid van haar gegeven (leef)wereld. Zij benadrukt daarbij de rol die de zorg voor het gezonde bestaan, ook van komende geslachten, kan spelen in de overleveringsstrategieën van menselijke samenlevingen. In die zin is de gezondheidsecologie verwant aan de inclusieve gezondheidszorg. Daarmee wordt gedoeld op een gezondheidszorg die — met behoud van eigen identiteit d.w.z. de bewaking van het in de samenleving hoog gewaardeerde 'goed': het gezonde bestaan — rekening houdt met en inspeelt op an-

Milieukolom dere waarden van de samenleving. Die andere waarden zijn bijvoorbeeld: de nationale veiligheid, het niveau van welvaart, ontwikkelingssamenwerking, zorg voor het milieu. De inclusieve gezondheidszorg brengt de bescheidenheid op in te zien slechts één van de vele instrumenten te zijn die een samenleving hanteert in haar overlevingsstrategieën. Zij heeft daarnaast de ambitie bewust een bijdrage te willen leveren voor de welvaart en het welzijn van de samenleving. Kortweg: de ambitie een instrument voor emancipatie te willen zijn. Bijvoorbeeld: als bedrijfsgezondheidszorg positief te willen bijdragen aan het sociale beleid in ondernemingen; of in een ontwikkelingsland mee te helpen bij de verheffing van de plattelandsbevolking uit haar armoedig bestaan. Het hoeft geen nader betoog dat de gezondheidsecologie en de inclusieve gezondheid niet neutraal staan ten opzichte van de milieuzorg maar een krachtige steun voor haar betekenen.

De gezonde rentmeester In de begrippen gezondheidsecologie en inclusieve gezondheidszorg werd op macroniveau een positieve koppeling tot stand gebracht tussen gezondheidszorg en milieuzorg. Voor de homo sapiens die zich als homo respondens wil gedragen bestaat die koppeling ook op microniveau, onafhankelijk van zijn opvatting over het begrip gezondheid en zijn verwachtingen van de gezondheidszorg. Als hij met gezondheid bedoeld niet — siefc — zijn of fit zijn, dan zal hen genezen willen worden of fit willen blijven om zich van zijn verantwoordelijkheden, ook jegens de schepping te kunnen kwijten. De zorg voor zijn gezonde bestaan heeft een functie in de zorg voor het milieu. Als hij een zeer ruim gezondheidsbegrip heeft, kan het gezonde bestaan voor hem betekenen de basis voor zijn persoonlijke menswording. Tot die persoonlijke menswording behoort het op zich nemen van verantwoordelijkheid voor medemens, cultuur en natuur. Anders gezegd: persoonlijke menswording betekent het invoegen van het eigen levensverhaal in de geschiedenis van de mensheid. De zorg voor het gezonde bestaan im-

pliceert dan de zorg voor de persoonlijke menswording en daarmee de zorg voor het milieu. In een samenleving waar de overheersende ideologie en mensopvatting is die van de mens die zijn welbegrepen eigen belang nastreeft, mag men noch op microniveau, noch op macroniveau van de kant van de gezondheidszorg veel steun verwachten voor de milieuzorg. Misschien heeft de verzorgingsstaat deze ideologie nillens willens versterkt. Dan is het nodig om de verzorgingsstaat om te bouwen tot een zorgende samenleving, waarin wij weer zorg hebben voor elkaar en voor onze gezamenlijke opdracht: het bewaren en bewaken van het stukje schepping dat aarde heet. Literatuur: Kuenen, D. J (red.): Inleiding in de milieukunde; Van Gorcum, Assen, 1976. Kuiper, J. P.: Het zal onze zorg zijn. Inleiding tot de gezondheidkunde; basis van een inclusieve gezondheidszorg. Van Gorcum, Assen, 1975. Zielhuis, R. L.: Gezondheidsecologie. Tijdschrift Sociale Geneeskunde (1971) 90; 133.

Redaktie-adres: De Boelelaan 1105 of Postbus 7161 Amsterdam, telefoon 0205484330. B.g.g. 5482671. Redaktie: Jan van der Veen (hoofdredakteur), Jaap Kamerling. Mathilde van Amstel (redaktie-assistente). Medewerking: Jolian de Groot, Bart Muysson, Rudi te Velde, Warner Bruins Slot, Peter Ingwersen en (niet-red.) Dienst Pers en Voorlichting. Fotografen: Mark van Dorp (AVO, Eduard de Kam, Peter Wolters (AVO. Tekenaar: Frans Vera. Produktie: Randstad Handelsdrukkerij, Aalsmeer (Perscombinatie).

met onze studentenpas komt u over de minimum loongrens De Vakaturebank

UITZENDBURO Ivan Baerlestraat 45 - Amsterdam j

Tel 020 - 765246

Vijzelstraat 55 - Amsterdam Tel 020-229214

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen