Ad Valvas 1978-1979 - pagina 189

AD VALVAS — 8 DECEMBER 1978

Economische neergang veroorzaakt in kombinatie en psychologische f actoren vervolging homo's

met culturele,

maatschappelijke

Kennis homogeschiedenis belangrijk voor een juiste strategie tegen permanente dreiging van vervolging Hoewel de nederlandse homo-emancipatiebeweging één van de oudste ter den werd gerealiseerd en in Engewereld is, met de meeste continuïteit vergeleken met andere landen, is de land (voor een deel) ook nog maar homobevrijding in ons land niet primair bevochten door de homo's zelf recentelijk. maar heeft zij steeds plaats gevonden in de luwte van veel bredere maatschappelijke ontwikkelingen. Dat de sexuele omgang met leden van het-' Abraham Kuyper zelfde geslacht in ons land al in 1811 uit de strafwet verdween was bijvoorbeeld het gevolg van de invoering van de franse wetgeving ten tijde In het begin van de 20e eeuw bevan Napoleon. In de 50-er en 60-er jaren waren het vooral de ontkoppe- gon het klimaat echter merkbaar te lingen ,van sexualiteit en voortplanting, huwelijk en sexualiteit en de ververslechteren. Abraham Kuyper anderingen in de traditionele rolpatronen tussen man en vrouw, die een ging in de Kamer herhaaldelijk tegunstiger klimaat schiepen voor de homofiel. keer tegen wat hij „de vreselijke zonde van Sodom" noemde en de katholieke zedenmeester minister Tot deze conclusie kwam Rob TielRagout spande zich in om de wetman op het congres over „Geschiedoor Jaap Kamerling geving ten nadele van de homosexudenis en bevrijding", dat faculteitscel te wijzigen. Hij probeerde het vereniging Merlijn een paar weken geleden organiseerde, in zijn lezing openiyk beleefd). Van Daalen put met name het „verleidingsartikel" over de actuele betekenis van ho- uit die tijd zijn wetenschap van het (248 bis) in de wet te krijgen, dat de homosexuele omgang van de mogeschiedenis. scheldwoord „Utrechtenaar". Rob Tielman, wetenschappelijk me- De economische neergang van deze meerderjarige met de minderjarige dewerker sociologie in Utrecht, is tijd werd vooral door de calvinis- verbiedt. op het ogenblik bezig met de af- ten gezien als een straf van God Als het aan Ragout gelegen had zou ronding van zijn proefschrift over voor bet tolereren van de homofi- de meerjarige altijd fout zitten, ook homofilie en emancipatie. Als so- lie, die geassocieerd werd met de als de verleiding uitgaat van de cioloog is hij sterk historisch ge- franse diplomaten, die de bevolking minderjarige. Dat laatste kon wororiënteerd; hij is bv. voorzitter van zo openlijk konfronteerden met ho- den voorkomen door jonkheer Scliorer, die juist in die tijd het de studiegroep homogeschiedenis. mofilie. Als oud-bestuurslid van het COC Op de economische verklaringsfac- startsein gaf voor de homoëmanci(de landelijke organisatie van ho- tor werkte hier (denk aan ds. Van patie in Nederland. mosexuelen in ons land) is hij sterk Bijlen) ook duidelijk de ideologi- Schorer, een Zeeuwse jurist, van betrokken bij het onderwerp van sche factor in. De Bijbel werd zó adel en hervormd van gezindte, z'n proefschrift. gelezen, dat zij een legitimerings- had in Duitsland kennis gemaakt Het was zeker een boeiend betoog, grond kon geven voor vervolging. met het Wissenschaftliches Humadat Rob halverwege het congres Verder wordt hier al duidelijk, dat nitär Komitee, dat door Hirschfeld hield. Op schijnbaar gedistantieer- ook psychologische factoren hun was opgericht om te proberen wede wijze liep hij met humor en rol spelen: het bekende zondebok- tenschappelijk aan te tonen, dat hosoms met wat cynisme de geschie- mechanisme en het afweren van mofilie geen ziekte was maar een biologische variant. In die tijd nadenis van de homosexuelen door, in angstgevoelens. melijk begon het medisch-biolode officiële geschiedschrijving een gisch model in zwang te komen in goeddeels vergeten bladzijde. De de plaats van het zonde-model. grote homovervolgingen in de laat- Nazi's ste wereldoorlog bijvoorbeeld heb- Uit de bejegening van homo's door Schorer richtte een nederlandse afben nog steeds niet de aandacht de katholieke kerk en Nazi-Duits- deling van dit komitee op, het mogen vangen van „de grote man" land kunnen we leren, dat ook de NWHK en zette zich in voor de op het gebied van de geschiedschrij- psychologie (de verdringings- en emancipatie van de homo's met beving van die periode: dr. L. de projectie-mechanismen) een rol hulp van het „sleutelfiguren-moJong. Jan Rogier kapittelde hem daar een poosje geleden nog over in enkele artikelen in Vrij Nederland. Vooral naar aanleiding van de recente heksenjacht op homo's door de amerikaanse sinaasappelkoningin Anita Briant is in de VS maar ook hier de interesse voor homovervolgingen sterk toegenomen. Er is een sterke behoefte ontstaan aan homogeschiedenis. Men wil voorkomen, dat de homo's opnieuw het slachtoffer worden van intolerantie en vervolging. Als je de structurele oorzaken van vervolging enigszins kunt doorgronden wordt bestrijding daarvan gemakkelijker. Je hoeft dan niet meer alleen vanuit het moment te ageren maar de geschiedenis kan dan de meest succesvolle strategie aanreiken. Nu we die geschiedenis beter kennen kunnen we weten, dat de dreiging van hernieuwde intolerantie voortdurend aanwezig is en zeker op dit moment. Uit Robs betoog bleek namelijk, dat vooral verslechterde economische omstandigheden een voedingsbodem vormen voor vervolging. Toen omstreeks 1730 de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden economisch gezien een tweederangs mogendheid begon te worden en dit lot werd bezegeld op de Vrede van Utrecht werd de situatie voor de homosexuelen een stuk ongunstiger. In de Gouden Eeuw werden minderheden getolereerd, voorzover dat de zaken goed deed en kon zelfs stadhouder-koning Willem m zijn homofilie tamelijk openlijk beleven zonder maatschappelijke consequenties.

Sodom en Gomorra Maar toen de tijden economisch slechter werden moest er een zondebok gevonden worden. Er begon een. calvinistisch drijven tegen homofilie. Ds. van Bijlen één der bekendste vervolgers baseerde zich daarbij op theologische geschriften (de teksten over Sodom en Gomorra die op heel bepaalde wüze werden geïnterpreteerd). Homosexualiteit werd gestraft met de dood. Men zag de franse diplomaten, die in l'lrecht over de voor ons land ongunstige vrede onderhandelden als de importeurs van homofilie. (In de franse diplomatenwereld kwam homofiele vaak voor en werd zg

speelt. De katholieke leer- heeft altijd erg afwijzend gestaan tegenover homofilie maar heel wat geestelijken wisten er wel raad mee. De nazi's waren fervente homo-vervolgers maar met name binnen de SA was homosexualiteit geen onbekend verschijnsel. N^ de voor homo's nogal ongunstige achttiende eeuw betekende de Franse Tijd een verademing, zoals reeds geschetst. Door de eeuwen heen hebben altijd twee culturele tradities sterk hun invloed doen gelden: de Grieks/Romeinse en de Joods/Christelijke. De Grieks-Romeinse traditie is de homo's niet vijandig gezind in het algemeen, de Joods-Christelijke wel al moet daaraan toegevoegd worden, dat daarin de laatste twintig jaar althans in Nederland een kentering is gekomen. De Fransen brachten begin 1800 hun Grieks/Romeinse oriëntatie mee en homosexualiteit werd uit de strafwet verwijderd. Na de Franse tijd zorgde het verlicht-liberale beleid van koning Willem I voor continuering van het gunstige klimaat. Vanaf 1811 kende ons land een wat dit betreft zeer vooruitstrevende wetgeving, die in bv. Duitsland nog maar kort gele-

del" (in tegenstelling tot het basismodel). Hij richtte zich niet tot de m<tssa van de bevolking maar tot sleutelfiguren in de samenleving om tot een verdraagzamer houding ten opzichte van homofilie te komen. Zo wist hij het wetsvoorstel van minister Ragout te amenderen.

Levensrecht In 1940 werd zijn komitee verboden door de nazi's (het Duitse was al in 1933 verboden) maar kort vóór de oorlog was het blad Levensrecht opgericht, dat in de oorlog onderdook om direct daarna weer te verschijnen. Rond dit blad, dat in tegenstelling tot Schorer zich meer op de basis richtte, kwam het COC, het Cultuur en Ontspanningscentrum (een duidelijke schuilnaam) tot stand. Dé Amsterdamse politie trad in die tijd (nä de oorlog) repressief-tolerant op: af en toe kwamen er wat „stillen" de toiletten inspecteren en een pilsje drinken. De politie verdedigde dit beleid tegenover Den Haag, dat het COC wilde verbieden, omdat de politie vond, dat zij op deze manier de zaak beter in de hand kon houden. In 1964 begon het COC meer naar

buiten te treden via de stichting Dialoog (met het gelijknamige blad). Later, in 1971, neemt het COC zelf, in de luwte van de sterke maatschappelijke veranderingen toen, de taak van Dialoog over en werd het centrum ook meer maatschappij-kritisch. Na zijn beknopte historische schets (hier ook weer beknopt weergegeven) ging Tielman nog wat meer in op mogelijke wetenschappelijke verklaringen voor de houdingen ten opzichte van homosexualiteit. Vanuit de zaal probeerde men hem te verleiden tot een zo economistisch mogelijk standpunt (economische

verschillende houdingen kan ontdekken. Bij de protestanten in Amerika gaan op het ogenblik weer sterke anti-homo-stemmen op (Anita Briant), in ons eigen land vindt er al jaren bij protestanten {en katholieken) een ontwikkeling plaats, ten gunste van de homofiel. Tielman wees ook op „subgodjes" bij ke katholieken waarbij hij doelde op heiligen als Sint Sebastiaan (symbool voor homo's door de eeuwen heen). Dat heeft dan bij de katholieken in het verleden weinig effect gehad als het om verdraagzaamheid gaat. Tielman gaf ook nog een steek onder water naar mensen, die een dogmatische levensovertuiging hebben, het begrip godsdienst daarbij graag verruimend tot levensovertuiging (zelf is hij voorzitter van het Humanistisch Verbond). Hoe dogmatische iemand hoe groter de kans op intolerantie vond hij, een stelling, die zeker niet onaannemelijk klink. (In de Sovjet-Unie is homofilie streng verboden.) Het is duidelijk, dat de theorievorming over de homoëmancipatie als

Franse tijd zorgde voor progressieve wetgeving teruggang als de centrale verklaringsgrond voor vervolging en intolerantie) maar daar wilde Tielman niet aan. Hij schetste een multicausale benadering, waarbij economische naast ideologische (culturele), maatschappelijke, politieke en psychologische factoren een rol spelen. Bij economische teruggang en machtsverhoudmgen, waarbij het handig is om je via een „beschuldiging" van homofilie van een tegenstander te ontdoen (het huidige Engeland?) wordt de homofiel kwetsbaarder op grond van een stuk ideologie. Zoals eerder geschetst spelen daarbij psychologische factoren ook een rol (zondebok, afweer van angst, verdringing). Als politieke factor noemde Tielman het voorbeeld van de invoering van de franse wetgeving.

Voortplanting Speciaal voor de huidige tijd gelden volgens hem maatschappelijke factoren als de loskoppeling van sex en voortplanting, die van sex en huwelijk en de veranderende rolpatronen. De eerste factor kan in engere zin ook economisch worden opgevat: de betekenis van het gezin als reproductieve factor (reproduktie van arbeidskracht via de voortplantingsfunktie). Dat werkt statusverhogend voor de homofiel die deze voortplantingsfunktie nu eenmaal niet kan vervullen. Tielman vond deze sociaal-economische factor zeker relevant maar niet meer dan één factor. Het emotionele aspect is daarmee namelijk niet verklaard ,vond hij. Verdringingsprocessen kun je niet economisch duiden. Als andere maatschappelijke factoren noemde hij de ontkoppeling van huwelijk en sex en de veranderende rolpatronen. Het huwelijk is traditioneel een hetero-instelling en deze ontkoppeling werkt statusverhogend voor de homo omdat hij geen huwelijk kan aangaan. De veranderingen in man/ vrouw-rolopvattingen werken ook gunstig uit voor de homofiel omdat hij vroeger het „vrouwtje" moest spelen wat in de ogen van veel heterosexuele mannen nog vaak statusverlagend werkt.

kinderschoenen staat. Niemand kan Tielman dus iets verwijten. De aandacht voor een wetenschappelijke benadering van de homoëmancipatie en -geschiedenis is nog maar van zeer recente datum.

Waarom homogeschiedenis Tot slot ging Tielman nog even in op de zin van de homogeschiedenis. Voor de strategie van de bestrijding van intolerantie en vervolging is het van groot belang, dat je de geschiedenis goed kent. Als je bv. kan konkluderen, dat die emancipatie niet los staat van de politieke kontekst (en de franse wetgeving van 1811 wijst erop, dat hier een samenhang is) dan heeft dat als konsekwentie het zoeken van samenwerldng met politieke partijen. En als Je kan konkluderen, dat de emancipatie van de vrouw samenhangt met die van de homofiel (de gunstige uitwerking van de veranderende rolpatronen wijst daarop) dan zal het van belang zijn, dat homofielen en vrouwen gezamenigk aan het emanciperen slaan. En zo kun je doorgaan met lessen, die de geschiedenis kan leren. Interessant was nog de historische vondst, dat de nederlandse homoemancipatie, in tegenstelling tot die in andere landen, altijd een zaak is geweest van mannen en vrouwen gezamenlijk. Rob gaf daarvoor als verklaring, dat (met uitzondering van de tijd van WO II) in Nederland de wet nooit onderscheid maakte tussen mannelijke en vrouwelijke homofielen. In Engeland is wettelijk gezien homofilie bij vrouwen meestal toegestaan geweest evenals in Duitsland. Dat leidde er toe, dat in die landen homofiele vrouwen zich op de achtergrond hielden bang als zij waren, dat zij hun gunstige positie zouden verliezen als zij zich zouden solidariseren met de mannen.

Kommentaar

Manifestatie over vrijheidsstrijd in Zuidelijk Afrika

Enerzijds doet de multicausale benadering van Tielman erg genuanceerd en realistisch aan maar aan de andere kant maakt de wirwar van elkaar beïnvloedende factoren een wat chaotische indruk. Nog mooier maakt Tielman het, als hij voorzichtig („ik ben geen cultureel-anthropoloog") stelt, dat monotheistische godsdiensten in het algemeen negatiever staan tegenover homofilie dan polytheistische. Bij de laatste godsdienstn is er immers altijd wel een godje voor de homofielen bij, zo meent Rob. Zo'n theorietje wordt natuurlijk wel problematisch als je ook binnen een monotheistische godsdienst als het christendom weer allerlei sociologisch verschijnsel nog in de

Op vrijdag 8 december om 19.30 uur vindt de landelijke solidariteitsrampagne Steun de vrijheidsstrijd in Zuidelijk Afrika haar hoogtepunt in een manifestatie in het RAl-kongrescentrum. Het programma be-' gint om 19.30 uur. Na o.a. een optreden van het VUstrijdliederenkoor om 20.35 uur op de centrale meeting een toespraak van dr. Manto - Tshabalala, boodschappen van de Swapo en het Patriottisch Front. Verder treden Bert Schierbeek, Liesbeth List etc. op. Er zijn diverse informatiestands, er is een tentoonstelling van afrikaanse krmst en er is een filmprogramma met o.a. de première van Stockwell's over de CIA en een Swapofilm.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen