Ad Valvas 1978-1979 - pagina 252

AD VALVAS — 2 FEBRUARI 1979

Het meten van (non-)conformisme

bij politieke

gevangenen

Opnieuw vraagtekens bij samenwer[(ingsprojel(t VU-psychologen en Indonesische universiteit In juni 1978 besloot de subfakulteitsraad psychologie tot instelling van de „Commissie tot onderzoek van de samenwerkingsprojekten met Indonesië". Na een moeizame start en vele diskussies in de viermans commissie, twee stafleden, twee studenten onder wie ik als auteur van dit artikel (Rien Cardol), heeft de commissie zichzelf ontmanteld. Haar schijnbaar eerste taak — onderzoek van de Projekten — is afgesloten. De vele vragen bij de samenwerkingsprojekten blijven vooralsnog onbeantwoord. In onderstaand artikel stelt Rien de vragen openlijk aan de orde. Wordt vervolgd?, vraagt hij zich af. Het is nu al weer zo'n" driekwart jaar geleden dat admiraal Sudomo, chef van de Indonesische veiligheidsdienst, bekend maakte dat o.a. nederlandse psychologen betrokken waren geweest bij het maken van testen voor politieke gevangenen. Na de eerste golf van verontwaardiging, die z'n neerslag kreeg in tal van publikaties in de landelijke en universitaire pers, keerde de rust echter spoedig terug. De Nijmeegse universiteit die het meest onder vuur was genomen, stelde een onderzoekscommissie in, evenals het NIP (Nederlandse Instituut van Psychologen). De subfakulteit psychologie van de VU, waar de wind wat minder hard waaide, bleef in de pers ook niet geheel onbesproken. De voor het samenwerk! ngsprojekt van de vakgroep Arbeids Organisatie-psychologie verantwoordelijke hooglelaar, prof. P J D. Drenth, kwam snel in de publiciteit om zich van blaam te zuiveren. Niettemin besloot ook onze subfakulteit in juni vorig jaar op aandrang van studenten tot instelling van een commissie. Geen van de commissies heeft tot nu toe van zich laten horen.

Weer

opgerakeld

Inmiddels is de zaak echter weer wel opgerakeld. De Groninger Universiteitskrant van 17 januari jl. onthulde dat de Amerikaanse EPPS — Edwards Personal Preference Schedule — is gebruikt bij psychologisch onderzoek van gevangenen. De gegevens van het valideringsonderzoek (d.w.z. onderzoek of de test in Indonesië hetzelfde meet als ze pretendeert in Amerika te meten, t.w. bepaalde persoonlijkheidskenmerken) zijn via de Nijmeegse computer verwerkt. En dan rijzen toch weer vraagtekens. Ook bij het VUonderzoek (het zgn. VUA-3 Projekt). Vraagtekens die, nu de commissie het af heeft laten weten, maar op andere wijze gezet moeten worden. Dit artikel dat geschreven wordt op persoonlijke titel, is geen aanklacht. Het is veeleer een open brief aan de vakgroep AO-psychologie, met als doel de diskussie over samenwerkingsprojekten met Indonesische universiteiten in volle openbaarheid te voeren. Het andere studentlid van de commissie. Joop de Jong, onderschrijft de inhoud van het artikel. Laten we nog even het decor bekijken. In 1965 kwam Suharto via een staatsgreep aan de macht. Honderd-

Rien

Cardol

duizenden werden na de staatsgreep opgepakt en opgesloten in gevangenkampen. De naam Buru zal generaties lang visioenen van verschrikking oproepen. Terwijl de korruptie van het militaire regiem — de vrouw van Suharto kreeg de bijnaam „madame 10 percent" — groeide, werden in de gevangenkampen de mensen uitgemoord. Volgens schattingen van Amnesty International is het Suharto-regiem verantwoordelijk voor de dood van tussen de vijfhonderdduizend en twee miljoen mensen. De verontwaardiging in de westerse wereld was groot, maar de fabel dat Suharto een communistische staatsgreep had voorkomen, dempte het protest. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat de ontwikkelingshulp voor Indonesië zeer snel in omvang toenam. Dat geldt ook voor de universitaire samenwerking.

Wat is het projekt?

VUA-3

In '67, 2 jaar na de staatsgreep, werden de plannen voor het VUA3 projekt geboren. Indonesië had behoefte aan intelligentie-tests en de VU werd de leverancier. In het begin van de zeventiger jaren werden 4 tests ontwikkeld: de Test Intelligensi Anak-Anak (Meutertest) en de Test Intelligensi Koleptip Indonesia I, II en III voor verschillende nivo's van de middelbare school, tot aan de universiteit. Het voert te ver om hier uitgebreid in te gaan op het verloop van het projekt. Ik volsta ermee te vermelden, dat de mij ter beschikking gestelde correspondentie omstreeks 1975 eindigt. De tests waren toen bruikbaar en er was een commissie ingesteld om toezicht te houden op het gebruik. Tot zover lijkt alles kits. De tests zijn bestemd om de keiharde selektie voor m.n. de universiteiten een objektievere basis te geven. Drenth en Bleichrodt, de twee mensen aan nederlandse kant, lijken hun handen volstrekt schoon te hebben gehouden. Er zijn „een aantal concrete gebruiks- en toepassingsregels opgesteld (...) en een toezichthoudende commissie benoemd" (Drenth in AV 12 mei 1978). „Tests

Stellingen de funktie van tandpasta's als geneesmiddel naast die als kosmetisch artikel moet worden benadrukt; met name dient de specifieke geschiktheid van een tandpasta voor een bepaald type konsument, alsook de algemene aanwijzingen voor het gebruik, in een bijsluiter te worden vermeld, (j. m. ten cate, groningen).

het vervangen van de vertrouwde „stoepen" door woonerven en andere autovijandige typen stratenbouw is een aanslag op de ioglica In de verkeersopvoedlng van kleine kinderen, en zal weliteht op langere termijn eerder een negatieve dan een positieve uitwerking liebijen op de vsrfceersveiiigheld van de jeugd. (j. m. ten cate, groningen).

Uw advertentie gaat naar 15.000 lezers toe

^

en andere onderzoeksinstrumenten, zoals door ons ontwikkeld, kunnen natuurlijk wel verkeerd worden gebruikt", maar men doet z'n best om dit te voorkomen. En toch...

De

legerpsychologen

De samenwerkingspartner in IndD^ nesië is de Universiteit van Bandung (Universitas Padjajaran) een voormalige legeruniversiteit met nauwe banden met de legerpsychologische dienst. Projektverantwoordelijke in Indonesië dr. Bob Dengah zou een officier zijn in het Indonesische leger en Drenth stelt in AV dat ,.het bijvoorbeeld voor militaire psychologen bijzonder moeilijk zal zijn 'n dienstbevel in deze richting (gebruik van vragenlijsten voor gevangenen, re) te weigeren". De vraag dringt zich op of het niet een kwestie is van de „goden verzoeken" om samenwerkingsprojekten met deze universiteit aan te gaan. Op 23 juni 1972 verzendt Bleichrodt een brief naar Bandung met de vraag waarom ene drs. Soemarto is toegevoegd aan het projektteam en wat zijn taak zal worden. Volgens Bleichrodt zelf is er nooit antwoord gekomen op deze vragen. Drs. Soemarto was op dat moment kolonel in het Indonesische leger en hij is inmiddels bevorderd tot hoofd van de legerveiligheidsdienst. Hij heeft binnen het VUA-3 projekt nooit iets gedaan, volgens Bleichrodt, maar je vraagt je af wat hij dan kwam doen. Dr. A. H. Boon van Ostade, de man uit Nijmegen die volgens de Groninger U.K. betrokken was bij de computerbewerking van de gewraakte vragenlijst, weet te melden dat in 1971 Soemarto samen met Mar'at onderzoek deed in gevangenkampen (GUK, 27.4.78). Volgens de overlevering gericht op humanisering van de leefomstandigheden. In 1971 zou ook de eerste versie van de vragenlijst voor politieke gevangenen in Buru zijn afgenomen. Toeval?

Nieuwe

2) — Precies zo te kunnen leven als ik dat wil — Mijn plicht doen — Ervaren dat anderen mij met begrip tegemoet treden Deze items scoren op de dimensie conformiteit, d.w.z. „doen wat sociaal gezien juist is, nauwgezet bepalingen en regels volgen, doen wat algemeen geaccepteerd is, zich conformeren" (bij nederlandse vertaling van de SIV). Volgens een door de vakgroep AO uitgevoerd correlatie-onderzoek, correleert de dimensie conformiteit met partij-keuze (in Nederland uiteraard). Drenth verklaart in een vraaggesprek met VU-Magazine: „...wat aan de orde is in Indonesië is niet zozeer dat ze bang zijn voor communisten, maar voor non-conformisten. Die groepen worden door elkaar gehaald. Ik denk dat ze op Buru gewoon conformisme en nonconformisme zitten te meten." Het is maar wat je gewoon noemt. Feit is dat ze testen, dat de statements van de SPV en SFV, die o.a. conformiteit meet, bewerkt zijn, feit is ook dat de projektverantwoordelijke in Indonesië, de militair Bob Dengah om onduidelijke reden verder onderzoek met SPV en SIV verbood. Vraag is echter wat er met de bewerkte statements is gebeurd. Ik geef weinig voor de wetenschappelijke rigorositeit van de Indonesische veiligheidsdienst, dus ze kunnen ze ook wel zonder verder valideringsonderzoek van Drenth hebben gebruikt.

Suggestief? Natuurlijk is bovenstaand verhaal uitermate suggestief ^geschreven. Het druipt van wantrouwen. Maar

in het geval van het Suharto-regiem, gun ik niemand het voordeel van de twijfel. Ook Drenth en Bleichrodt niet. Ik twijfel ternauwernood aan hun integriteit, ik twijfel wel aan de integriteit van Indonesische legerpsychologen. Wie de vragenlijsten voor gevangenen nu precies opgesteld heeft, blijft nog onduidelijk. De v.h. Nijmeegse psycholoog zegt dat mevr. Sadli (psychologe uit Bandung) Soemarto noemde. Andere bronnen noemen mevr. Sadli zelf als auteur samen met dr. Fuad Hassan, volgens een brief van Drenth (7.4.75) lid van de toezichthoudende commissie voor de intelligentie-tests. Ik wil nog één brief vermelden. Op 28.9.71 vraagt Bleichrodt aan Bandung om medewerking voor ir. Gisolf van de „PT Pacific Nikkel" bij de selektie van personeel. Een opmerkelijk buitenbeentje in de korrespondentie.

Belangrijkste vragen

Zoals gezegd een suggestief verhaal. Een verhaal dat vragen oproept. Ik wil de belangrijkste nog eens op een rij zetten. — Wat voor attitude-onderzoek deed Mar'at en zijn resultaten hiervan nog gekombineerd met het VUA-3 projekt? — Wat is er bekend van de aktiviteiten van Soemarto? — Wat is er gebeurd met de bewerkte statements van de SPV en SIV? En de belangrijkste, vraag: — Is het wenselijk, gezien de duidelijke gevallen resp. mogelijkheden van misbruik van methodologische kennis, de samenwerkingsprojekten met Indonesië voort te zetten? Nu de onderzoekscommissie van de subfakulteit onder haar opdracht is uitgedoken, moeten deze vragen openlijk gesteld worden. Het is aan de VU-gemeenschap om te oordelen over de vraag of we niet eens wat kieskeuriger moeten zijn bij de selektie van onze samenwerkingspartners.

naam

We zijn inmiddels gestuit op een nieuwe, interessante naam. Dr. Phil Mar'at, volgens de Volkskrant van 26.4.78 genoemd als chef vari de Indonesische veiligheidsdienst op West-Java, komen we ook tegen in één der voortgangsrapporten van het VUA-3 projekt. Daarin wordt gesteld: „Een volgende aanleiding voor uitbreiding van de steekproef was gelegen in het uitgebreide attitude-onderzoek van dr. Phil Mar'at, hoofd van de sociaal-psychologische afdeling, die aan ongeveer 20.000 Indonesiërs... een aantal vragenlijsten heeft afgenomen." Helaas is het resultaat van zijn onderzoek, alsmede de samenstelling van z'n onderzoekspopulatie, mij onbekend, We horen er in het vervolg van het projekt niets meer van.

Communisme conformisme

of

Het voortgangsrapport over de eerste helft van '73 bevat ook een interessante opmerking. „Met medewerking van assistenten en stafleden van de psychologische fakulteit is een poging gedaan om een drietal vragenlijsten geschikt te maken voor afname in Indonesië. Aan de bewerking van de statements is veel aandacht besteed." Het gaat om de Schoolgedragbeoordelingslijst en om twee amerikaanse vragenlijsten: de Survey of Personal Values (SPV) en de Survey of Interpersonal Values (SIV), van dr. L. V. Gordon. De «erste lijkt onschuldig, de twee amerikaanse vragenlijsten minder. In deze lijsten moet de responent steeds kiezen uit drie statements. We laten er enkele volgen: 1) — In een positie zijn w.i. ik geen bevelen hoef op te volgen — Regels en bepalingen nauwkeurig opvolgen — Ervaren dat andere mensen opmerken wat ik doe

ACC manifesteerde zich... Het Algemeen Cultureel Centrum, beter bekend onder de afkorting ACC, heeft weer acte de presence gegeven de afgelopen week. Drie dagen lang. Dinsdag, woensdag en donderdag tussen de middag met een „markt" in de hal van het hoofdgebouw (op foto: belangstelling voor wat zeefdrukken nu eigenlijk is). Verder waren er de gekke „Bamsisters", werden korte films vertoond, was er een optreden van het VU-cabaret en het VU-orkest. En donderdags tot slot een lange filmavond („La Dentelliere"). Het ACC gaf studenten via de manifestatie in feite maar één boodschap mee: „Studeren is geen kunst" ofwel vermijd kulturele verkommering. Enfin, ze zijn weer op de mogelijkheden aan de VU attent gemaakt...

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen