Ad Valvas 1978-1979 - pagina 355

AD VALVAS — 30 MAART 1979

^ in politieke gevangenen' ren of en in welke zin het onder­ werp „transmigratie" verder ter sprake is gekomen daar in Suka— bumi. Jaspars heeft ons er intussen Inderdaad wel van kunnen overtui­ gen dat zijn betrokkenheid bij het transmigratie­project niets met poli­ tieke gevangenen te maken heeft gehad. In ieder geval heeft Jaspars nooit geweten dat m.n. de Kopkamtib on­ gewone belangstelling had voor re­ sultaten van door hem te begelei­ den onderzoek. Zoals gezegd, het transmigratie­project is niet door­ gegaan. Jaspars is op het nippertje de dans ontsprongen, vinden wij. Want wat wist hij eigenlijk van de nevenactiviteiten van zijn Indone­ sische collega's? « „Laat ik nog eens proberen de po­ sitie te beschrijven van de man, die het punt stond decaan te wor­ den van de Universitas Indonesia in Jakarta. Ik heb van alles en nog wat over die man gehoord tijdens mijn bezoek in januari 1974. In één van mijn brieven schrijf ik over hem: „In een gesprek dat ik van­ ochtend had met Suwarsih (War­ naen), zei ik dat ik een boek had gezien, dat Fuad Hassan, die vol­ ei jaar decaan wordt, hoofd was van de onderzoeksafdeling van de Kopkamtib. Dat is een organisatie die voor veiligheid en orde moet zorgen, een soort Sicherheitspolizei, die hier in lakarta met tanks rond­ rijdt. „Hoe kan dat nou", zei ik, „als jullie kritiek op de regering hebben, maar er tegelijk voor werken?" ,,Och, maar iedereen van ons doet dat", zei zij. „Ik werk ook voor de Veiligheidsdienst en de politie. En

me niet voorstellen wat zij bij de Veiligheidsdienst zou moeten doen. Voor zover ik me herinner gaf zij les aan één of andere opleiding voor politie en legerfunctionarissen. Maar die politieschool kan inder­ daad best van de Veiligheidsdienst zijn geweest".

Kikkerbillen Ook in Bandung blijken de mede­ werkers van de psychologische fa­ culteit nauwe relaties te onderhou­ den met de Kopkamtib, al is dat aanvankelijk nog niet erg duidelijk. Jaspars ontmoette op 20 januari '74 prof. dr. R. Mar'at. Hij schreef in zijn dagboek: „Eindelijk een man npar mijn hart. Hij houdt van lek­ ker eten, (we zijn bij de Chinees gaan eten: garnalen, kikkerbillen, jonge duifjes en nog wat) en hij is het tenminste duidelijk oneens met de regering. Hoewel hij in een re­ geringswagen rijdt. Hij is pro­rec­ tor en vertelde dat hij morgen de universiteit hier sluit, omdat ze niet over politiek mogen praten". Terug in Jakarta vernam Jaspars echter een ander verhaal over Mar­ 'at: „(...) vertelde me overigens dat Mar'at, die in Bandung de univer­ siteit heeft laten sluiten, lid is van de Intelligence. N o u jij weer. Ik kan er geen touw meer aan vast knopen". Ook andere Indonesische psycholo­ gen blijken achteraf kontacten te hebben met de Kopkamtib. Jaspars zegt daar nooit iets van geweten te hebben, maar dat die wetenschap hem inmiddels wel aan het denken heeft gezet. „Ik heb destijds nooit er^ zwaar getild aan al die verhalen over functies bij de Veiligheids­

dig dergelijke kontakten kon leg­ gen. Zeker niet zonder toestemming van de decaan van de faculteit". „Suwarsih Warnaen was op dat moment hoofd van de afdeling so­ ciale psychologie. Voor zover dat wat voorstelde, want het was ge­ woon een schoollokaal met open ramen waar de kippen in en uit lie­ pen en de kinderen rondrenden. Dat was echt onvoorstelbaar. En daar zat dan Suwarsih. Midden in dat schoollokaal, aan een bureau en daaromheen wat assisenten.

Il

dienst. In 1974 was de situatie in Indonesië erg complex. Je had aller­ lei machtsgroepen, en iedereen be­ schuldigde iedereen. Dat is overi­ gens een normaal verschijnsel onder totalitaire verhoudingen".

Jullie beginnen daar om te lachen, Jmdat je denkt: daar komt de aap uit de mouw. Je moet niet vergeten jet is dan 8 januari 1974 en ik *eet niet precies hoe de structuur 'an leger en politie in Indonesië in «aar zit. Naderhand vertelt Fuad ïassan mij dat hij verbonden is 'M het Institute of Strategie Stu­ les, v/aarvan hij toegeeft dat ook laar relaties met de Kopkamtib 'cstaan. De relaties van mevrouw Varnaen met de Kopkamtib heb ik ^ o o i t zo serieus genomen. Ik kan

Gezien die situatie was Jaspars van mening dat de enig aanvaardbare manier van samenwerken was het individueel begeleiden van promo­ vendi. Mevrouw Warnaen kende hij al uit de tijd dat zij voor studie in Nijmegen verbleef: „Suwarsih War­ naen kennende is het voor mij nog steeds ondenkbaar dat zij iets met politieke gevangenen te maken heeft gehad. Binnen de psycholo­ gische faculteit van de Universitas Indonesia was zij bovendien ook niet in een positie, dat zij zelfstan­

Blote

hoofd

genoeg om te weten dat mensen zich kunnen laten leiden tot de meest verwerpelijke praktijken. On­ ze algemeen aanvaarde beroeps­ ethiek geeft geen enkele garantie dat psychologen in zo'n geval an­ ders zouden reageren. Het enige wat je kunt doen is voorkomen dat een psycholoog in dergelijke om­ .vtandigheden verzeild raakt". Voor ons slaat Jaspars daarmee de spijker op de kop. Vast staat dat de psychologie in Indonesië op grote

'£r kunnen omstandigheden zijn waarin ook bonafide jpsydialogen voor de bijl gaan' Dat was het dan. Je kan je voor­ stellen hoe ik daar van opkeek. Ik had wel andere dingen gezien, in Afrika, maar dit was erger. Ghana en Oeganda waren in vergelijking met dit heilig". Niet alleen waren de faciliteiten er­ barmelijk, maar had ook de oplei­ ding van de staf in feite stilgestaan sinds de Nieuw Guinea­kwestie: „Hetfl wat mensen waren tot die tijd bij, maar daarna was er niks meer. Je kon het aan de boeken­ kasten zien. Ik had een kleine reis­ bibliotheek bij me met wat boeken over statistiek en dergelijke. Die heb ik allemaal voor de halve prijs verkocht, omdat er gewoon niks was. Ik kon uit m'n blote hoofd nog een paar jaar onderwijs geven, zonder het gevaar te lopen dat ik ontmaskerd zou worden. Dat gaf mij het gevoel dat de mensen ont­ zettend dankbaar waren. Zodat je daar inderdaad ook veel kon doen. Het was zo evident dat er veel so­ ciale problemen waren, waaraan je zou kunnen werken. Zij zagen dat zélf helemaal niet. Eén van de laat­ ste dagen vroegen ze mij wat je met de sociale psychologie in In­ donesië zou kunnen doen. Want voor hen was de psychologie nog de psychologie van het testen. Me­ vrouw Masdani bijvoorbeeld, waar ik logeerde, had een eigen klassieke psychologische praktijk, waar kin­ deren met leermoeilijkheden kwa­ men. En daar had ze een eigen the­ rapie voor, die een beetje neer kwam op huiswerk komen maken bij haar thuis. Maar dat had na­ tuurlijk heel weinig te maken met de problemen van zeg maar tach­ tig procent van de Indonesiërs.

Verzet

anderen zijn weer op een andere manier ingeschakeld." Daar kan ik roorlopig niet met mijn pet bij, en k moet toch uit zien te vinden hoe Jat non precies zit". Hoe nu? rransmigratie­mevrouw Warnaen­ Kopkamtib! We schieten in een ze­ 'uwachfige lach.

vlakte. Op dat moment raakte ik betrokken bij de universitaire sa­ menwerking met Indonesië. Door het begeleiden van wetenschappe­ lijk onderzoek dacht ik mee te kun­ nen helpen een aantal zaken aan het licht te brengen, waar de rege­ ring niet om heen zou kunnen. Zo begeleidde ik b.v. een onderzoek van mevrouw Saparinah Sadli, waaruit bleek dat corruptie door een representatieve steekproef van de Indonesische bevolking als een zeer ernstig misdrijf gezien werd".

De erbarmelijk slechte voorzienin­ gen aan de universiteiten in Indo­ nesië waren voor Jaspars een reden temeer te kiezen voor persoonlijke begeleiding van promovendi in plaats van meer grootschalige sa­ menwerkingsprojecten. Die keuze leverde Jaspars een meningsver­ schil op met prof. dr. F . J. Mönks (ontwikkelingspsycholoog aan de KU Nijmegen), die de universitaire samenwerking met Indonesië leid­ de. Een tegenstelling die ook in In­ donesië zelf te vinden was: Ban­ dung wilde werken volgens de pro­ jectmatige aanpak van Mönks; Ja­ karta zal veel meer in de werkwijze van Jaspars. Toen de lopende pro­ jecten in 1975 waren afgesloten, vroeg de decaan v i n de psycholo­ gische faculteit van Jakarta (Fuad Hassan) Jaspars door te blijven gaan met de begeleiding van pro­ movendi. Jaspars had daar wel oren naar; „In 1965/'66 kwam ge­ neraal Suharto aan de macht over de ruggen van de studenten. Maar toen hij er eenmaal zat, konden zij 't verder wel vergeten. Onder de intellectuelen ontstond hoe langer hoe meer verzet tegen het regime van Suharto. In 1974 kwam dat voor het eerst goed aan de opper­

Konsekwenties Zoals gezegd, voor Jaspars eindig­ de de samenwerking na de beruchte uitspraak van admiraal Sudonio: „Vooral door de publikaties die daarop in de Nederlandse pers ver­ schenen, ben ik na gaan denken over de vraag of ik er wel mee door moest gaan. Uit het rapport van de Nijmeegse onderzoekscommissie en v^at ik u nu verteld heb, blijkt wel dat ik niet betrokken ben geweest bij de behandeling van politieke ge­ hangenen. Aan de andere kant heb­ ben dat onderzoek en de publikaties daaromheen toch dingen aan het licht gebracht, die ik niet heb ge­ welen. Ook mensen met wie ik persoonlijk contact onderhield blij­ ken zich te laten lenen voor prak­ tijken van de Kopkamtib. Dat vind ik bedenkelijk. Ik zie niet hoe ik onder deze omstandigheden, zolang Indonesië een rechts dictatoriaal regime kent, nog iets kan doen voor mijn Indonesische collega's". Het is intussen half twee geworden in Jaspar.s' studeervertrek.

Eerlijk Van de opgewonden sfeer waarin onze ontmoeting met Jaspars be­ gon, is niets meer te merken. Hij deelt een laatste verfrissing uit, en komt dan — toch nog onverwacht — tot de volgende opmerkelijke ontboezeming: „Ik wil eerlijk toe­ geven, als ik nu op die tijd terug kijk, dat ik niet weet hoe ik gerea­ geerd zou hebben wanneer mij ge­ vraagd zou zijn advies te geven over de behandeling, van politieke ge­ vangenen. Ik weet niet zo zeker of ik dan „nee" gezegd zou hebben. Op grond van wat ik daar heb mee­ gemaakt, weet ik dat er omstandig­ heden kunnen zijn, waarin ook bo­ nafide psychologen voor de bijl gaan. Ik ben sociaal­psycholoog

schaal wordt misbruikt. Indonesi­ sche psychologen werken actief nice aan dat misbruik. En dat zijn precies de omstandigheden waar­ onder ook op zichzelf goedwillende Nederlandse psychologen in de fout gaan. Het gaat niet langer om de vraag of Nederlandse psycholo­ gen actief en bewust hebben mee­ gewerkt aan praktijken van de Kopkamtib. Onder de huidige om­ standigheden in Indonesië zal de hulp van Nederlandse psychologen altijd worden misbruikt. Of die psychologen zich daar van bewust zijn of niet. Jaspars heeft de con­ sequenties getrokken. Aan de KU in Nijmegen is men daar nog niet aan toe. (Universiteitskrant

Groningen)

Films over gastarbeid Dinsdag 3 april, draaien we „Les Ambassadeurs" van de Tunesiër Klari, 1976. Wanneer Salah uit zijn dorp ver­ trekt om in Parijs werk te vinden, wordt hij geconfronteerd met de vooroordelen en het isolement waarin de buitenlandse arbeiders leven. De 1 mei­demonstratie is aanleiding om gezamenlijk op te treden in een protest tegen de er­ barmelijke situatie waarin vele moeten leven en tegen het racisme. Naast duizenden franse arbeiders/ sters lopen duizenden buitenlandse arbeiders in de demonstratie mee. Vooraf draaien we het filmpje „De Pachter" van de Tunesiër Louhichi. Vrijdag 6 april, diskussieavond in samenwerking met de K.M.A.N. en het H.T.I.B . Vooraf een Stadsjour­ naalfilmpje „Arbeiders B uitenland­ se Arbeiders". De films beginnen om 21.00 uur, Filmuis ACC. Tel.: 5484533.

Avond over wet seksediskriminatie De Vrouwengroep Rechten organiseert op 4 april in studentencafé PH 31 (Prins Hendriklaan 31) een avond waarop vragen rond het advies inzake de wenselijkheid van een wet tegen seksediskriminatie worden besproken. Op de avond, die om acht uur begint, zal J. de Wildt, medewerker van de emancipatiekommissie, die het advies aan de regering uitbracht in novem­ ber vorig jaar, een inleiding houden.

Forum over universitaire pers en vrijheid In het kader van de Boekenweek organiseert het ACC o.a. op 5 april om 20.00 uur in PH'31 een forum over „Universitaire pers en vrij­ heid". (De rest van het programma zie AV vorige week.) „Zolang de reacties van universi­ teitsbladen afhankelijk blijven van de universiteit kan nooit gegaran­ deerd worden dat die bladen kun­ nen schrijven over alles wat er ge­ beurt op de universiteiten". Dit is één van de stellingen die op deze avond ter discussie staan, een an­

dere staat hier tegenover: „Gezien de plaats en functie van de univer­ siteitsbladen is hét gepast dat de universiteitsraden ( . . ) bepalen in welke geest deze bladen geredigeerd worden". Je zou je kunnen afvragen of zoiets in de praktijk niet censuur betekent en dat is nu het centrale thema van deze avond waar in ieder geval redacteuren van Ad Valvas en Pharetra en van „De lange Mars" (faculteitsblad van so­ ciaal­geografen) in het forum zit­ ten.

BBBBBBBBBBBflBBBB'BBaBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBaBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBaBBBBBBBBBBBBaBBBBBBaBBBBBBBBB

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen