Ad Valvas 1978-1979 - pagina 471

AD VALVAS — 15 JUNI 1979

7

Veel wetten en regelingen leggen maatschappelijke

positie van vrouw in het gezin vast

Vrouwenemancipatie is niet louter een icwestie van inhalen achterstand De ideologie van „de voltooide emancipatie", die in de 50­er en 60­er jaren opgeld deed komen we ook nu nog, zij het in een gewijzigde versie, tegen en het kost weinig moeite in deze ideologie de grondslagen te zien van het huidige emancipatiebeleid van de regering. Selma Sevenhuysen, die deze visie op het Vrouwencongres vorige week ontvouwde, plaats deze ideologie in de traditie van het naoorlogse liberale denken in de politiek, waarvan de politicologische benaderingswijze van het pluralisme weer een typische vertegenwoordiger is. De „voltooide emancipatie" (van de vrouw) houdt als idee in, dat vrouwen tegenwoordig gelijke rechten hebben op maatschappelijke ontplooiing en participatie als mannen. Vrouwen bezit­ ten immers het algemeen kiesrecht, de meeste beroepen staan voor hen open in principe, ze hebben sinds 1956 niet langer de toestemming nodig van hun man voor het verrichten van rechtshandelingen als het afsluiten van kontrakten en de overheid heeft nu definitief afgezien van bepalingen om de beroepsarbeid van gehuwde vrouwen te verbieden. Het zou volgens deze denktrant voor de vrouwen alleen nog maar een kwestie zijn van een harde spurt om de feitelijke achterstanden, die er nu nog zijn, in te halen. Behalve, dat we nu vaker dan voorheen bij de over­ heid de erkenning tegenkomen, dat ook de overheid nog wel eens belem­ meringen voor emancipatie in stand houdt en zelfs de taak heeft een sti­ mulerend beleid te voeren t.a.v. emancipatie, lijkt toch ook de regering het simpele inhaal­idee te huldigen in zijn emancipatiebeleid. Een liberale maatschappijvisie en een pluralistische benadering van politiek zijn duidelijk in de geschet­ ste denkwijze te herkennen. In deze benadering bestaat de maatschappij uit in principe gelijke burgers (man of vrouw maakt niet uit), ieder met uiteenlopende belangen. Om in­ vloed uit te oefenen op het besluit­ vormingsproces verenigen deze bur­ gers zich in partijen en belangen­ gioepen. Uit een proces van geven en nemen, koalitie­vorming en kom­ promissen vloeit dan het „algemeen belang" voort, waarop geen enkele maatschappelijke groep een struktu­ reel overwicht kan uitoefenen. Het onderscheid in seksen is in deze be­ nadering nauwelijks relevant. Vrou­ wen hebben toch een gelijk staats­ burgerschap bereikt. Vandaar ook, dat de positie van vrouwen in de politiek nauwelijks serieus onder­ werp van studie is geworden in de politikologie. In de ideologie van de voltooide emancipatie mogen er overigens wel velschillen tussen man en vrouw blijven bestaan en die worden dan gerechtvaardigd op tweeërlei wijze. In de eerste plaats met 'n beroep op de „natuurlijke geaardheid" van de vouw, d.w.z. haar voorbestemd zijn voor zorgende taken. Dit geldt zo­ wel voor het huisgezin als voor het beroepsleven, waar de vrouw wel verpleegster mag zijn maar geen machine­bankwerker. Een tweede rechtvaardigingsgrond voor de verschillen tussen man en viouw ligt in de ideologie van de individuele keuze­vrijheid: de over­ heid garandeert immers gelijke lechten, dus als een vrouw in het gezin blijft, dan is dat haar eigen keuze.

Vrouwen niet a­politiek' Het belangrijkste kritiekpunt op deze benadering is volgens Selma, dat de basisvooronderstelling ervan niPt klopt. Er is natuurlijk helemaal geen sprake van „seksloze" staats­ burgers. De achterstand waarin vrouwen verkeren heeft alles te maken met de verschillende maat­ sihappelijke positie, die man en vrouw in deze maatschappij inne­ men, los van hun formeel gelijke lundische grondrechten. Het gedrag als staatsburger (in po­ litieke partijen en politieke orga­ nen) verschilt fundamenteel al naar gelang je man of vrouw bent. De manier waarop politiek bedreven wordt kenmerkt zich nog altijd in overheersende mate door hardheid, zakelijkheid, rationaliteit en hiërar­ chisch denken. Alleen mannen wor­ dein zó gesocialiseerd („opgevoed"), tot zg over de hierbij behorende eigenschappen kunnen beschikken. Vrsuwen zifn niet as[>oIitiek maar ziJD eenvoudigweg niet getraind voor deze gangbare manier van po­ litiek bedrijven. Bovendien wordt de politiek bedre­ ven in schema's, die het hele privé­ gebeuren bijna uitbannen. Al was hef alleen al om de 80 ä 100­urige vei kweek, die voor een parlemen­ tariër vereist is, wat natuurlijk al­

geeft door het buitensluiten van huishoudelijke arbeid. Selma denkt, dat we er niet hele­ maal uit zijn door de term „gezin" toe te voegen aan het marxistisch begrippenarsenaal. Het gaat er eer­ der om de verhoudingen tussen de seksen (en dan ook eens in de zin van onderdrukking, tegenstellingen en strijd) als een integraal bestand­

ethter nauwelijks ontwikkeld. Er zal hiertoe nog veel onderzoek moeten plaatsvinden. We moeten niet de illusie hebben, dat we met enkele semesters hard studeren en wat moeilijke boeken lezen die zaak rond hebben, meent Selma. Nu we toch op het punt van de theorievorming zijn beland kunnen we ook even ingaan op de onder­ zoeksmetodiek, het onderzoeksob­

Selma citeert echter Maria Mies, die vindt, dat de onderzoeksters niet aan de positivistische eis van zoge­ naamde objektiviteit en waardevrij­ heid moeten voldoen. Ze moeten gebruik maken van het feit, dat zij én slachtoffer zijn van de patriar­ chale onderdrukking én onderzoek­ sters. Eigen ervaringen als uitgangs­ punt heeft verder volgens Selma het grote voordeel, dat de scheiding tussen datgene wat je leert en de eigen praktijk wordt doorbroken. Een scheiding, die er toe heeft bij­ gedragen, dat vrouwen onzichtbaar konden blijven in allerlei theorieën.

De maatschappelijke positie van de vrouw (haar rol in het gezin) maakt het trouwens voor haar wel bijzon­ der moeilijk om (politiek) flink ak­ tief te worden. Mannen kunnen op hun vrouw terugvallen maar voor vrouwen betekent buitenshuis aktief (en dus ook politiek aktief) worden een omgooiing van de organisatie van het huishouden, wat niet zelden tot onafzienbare konflikten met hun man kan leiden. Vrouwen moeten in de politiek (of in hun werk) meestal driedubbel zo hard werken en in de politiek wordt er dan nog eens extra op hen gelet want als ze falen staan mannen al gauw klaar om dat aan hun vrouw­zijn te wij­ ten.

Veelal wordt het onderzoek boven­ dien ontwikkeld als „aktie­onder­ zoek". Grof gezegd wil dit onder­ zoek zich in dienst stellen van het verzet van maatschappelijke groe­ peringen. Dit brengt een andere re­ latie tussen onderzoeker en onder­ zochte met zich mee. De onderzoek­ sters staat niet boven de onder­ zochte maar is tevens bezig met een probleem dat ook het hare is. Naast aktie­onderzoek wordt er bij vrou­ wenstudies ook veel literatuuronder­ zoek gedaan naar bv. vrouwen vroeger (bv. de heks als feministe) en worden veel diepteinterviews ge­ houden ^'erder hebben vrouwenstudies zich totnogtoe vooral bezig ge­ houden met seksisme­kritiek (ach­ terhalen van seksistische vooronder­ stellingen in de diverse disciplines), informatieverzameling over de ob­ jektieve en subjektieve positie van de vrouw en de geschiedenis van de positie van de vrouw.

Kostwinners

Selma Sevenhuysen

spreekt over „Vrouw, gezin en staat"

deel van de maatschappelijke ver­ houdingen te zien en van daaruit te kijken naar staat en politiek. Van daaruit kunnen we ook het huidige gezin zien als een van de manieren waarop de verhoudingen tussen mannen en vrouwen zijn ge­ regeld, als een manier waarop ver­ zorging, moederschap en seksuali­ teit georganiseerd zijn en wel zo,

'Burgerlijk en marxistisch begrippenapparaat ontoereikend' De marxistische benadering biedt volgens Selma op veel punten in principe een grote vooruitgang, be­ halve dan dat ze tot nu toe nauwe­ lijks voor vrouwen is uitgewerkt. Als grootste vooruitgang boven het pluralisme ziet zij, dat de ongelijk­ heid in maatschappelijke posities, in dit geval de klassenverhoudingen en de klassestrijd, doorwerken op de benadering van staat en politiek. Maar daarmee is tegelijkertijd de beperking aangegeven van wat er totnogtoe aan marxistische staats­ theorie is ontwikkeld. Vanuit het feminisme is, zo meent Selma, im­ mers duidelijk geworden, dat de maatschappij niet uitsluitend be­ schreven kan worden in termen van klassenverhoudingen en klassestrijd. En ook, dat een beschrijving van de economie, die zich beperkt tot de verhoudingen waaronder loonar­ arbeid wordt verricht, een verte­ kend beeld van de werkelijkheid

Deze metodiek is wat problematisch als |e uitgaat van de traditionele onderzoekseisen van objektiviteit, herhaalbaarheid en generaliseer­ t­aarheid. Studentes zitten dan ook nogal eens in de verdediging omdat er regelmatig vragen komen van „Zijn jullie wel wetenschappelijk" en „We doen ook niet aan mannen studies", „Het moet wel goed on­ derzoek zijn" en „Straks komen de gastarbeiders ook nog".

Aktie­onderzoek

leen vol te houden is als er thuis een huisvrouw achter hem staat.

De pluralistische beiiadering biedt \erder weinig houvast om de in­ vloed van de inhoud van het staats­ optreden op vrouwen te onderzoe­ ken Pas als we gaan zien dat veel wetten en maatregelen (tot in het VU­personeelsreglement toe J.K.) de maatschappelijke positie van vrouwen (nl. in het gezin) vastleg­ gen, komen we af van het beeld van de gelijke kansen en het idee, dat er alleen nog maar een aantal inhaal­manoeuvres nodig is. Er is bijvoorbeeld nog steeds geen goede wet, die verbiedt, dat niet­kostwin­ ners bij afvloeiingsregelingen het eerst de klos zijn. De vrouw heeft immers haar primaire bestemming thuis in het gezin. Op de bijeenkomst van de TAS­ vrouwen werd op de regeling bij de VU gewezen volgens welke de man­ lijke werknemer bij ziekte van zijn vrouw verlof kan krijgen. Voor de vrouwelijke werknemer geldt dat niet ingeval van ziekte van haar man. Want een gehuwde vrouw, die ook werkt: dat hoort toch niet.

hun eigen ervaringen als vrouw ge­ woon te vinden (hun rolgedrag is a.h.w. een „tweede natuur" gewor­ den.)

dat het past binnen de kapitalisti­ sche maatschappij­vorm. Linda Gordon schrijft in haar so­ cialistisch­feministische teksten, dat sekse een fundamentele historische kategorie is, die niet tot klasse­be­ grippen herleid kan worden. Klas­ se­analyses zijn niet overbodig maar dat moeten dan geen vulgaire klas­ se­analyses zijn. Vrouwen uit alle klassen hebben veel ervaringen ge­ meen. Maar ook de ervaringen en positi^ van vrouwen en mannen in de arbeidersklasse zijn sterk ver­ schillend. De kapitalistische pro­ duktie­wijze is volgens Gordon een ontoereikend begrip om het totale maatschappelijk machtssysteem te begrijpen. We moeten kijken naar de verstrengeling van kapitalisme en patriarchaat, naar de gevolgen die dit heeft voor het leven van vrou­ wen en naar de plaats van huis­ vrouwen en gezin binnen dit geheel. De theorie­vorming op dit punt is

jekt en de omschrijving van vrou­ wenstudies. Vrouwenstudies worden wel omschreven als het weten­ schapsterrein waar zowel de onder­ geschikte positie van vrouwen wordt bestudeerd als de relatie tus­ sen de arbeidsdeling van man en vrouw in de bredere maatschappe­ lijke ontwikkelingen. Doel van vrouwenstudies is dan kennis te verwerven die een bij­ drage kan leveren aan het scheppen van voorwaarden voor het opheffen van de onderdrukking van vrouwen en de daarmee samenhangende maatschappelijke verhoudingen. Dit doel stelt andere eisen aan theorie­ vorming, onderzoek en onderwijs dan in de traditionele wetenschaps­ beoefening gebruikelijk is. Het achterhalen van sexistische vooronderstellingen en informatie over vrouwen eist de ontwikkeling van begrippen (bv. de drievoudige beschikbaarheid van de vrouw voor voortplanting, seksualiteit en ar­ beid binnens­ en buitenshuis) die onderzoeksters bewustmaken van de positie van vrouwen. Met die be­ grippen kun je, vindt Selma, je eigen studieboeken tussen de regels door lezen en kun je ervaringen van vrouwen interpreteren. Dit is onmogelijk met het huidige burgerlijke en ook marxistische be­ grippenapparaat. Persoonlijke erva­ ringen zijn een heel belangrijke, misschien wel de belangrijkste bron voor vrouwenstudies. Veel onder­ zoeksgroepen nemen die eigen erva­ ringen als vrouw als startpunt, er­ varingen die vervolgens worden ge­ problematiseerd wat een hele klus is omdat veel vrouwen gewend zijn

Nu nog geen integratie Een probleem is tenslotte nog dat van de integratie van vrouwenstu­ dies in de diverse wetenschappen. Hoewel Selma vindt, dat dit het uit­ eindelijke doel moet zijn (vrouwen­ studies is geen aanhangsel maar de hele wetenschap moet in niet­sek­ sistische zin veranderen) is ze bang, dat integratie nu al tot inkapseling leidt en verlies van strijdbaarheid. Vandaar dat zij op dit moment de nadruk wil leggen op het ontwikke­ len van de inhoud van vrouwenstu­ dies. Pas daarna kun je gaan inte­ greren. Het benadrukken van de tijdelijkheid van aparte vrouwen­ studies nu (tot de integratie is be­ reikt) zet de onderzoeksters ook veel te veel op de tocht. (J.K.)

^lll^li.i^.>^]fl^^.l^.^.>^.)^)^.l^l^l^>t>^>^l^>^^

*

*

* * *

Denkeraan: mededelingen in tweevoud inleveren

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen