Ad Valvas 1978-1979 - pagina 354

AD VALVAS — 30 MAART 1979 I

Dr. Jaspars over zijn aktiviteiten

als psycholoog

in

Indonesië

'Ik ben niet betrokken geweest bij behandelin il

..Mevrouw Suwarsih Warnaen, die al eerder in het kader van de uni­ versitäre ontwikkelingssamenwer­ king in Nijmegen was geweest, schreef mij in 1973 een brief, waar­ in ze vroeg om advies bij het op­ zetten van een transmigratie­pro­ jckt. Ook uit latere brieven over dat onderwerp blijkt nergens dat haar Projekt iets te maken had met poli­ tieke gevangenen.

reisverslag op 3 januari 1974 voer­ de met drs. Kando (assistent van de directeur­generaal van het Ho­ ger Onderwijs). Bij die gelegenheid benadrukte deze, dat de universi­ taire samenwerking vooral onder­ zoeksgericht zou moeten zijn: „Wanneer het onderzoek binnen de plannen van de regering valt, is er geld voor." Bovendien betrof het trahsmigra­ tieproject van mevrouw Warnaen volgens het hoofd van het Bureau Buitenland van de K U Nijmegen, drs. J. Th. Willemsen, een officiële opdracht van de Indonesische rege­ ring, die ook voor de financiering ervan zou zorgen. Conclusie: de resultaten van het transmigratie­ project zijn voor de Indonesische regering alleen interessant als die toepasbaar zijn op de deportatie van politieke gevangenen. Of niet soms? „Dat zeggen jullie nu wel, maar de Indonesische regering is er hele­ maal niet van overtuigd dat haar transmigratie­politiek is mislukt. Dat blijkt alleen al uit het feit dat Indonesië nog steeds een apart mi­ nisterie heeft voor het transmigra­ tie­beleid. Wertheim heeft welis­ waar allang aangetoond dat alleen „rural development" zin heeft; de Indonesische regering gelooft nog steeds dat het probleem van de overbevolking van Java kan wor­ den opgelost met „transmigratie"."

Verdomme, ik zou wel willen dat ik die brieven nog had, maar ik heb ze ook in Nijmegen niet meer kun­ nen vinden. Ik herinner mij dat me­ vrouw Warnaen mij schreef „pro­

„Ik vind het niet onbegrijpelijk dat iemand die conclusie trekt op grond van mijn reisverslag. Maar als jour­

Het is die middag zeer ongezellig in kamer D 104 van het Departement of Experimental Psychology aan de South Parks Road te Oxford. Tegenover ons een woedende dr. Jaspars, die ons „onverantwoorde journalistiek" in de schoenen schuift. Het interview lijkt beëindigd nog voor het Js begon­ nen. Jaspars is furieus. Hij is de UK­publikaties van vorig jaar nog niet vergeten. Daar werd een rechtstreeks verband gelegd tussen zijn hulp aan Indonesische psychologen en kwalijke praktijken van de Indonesische Veiligheidsdienst Kopkamtib. „In feite is daar de hele rel mee begonnen, en werd ik meteen de zonde­ bok". Sinds die tijd is hij de gedoodverfde adviseur van de Kopkamtib. Dat moet worden rechtgezet, anders valt er niet te praten. De band­ recorder blijft in de tas. Geen foto's. We zien ons al weer buiten staan. Een laatste poging. De gewraakte artikelen komen op tafel. Het is best mogelijk dat wij fouten hebben gemaakt, maar of dat even kan worden aangetoond. Dat moet dan toch kunnen. Na een uur bereiken we toch nog overeenstemming: Jaspars krijgt de ruimte om onze beschuldigingen te weerleggen. Wij zijn bereid als dat nodig blijkt gemaakte fouten toe te geven. We besluiten tot een afkoelings­ periode en 's avonds verder te praten. De wederzijdse achterdocht blijft, wanneer we enkele uren later het gesprek beginnen waar Jaspars zijn contacten met Indonesië verbrak. Hoe werd daar in Indonesië op ge­ reageerd? „De poging van admiraal Sudomo de hulp van Nederlandse psycholo­ gen te gebruiken als rechtvaardiging voor de activiteiten van zijn Kop­ kamtib, betekende voor mij het ein­ de van iedere samenwerking. Ik heb mevrouw Sadli, de decaan van de psychologische faculteit van de lïniversitas Indonesia in Jakarta, toen een brief geschreven waarin ik vraag: „Als jij nou aan Sudomo vraagt of hij openlijk wil verklaren dat ik niets te maken heb gehad met politieke gevangenen, dan wil ik wel weer komen. Anders niet." Me­ vrouw Sadli is inderdaad naar Su­ domo gegaan. Sudomo heeft haar beloofd bij de eerstkomende vrijla­ ting van politieke gevangenen — ik meen in augustus '78 — die uit­ spraak te doen. Dat heeft Sudomo echter niet gedaan."

Marion Abrahamse Frans Bisse (GUPD)

'Ondoordacht^

politieke gevangenen. Het pro­ bleem van onze regering was: hoe kunnen wij spontane transmigratie stimuleren en urbanisatie remmen. Deze twee problemen zijn helemaal geen nieuwe problemen. Het lijkt mij logisch dat de beste (zoals ook Wertheim schrijft) oplossing van deze twee urgente problemen is: rural development." IDat schrijft ze dus in 1798. De brieven uit 1973 zouden hier pas echt uitsluitsel kunnen geven, maar die kan ik niet meer vinden."

Manisch­depressief Toch blijven er vraagtekens, al is de achterdocht wat ons betreft af­ genomen. Jaspars kan de conclusies die uit zijn reisverslag te trekken zijn, niet met schriftelijk bewijsma­ teriaal weerleggen. Maar er is nog een stapeltje persoonlijke brieven die Jaspars vanuit Indonesië schreef. Daaruit komt een veel ge­ nuanceerder beeld te voorschijn dan uit zijn koele en zakelijke reis­ verslag. Jaspars citeert uit zijn „dag­ boek": „Over de eerste bespreking met me­ vrouw Warnaen, op 6 januari 1974, schreef ik destijds: „Jezus Christus, ik denk dat ik aan het einde van de maand manisch­depressief thuis­ kom. Het ene moment denk ik: het gaat aardig; het andere moment vraag ik me af of er ooit iets ge­ daan kan worden. (...) Ik haal dan maar weer diep adem en leer me zelf dat ik geduld moet hebben. Veel geduld en tijd. Want alles gaat volgens een rubberen tijd­ schaal. Ze hebben d'r zelfs een

„Ook weet ik dat mevrouw Sadli contact heefl opgenomen met de Nedeilandse ambassade in Jakaita. Toen zij daarna in België was in verband met de opening van een directe Garuda­lijn op Brussel, heeft ze van de gelegenheid gebruik gemaakt naar Nederland dooi te reizen Dat was in mei van het vo­ rig jaar. Op het ministerie van On­ derwijs en Wetenschappen heeft toen een gcspiek plaats gevonden tussen mevrouw Sadli, de heci Kusnadi van de Indonesische am­ bassade, mcviouw Talsma van het ministerie en een functional is van Buitenlandse Zaken. Volgens mevrouw Sadli vond men het niet nodig zo'n diukte te maken over de kwestie: „hel gaat om een kleine groep studenten die de boel in de war proberen te schoppen. Mevrouw Talsma stuurde mij la­ ter nog een brief, waarin zij ei op aandrong mijn beslissing te hei­ zien, omdat mijn samenwciking met Indonesische psychologen juist concrete resultaten begon te krij­ gen."

Transmigratie De directe aanleiding voor Jaspais breuk met Indonesië vormden de artikelen waarin werd gesteld dat Jaspars betrokken was bij de be­ handeling van politieke gevange­ nen. De aandacht richtte zich daarbij vooral op het zogenaamde transmi­ gratie­project. In een rapport van Amnesty International over Indo­ nesië (1977) werd aangetoond dat de Kopkamtib al voor 1974 had besloten dat het probleem van de politieke gevangenen kon worden opgelost door middel van „trans­ migratie". In de praktijk kwam dit neer op verbanning naar de meest onher­ bergzame uithoeken van de Archi­ pel, waar de gevangenen werden ingezet bij het in cultuur brengen van onvruchtbare streken: depor­ tatie en dwangarbeid. Wanneer uit een reisverslag van Jaspars blijkt dat hij onderzoeksvoorstellen voor o.a. een transmigratieproject heeft ontwikkeld, is de relatie snel ge­ legd. Té snel vindt Jaspars.

fessor, ik ben geviaagd om een team te leiden dat te maken heeft met transmigratieproblemen". Ik weet niet meer door wie zij ge­ vraagd was. Ik denk dooi het de­ partement van Transmigratie en dergelijke. Voor ik in januari "74 naar Indonesië vertrok heb ik mij verdiept in de boeken van Wert­ heim, een onomstreden autoriteit op het gebied van de Indonesische verhoudingen. Volgens Wertheim was dat hele transmigratiebeleid in de praktijk op een fiasco uitgelopen, nog afge­ zien van de politieke en morele as­ pecten. Dus ik dacht voor mijn be­ zoek aan Indonesië: „Ik wil eerst wel eens met hen praten over de opvattingen van Wertheim".

Deportatie Wij werpen tegen dat het onwaai­ schijnlijk is dat de Indonesische re­ gering geld uitgeeft voor een pro­ ject waarvan allang vast staat, dat het een zinloze onderneming be­ treft. Wij iierinneren ­Jaspars aan een gesprek dat hij blijkens zijn

nalist moet je toch verdomd zeker zijn met wat je daar zit te zeggen. Je schuift mij nogal wat in de schoenen. Ik vind dat jullie veel te ondoordacht zijn geweest. Zoals gezegd, ik begrijp best dat je op grond daarvan . . . ik heb dat nog eens terug gelezen . . . het ligt erg voor de hand om die twee te kop­ pelen. Maar ik heb ik mijn reisver­ sïag nergens gesproken over poli­ tieke gevangenen. Dus je kunt daar­ uit niet concluderen, wat jullie heb­ ben geconcludeerd." Wij blijven het wel vervelend vin­ den dat de correspondentie over het transmigratie­project ontbreekt in Jaspars brievenboek. Jaspars heeft begrip voor ons probleem. Er ko­ nien minder ambtelijke stukken op tafel. „Ik heb in augustus van het vorig jaar aan mevrouw Warnaen ge­ vraagd wat de ware toediacht is geweest van het transmigratie­pro­ ject. Op 15 september '78 schreef ze mij: „Over het transmigratie­ en het rural­development­pioject: dat heeft helemaal niets te maken met

woord voor, maar dat ben ik ver­ geten." Een paar dagen later: „'s Avonds nog wat gestudeerd en ook de vol­ gende ochtend op de gegevens die ik van Suwarsih Warnaen heb ge­ kregen over verschillende projec­ ten. Alles bij elkaar stelt het nog niet zo veel voor. Maar er zit wel muziek in. Al zal het niet meeval­ len die gezamenlijk ten gehore te brengen." Nog weer later wanneer Jaspars een stafbespreking bij so­ ciale psychologie beschrijft: „Half tien begonnen. Ging wel aardig. Beetje algemeen nog. Daarna met Suwarsih over haar plannen voor het eerst gepraat. Het is allemaal nog zo vaag, dat ik niet weet wat ik moet doen. Wij zullen wel zien. Ik zal maar eens een voorstel doen. Ik moet nog zien hoe dat gaat, want waar ik sterk aan twijfel op het moment is wat de waarde van onze samenwerking eigenlijk is. Helpen wij vooraanstaande mensen alleen nog maar steviger in het za­ del of doen wij echt iets goeds. Nou, dat was het tot nu toe".

Sukabumi Volgens Jaspars bleek in de eerste gesprekken al dat het transmigratie­ project van de baan was. Ook later tijdens zijn bezoek is het onder­ werp niet meer ter sprake gebracht. Hoewel, dat blijkt niet helemaal juist te zijn, wanneer Jaspars ver­ der leest over het bezoek aan en­ kele familieleden van mevr. War­ naen op 13 januari '74:

I1'

„Wij dus naar Sukabumi. Helaas was Suwarsih het adres vergeten, want er is ook zo'n uitgebreide fa­ milie. Maar geen nood. Overal vra­ gen. Wanneer iemand het huis weet wordt­ie uitgenodigd ook in de au­ to plaats te nemen en mee te rij­ den. Zo vonden we het huis, maar de oom was vertrokken. Juist: goed geraden. N a a r Jakarta. Daar zaten we dus, maar er was nog een an­ dere oom. „Die van het transmi­ gratieproject, weet u wel? Waar ik u over geschreven heb". Weer ge­ vraagd, weer iemand mee laten rij­ den. En ja hoor, die oom was thuis". „We worden onthaald met Soen­ danese (Limburgse) gastvrijheid Soedanezen zijn de Fransen van Indonesië, Javanen zijn de Duit­ sers. Je ziet, ik leer nog es wat hè Genood om mee te eten. Hoewel we dat net gedaan hadden, kun je zoiets niet weigeren. De hele fami­ lie wordt dan van tafel gestuurd, en gpat ergens in een hoek op de hurken zitten eten, terwijl de gasten aan tafel plaatsnemen met de gast­ heer. D e laatste is een enorme ge­ zellige man. Oprichter of overne­ mer van de Nederlandse Lloyd als ik het goed heb begrepen. Dat was­ ie. Die mij voortdurend onder luid gelach op de rug klopte, zodat de kippebotjes mij achter in de keel schoten. En ik maar lachen. Het werd nog leuker toen we zijn tuin gingen bewonderen, die inder­ daad prachtig was. Ik heb er foto's van. Midden in de tuin was een vij­ ver aangelegd, met een rieten tuin er in. Ik kon dat eilandje bereiken via een bamboebruggetje dat wel Suwarsih en Theresina kon houden, maar vanzelfsprekend mij niet. Ik zag het al aankomen, maar ik dacht: „je kunt die man toch niet beledigen door te doen alsof hij geen bruggetjes kan bouwen die sterk genoeg zijn voor een flinke westerling?" Ik ben dus maar obli­ gaat door dat bruggetje gezakt Tot groot vermaak van iedereen". „Helaas hadden ze zo gauw niet door dat ze ook nu zelf niet meer van dat eilandje af konden komen Maar daar wist oom wel raad op Hij commandeerde twee van zijn knechten op, die onmiddellijk in het water sprongen en de brug weer een beetje repareerden Zo kwam iedereen nog goed en dioog aan de kant. We kregen nog een Haagsche Hop­ je en stapten in de auto om naar huis te gaan. Suwarsih was zeei op­ gelucht dat het gelukt was toch nog een oom tevoorschijn te toveren Maar al met al, heb ik nog geen echt dorp gezien. Dat willen ze me geloof ik ook niet laten zien. Dat vinden ze maar niks. Ik moet de verworvenheden van de familie en het land bewonderen. En verder geen gezeur over de tachtig pro­ cent arme sodemieters, die krepe­ ren van de honger. Het lijken wel Nederlanders, maar misschien ver­ gis ik me. Misschien kennen ze ook niemand in zo'n dorp, en staat het ook te ver van hen af. Wat zou ji) doen als ze je vroegen: „Laat mij eens een echte Hollandse kaasboer zien?" Je zou ook niet weten waar je hem vinden moest, denk ik"

Kopkamtib Toch interessant die transmigratie­ | oom, maar hoe dat nu precies zit. j zal voor ons en voor Jaspars wel j altijd een raadsel blijven. Volgens Jaspars was de oom van mevrouw Warnaen een regionale politieke j figuur. Hij kan zich nu niet meer herinne­ j

isaiH

s

(i

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen