Ad Valvas 1978-1979 - pagina 201

AD VALVAS — 15 DECEMBER 1978

Maandag bijzonder colloquium

in Natuurkundig

Laboratorium

te om in dat kader zelf een voor­ stel te doen voor een evaluerend onderzoek naar de energievoorlich­ ting in ons land. „Vooral zal het dan gaan om inhoudelijke evalua­ ties op grond van fysische argu­ menten zoals die door de verschil­ lende instanties worden gebruikt. Een dergelijk voorstel moet natuur­ lijk wel door de fakulteitsraad wor­ den aanvaard als passend binnen de eigen projekten. Maar ik denk dat, nu er een medewerker zal wor­ den aangetrokken voor de bestude­ ring van de sociaal­economische aspekten van de energieproblema­ tiek, men in principe daar wel voor open kan staan en dat er op kleine schaal voor zoiets wel plaats is." Zijn 6i^ strukturele kontakten tus­ sen de sociale fakulteit en W N op het terrein van het energie­ vraagstuk? Boeker: „Nee, die zijn er niet. Wel heeft prof. G. Kuypers een aantal jaren geleden een bijvak of studiegroep voor tweedejaars po­ liticologen gehad, waarin de ener­ gienota van Lubbers werd geanaly­ seerd. Ik heb er toen op zijn ver­ zoek aan meegewerkt dat er ook een paar studenten uit mijn hoek aan meededen om de fysische en chemische kanten ervan te bestu­ deren. Maar dat was een inciden­ teel kontakt."

Toekomst zonder kernenergie mogelijk, gelooft natuurkundige prof. Boeker Een toekomst zonder kernenergie. Geen verschrikkelijke kernwapens meer en gebruik van alternatieve energievormen om de behoefte te dekken. Is dat allemaal mogelijk? De natuurkundige prof. dr. E. B oeker aan de VU gelooft er heilig in. Maandag 18 december, 's middags om vier uur, geeft hjj in het Natuurkundig Laboratorium voor doctoraal­studenten natuur­ kunde en verder alle studenten die er belangstelling voor hebben een bijzonder colloquium. Daarop zal hq aangeven dat het anders moet in de wereld van vandaag en dat dat vermoedelijk best kan als er eerst maar een zelfde intensieve studie Vfordt gemaakt als die welke de voorstanders van het gebruik van kernenergie al achter zich hebben liggen, maar dan een waarbij van andere energievormen wordt uitgegaan. Boeker: „Ik wil in het colloquium twee dingen naar voren brengen. Het eerste is dat het logisch en po­ litiek onmogelijk is om kernenergie vreedzaam toe te passen zolang je kernwapens toelaat. Ik denk dat je dat betrekkelijk waardevrij en met harde argumenten kunt aantonen. Het tweede is dat je, als je alle kernwapens hebt uitgebannen, er zeker van moet zijn dat niet een land in het geheim toch kern­ wapens blijft produceren. Daarom heb je een heel strak kontrole­ systeem nodig. Maar dat betekent dat staten, maar ook de burgers, een behoorlijk stuk vrijheid, beslis­ singsmacht, moeten inleveren. En dan wordt het een kwestie van af­ wegen. Wil je een vreedzame toe­ passing van kernenergie plus die on­ vrijheid, een gecomputeriseerd le­ ven, of moet je zeggen: dat is het mij niet waard, ik neem dan liever genoegen met een wat lager kon­ sumptieniveau?" Prof. Boeker kiest voor het laatste. Hoe komt hij er toe om een col­ loquium te geven over een onder­ werp als dit? In de regel krijgen de studenten natuurkunde een behan­ deling van algemeen­fysische za­ ken voorgeschoteld die vrij recht­ streeks met hun studie te maken hebben. Boeker: „Ik heb me nogal verdiept in het onderwerp kernenergie en kernbewapening en nagedacht over de sociaal­politieke implicaties die daar aan vast zitten. De afgelopen maand is in Wenen een kleine in­ ternationale ronde­taïelkonferentie over de vreedzame toepassing van kernenergie gehouden, georgani­ seerd door het Internationale In­ stituut voor Sociale Wetenschappen, dat daar is gevestigd. Het geld er­ voor werd door de Unesco be­ schikbaar gesteld. Ik woonde die konferentie bij als Nederlands ver­ tegenwoordiger op uitnodiging van de Unesco­Nederland (voorzitter daarvan is mej. dr. Marga Klompé, red.) en hield er een lezing. Omdat

\.m^­*­

ik zo dus nogal met het onderwerp bezig was, leek het mij zinvol om ooi de studenten ervan mee te la­ ten profiteren."^)

Winst Even is het trouwens nog een dis­ kussiepunt geweest of prof. Boeker da konferentie wel mocht mee­ maken. Boeker: „Mijn stelling is dat er eigenlijk geen vreedzame toe­ passing van kernenergie kan be­ slaan als niet tegelijkertijd de men­ selijke vrijheden belangrijk worden ingeperkt. In feite stelde ik het kon­ terentiethema ter diskussie. De strekking van de hele internationale

door Jan van der Veen diskussie is totnutoe „kernenergie, da's goed voor u" en iedereen die er anders over denkt begaat een misstap. Maar de voorbereidings­ commissie heeft uiteindelijk toch besloten ook een paar tegenstanders uit te nodigen. Er waren negen deelnemers plus een vijftal waar­ nemers." „Het is een winstpunt dat nu ook mensen die van de hoofdstroom af­ wijkende opvattingen huldigen se­ rieus worden genomen. In het begin van de konferentie stonden voor­ en tegenstanders met een zeker wantrouwen tegenover elkaar. Maar men groeide naar elkaar toe in de zin dat men eikaars standpunt kon begrijpen." „Er werd steeds door de tegenstan­ ders van mijn standpunt gevraagd: wat is dan je alternatief? Hoe moet de wereld draaien zonder kern­ energie? Ik heb gezegd: daar wil ik wel een antwoord op geven, maar ik heb er wel zes miljoen dollar voor nodig. Waarom? Om­ dat alle studies pro kernenergie, ook niet verwachten van iemand die gedetailleerd beschrijven hoe je = die zoiets in zijn vrije tijd schrijft." met kernenergie kunt werken en „De pro­kernenergiescenario's — hoe je de toepassing ervan kan in­ sommige met meer, andere met voeren, ook zo'n zes tot tien mil­ minder kernenergietoepassing en joen dollar hebben gekost. Anders idem economische groei enzo­ moet het voor degenen die kern­ \oort —, daarvoor zijn uit alle ge­ energie afwijzen blijven bij het uit­ industrialiseerde landen twee des­ zetten van een paar grote lijnen, kundige topfunktionarissen van die grotendeels in hun vrije tijd zijn ministeries, rekeninstituten, plan­ ontworpen. Zij worden immers bureaus aan het werk geweest. Uit nauwelijks gefinancierd." de verschillende plannen zijn die scenario's ontstaan. Zoiets zou je dus ook moeten doen voor het op­ Grote instemming zetten van scenario's zonder kern­ Boekers idee voor alternatieve stu­ energie. Een scenario is binnen een dies vond grote instemming bij de jaar of twee te realiseren. Mensen konferentiegangers. „Ik heb voor­ uit Oost en West en de ontwikke­ gesteld dat hier een taak ligt voor lingslanden zouden er bij betrokken de Unesco. Die zou die studies mo­ moeten worden." gelijk moeten maken," zegt hij. Het Op de konferentie in Wenen bleek voorstel zou aan de Unesco worden het grootste probleem te liggen in de doorgegeven, zo werd besloten. verschillende opvattingen tussen de deelnemers/waarnemers uit Oost en West. Boeker: „In Oost­Europa gelooft men onvoorwaardelijk in weten­ schap en techniek. Blindelings. Dat heeft Marx hen tenslotte geleerd. Wetenschap en techniek kunnen volgens hen altijd goed worden ge­ bruikt. Fouten daarbij worden ver­ oorzaakt door het maatschappelijke systeem, zeggen ze, en dat is in hun visie het kapitalistische. Over kern­ energie en haar toepassing bestaat daar dan ook geen enkele twijfel." „Een Roemeen op de konferentie zei: „Hoe moet dat dan met de ontwikkelingslanden? Zonder kern­ energie blijven de mensen daar met honger kampen." Toen heb ik ge­ zegd: „Daar ligt het niet aan. Het ligt aan het feit dat al die kleine boertjes van hun land zijn verdre­ ven, opgeslokt door grote boeren, zodat ze naar de steden moesten trekken, waar ze vervolgens honger lijden, omdat ze geen land meer Hoe zou dat onderzoek, als het geld hebben om hun eigen groente te ervoor eenmaal beschikbaar is, verbouwen." Die Roemeen vertolk­ te het officiëële regeringsstandpunt. moeten worden aangepakt? Daarmee werd duidelijk dat vooral „Ik stel me voor dat je een aantal tegenstanders van het kernenergie­ ook in het politieke veld oneigen­ lijke argumenten worden gebruikt." gebruik die algemene waardering genieten de kans geeft er allereerst een scenario voor te maken. En wanneer dat voldoende is opgezet, Energie­onderzoek kan je aan de uitwerking ervan op de VU beginnen. In Nederland is er bij­ voorbeeld al een dergelijk scena­ Aan de VU vindt eigenlijk nauwe­ rio ontwikkeld door Theo Potma lijks energie­onderzoek plaats. De voor de Vereniging Milieudefensie, mogelijkheden ervoor zijn trouwens maar alleen gericht op ons eigen ook onvoldoende. De technische land: „Energiebeleid met minder hogescholen zijn er beter voor ge­ ri'.iko". Internationale repercussies ëquipeerd. Volgens prof. Boeker komen er niet in voor. Dat kun je zouden natuurkundigen aan de VU

We rkgroep polemo logie

echter wel bijvoorbeeld evaluaties kunnen gaan maken van de maat­ schappelijke gevolgen van kern­ energie en de sociale kosten ervan. Vorig jaar diende hij voorstellen in voor een kleine reorganisatie bij natuurkunde. Wat is daarvan ge­ worden? Boeker: „De fakulteitsraad W N heeft een plan geaccepteerd om ge­ durende twee jaar een medewerker aan te trekken die zich zal gaan be­ zighouden met de sociaal­econo­ mische aspekten van energie­ problemen. In samenwerking met de subfakulteiten zal hij een onder­

Na de kerst start de werkgroep po­ lemologie aan de VU (docent drs. B. Oostenbrink) een semester over het onderwerp waarover het in dit artikel gaat onder het motto „Kern­ energie en non­proliferatiebeleid" (al eerder in Ad Valvas aangekon­ digd). Namens de fakulteit W N zit prof. Boeker in het bestuur van de werkgroep. Ik vraag hem of mijn indruk juist is dat de polemologie (een bijvak dat elke student kan volgen) aan de VU ruimer wordt opgevat dan als de wetenschap van oorlog en vrede die zoekt naar de oorzaken van oorlog tussen staten en de voorwaarden voor vrede, zo­ als de enige tijd geleden afgetreden Groningse hoogleraar mr. B. V. A Roling het uitdrukt. De Delftse oud­hoogleraar in de economie dr. W. J. van de Woestijne pleitte in een artikel in NRC­Handelsblad (april) voor verruiming van het on­ derzoeksveld: polemologie moet zijn een algemene theorie van strijd en samenwerking. Boeker: „Ja, dat is zo. Het is in feite iets dat de werkgroep polemo­ logie altijd voor ogen heeft ge­ staan. Het onderzoek van Gerrit Faber over de relatie tussen de Europese Gemeenschap en de ont­ wikkelingslanden, dat nu net met

Voorstel voor alternatieve studies kreeg internationale instemming wijsprogramma hierover gaan star­ ten. Er is een benoemingscommis­ sie voor geïnstalleerd, maar die heeft nog niet vergaderd." Een beetje energie­onderzoek is er wel aan de VU. „Aan de subfakul­ teit natuurkunde is een onderzoek begonnen naar de opslag van wa­ terstof in metalen. De VU heeft een lector vaste stoffen (dr. R. Griessen, red.), die er een of twee medewerkers op heeft gezet. Het is een specifiek onderzoek naar het probleem hoe waterstof als dra­ ger van energie kan worden opge­ slagen." (Als je bijv. in de Sahara zonne­energie wint, heb je vervoer nodig naar plaatsen waar die goed kan worden gebruikt; die zonne­ energie kan worden vastgehouden door waterstof, die via de elek­ trische stroom uit water van de zuurstof kan worden afgezonderd.)

Wetenschap samenleving

en

De vorige maand heeft de univer­ siteitsraad op Boekers voorstel aan de kriteria om voor een tijdelijke onderzoekersplaats uit de universi­ taire beleidsruimte onderzoek in aanmerking te komen een nieuw toegevoegd. Voortaan kunnen er ook plaatsen worden uitgedeeld voor onderzoeksprojekten op het terrein van wetenschap en samen­ leving. Prof. Boeker speelt met de gedach­

een proefschrift is afgerond, is bin­ nen de werkgroep gestart met een plaats uit de beleidsruimte onder­ zoek." (Het onderzoeksprojekt van de werkgroep stoelt op een breed gericht multidisciplinair plan waar­ , van de kern is de positie van het integrerende' WestnEuropa in de Oost­West­ en in de Noord­Zuid­ relaties. Gerrit Faber promoveert vandaag, 15 december, op het proefschrift: „D Europese Ge­ meenschap en ontwikkelingssamen­ werking: praktijk, motieven en perspektieven voor integratie".) Totnutoe hebben zich zo'n twintig studenten voor het semester over „Kernenergie en non­proliferatie­ beleid" van de werkgroep polemo­ logie aangemeld. Merendeels zijn het politicologen. De belangstelling vanuit de bèta­hoek is gering: één wiskunde­student. Misschien geeft het colloquium van prof. Boeker aanstaande maandag nog een im­ puls voor een grotere deelname vanuit de bèta­richtingen . . . ') De bijdrage van prof. Boeker aan de konferentie, getiteld „Nuclear Energy and Nuclear Weapons, a socio­political argument to abolish nuclear power" wordt in april/mei volgend jaar uitgegeven door de in Engeland gevestigde Pergamom Press. Het Weense instituut heeff een kontrakt piet deze drukker, dat waarborgt dat publicaties snel in druk verschijnen, zodat ze met­ een in de internationale diskussies kunnen meespelen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen