Ad Valvas 1978-1979 - pagina 151

AD VALVAS — 17 NOVEMBER 1978

Geschiedenisstudenten van Merlijn organiseren 'Geschiedenis en 'Bevrijding'

kongres

over

Geschiedenis en bevrijding

Geschiedenis in dienst van naar emancipatie strevende groepen AI vele jaren doet een aantal historici in ons land onderzoek naar de gescihedenis van de arbeidersbeweging vooral om daarmee de vakbonds­ stryd van nu te ondersteunen. Van recenter datum is het onderzoek van vrouwen naar de positie van hun sekse­genoten in het verleden om zo de vrouwenemancipatie impulsen te geven. Het is immers makkelijker om voor verbetering van je positie te vechten als je weet hoe die historisch gegroeid is. Groepen studenten, maatschappelijk werkers en buurtbewoners pluizen na hoe de geschiedenis van een bepaalde stadsbuurt eruit ziet om zo de politieke bewustwording van de buurtbewoners te vergroten. En in het politieke vormingstheater worden steeds meer historische stukken opge­ voerd om het publiek een beter zicht te geven op de maatschappelijke pro­ blemen van het huidige moment. Er zgn nog veel meer terreinen, waarop een verbinding tot stand begint te komen tussen enerzijds onderzoek van het verleden en anderzgds het streven naar maatschappelijke verandering en emancipatie: homoëmancipatie, anti­militarisme, de emancipate van de werkende jongeren en de aanpak van het werkloosheidsprobleem. De organisatie van geschiedenis­ studenten aan de Vrije Universiteit „Merlijn" denkt al enkele jaren na over het belang van de geschied­ wetenschap voor de maatschappij van dit ogenblik. Twee jaar gele­ den organiseerde Merlijn een kon­ gres over het engagement van de historicus, die beslist geen waarde­ vrij ambacht beoefent: op zijn wijze van wetenschapsbeoefening werken politieke vooronderstellingen in. Ging het bij dit kongres vooral om een theoretische benadering van een grotere wetenschappelijke en maatschappelijke oriëntatie voor de historicus, deze maand organiseert Merlijn een kongres, waarin zij de praktijk van een maatschappijge­ richte emancipatorische geschied­ beoefening centraal stelt. Onder het motto „Geschiedenis en Bevrijding" zullen op vrijdag 24 november ver­ schillende vormen van historisch onderzoek aan de orde komen, die expliciet gericht zijn op de onder­ steuning van naar emancipatie stre­ vende groepen: organisaties van ar­ beiders, de vrouwenbeweging, de homobevrijdingsbeweging, protest­ bewegingen en actiecomité's, die zich inzetten voor verbetering van leef­ en werkomstandigheden, (zie programma). In een kongresmap en in Interme­ diair (van 3 november) gaan de organisatoren van het kongres uit­ voerig in op de verschillende ma­ nieren van geëngageerde geschied­ beoefening die er bestaan en be­ schrijven ze enkele voorbeelden van geëngageerde geschiedschrijving. In een interview, dat wij met Luuk Brug, Marten van Harten, Johan Sturm en Friso Wielenga hadden, praatten we daar nog wat over door en verder ook over de universi­ taire opleiding tot historicus.

Niet­selectief engagement De niet op emancipatie gerichte voim van engagement bij de ge­ schiedbeoefening noemen de vier het „niet­selectieve" engagement. Historici van deze richting, nume­ riek de sterkste groep, benadruk­ ken, dat het h? den historisch be­ paald is. Kennis van het verleden is een absolute voorwaarde voor be­ grip van het heden. Voordat men bijvoorbeeld op een zinnige ma­ nier politiek bezig kan zijn moet men de geschiedenis bestudeerd hebben.

door Jaap

Kamerling

tie onderzoeken"). Als voorbeeld van niet­selectief engagament noe­ men de organisatoren: onderzoek van de Weimar­republiek is nodig voor een juiste waardering van re­ cente ontwikkelingen in de bonds­ republiek.

Struktuurgericht engagement Een meer selectieve benadering vinden zij het „struktuurgerichte" engagement. De benadering ver­ schilt van de niet­selectieve hierin, dat een duidelijke keuze gemaakt wordt voor verandering van de maatschappelijke struktuur. Uit­ drukkeiyk wordt hier de zijde van de onderdrukte groepen in de maatschappij gekozen. Het gaat de historici van deze richting erom een verantwoorde analyse te geven van de onderdrukking en uitbuiting van de ene sociale groep door de an­ dere. Door deze strukturen in het verleden bloot te leggen wordt in­ zicht verschaft in de strukturen van het moment en daarmee de instru­ menten voor verandering ervan. Vaak zullen deze historici zich tot het historisch materialisme beken­ nen maar er zijn natuurlijk ook andere beoefenaars van de struk­ turele geschiedenis. Het struktuur­ gerichte engagement wil een eman­ cipatorische funktie vervullen door het ontwikkelen van een historische totaalvisie: niet alleen studie van de arbeidersbeweging, de neger­ emancipatie of de vrouwenbewe­ ging. In ons land geldt de groep rond het Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis als de belangrijkste vertegenwoordiger van deze rich­ ting. Het adagium van één van hen prof. Th. van Tijn: „de waarheid emancipeert".

Selectief

len. Voor hen is primair van belang dat er gekozen wordt voor onder­ zoek van zich emanciperende en onderdrukte groepen. Elke methode die daarbij gebruikt kan worden is zinvol.

Participerend engagement Emotioneel voelen zg zich ook sterk aangetrokken tot de vierde vorm van het engagement, die in ons land nog maar met een kaarsje kan worden gevonden: „het participe­ rend engagement". Bij deze vorm van engagement wordt de keuze van het onderwerp en ook de werkwgze niet meer door de historicus alleen gedaan op ba­ sis van zijn engagement of politieke relevantie­criteria maar in overleg met de mensen voor wie het onder­ zoek bedoeld is en die het eigen­ lijk zelf moeten uitvoeren. In Engeland is deze vorm van People's history goed ontwikkeld. Vooral het tijdschrift History Work­ shop Journal getuigt daarvan. De workshops komen voort uit het ge­ schiedenisonderwijs op het Ruskin­ college, een kaderschool voor de Engelse vakbeweging en de Labour­ partij. Op dit college komen vooral aanstaande kaderleden met betrek­ kelijk weinig opleiding. De traditionele benadering van het geschiedenisonderwijs sloeg bij hen maar roatig aan en toen kwam de historicus Raphael Samuel op het idee de studenten hun eigen ge­ schiedenis te laten schrijven. Op die manier kwamen spontaan allerlei historische gegevens over arbeids­ omstandigheden naar boven. De Ruskin­studenten putten uit deze aanpak inspiratie om zelf archief­ onderzoek te gaan doen In Nederland is de wjikv/ijze van de VREK een voorbeeld van het participerend engagement. Deze or­ ganisatie is aktief op het gebied van buurtgeschiedschrijving. Zij stelt zich ten doel om het onder­

Het programma van het kongres op 24 november ziet er als volgt uit: 9.30—10.00 Opening van het kongres door Leen van der Wel, scholingsmedewerker van de Industriebond­NVV, over: Wat verwacht de vakbeweging van de universiteiten? 10.30—11.30 Ie serie lezingen zaal 8A­00 Miriam Elias: Vrouwengeschiedenis zaal 6A­04 Gerard van de Burgwal: Buurtgeschiedenis Spaarndam­ merbuurt/werkgroep VREK zaal 6A­05 Ruud Vreeman: Geschiedenis van een werkende jonge­ renorganisatie (NVV­jc) 11.30—12.30 2e serie lezingen zaal 8A­00 Suzanne van NordenVrouwengeschiedenis in het vor­ mingswerk voor en in het onderwijs aan vrouwen zaal 6A­04 Hieke Pars: Buurtgeschiedenisprojekt in een oude wijk in Rotterdam zaal 6A­05 Wim van der Linden: Het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis 12.30—13.30 Lunchpauze 13.30—14.30 3e serie lezingen zaal 8A­00 Suzanne van Norden: Vrouwengeschiedenis in het vor­ nis van de Nederlandse arbeidersbeweging" zaal 6A­04 Giel van Hooff: De Hellemonders schrijven hun Ge­ skiedenis zaal 6A­05 Rob Tielman: De aktuele betekenis van homogeschie­ denis 14.30—15.30 4e serie lezingen zaal 8A­00 Hugo Kijne: De geschiedenis van de studentenbeweging zaal 6A­04 Jack Hofman: Plan Oost, van grasland tot renovatie­ buurt (Groningen) zaal 6A­05 Ben Gales: werkgroep Geschiedenis Arbeidersbeweging Limburg 15.30—16.00 Theepauze 16.00—77.00 5e serie lezingen zaal 8A­00 Peter de Baan: Politiek Toneel en Geschiedenis in Ne­ derland zaal 6A­04 Ben Dankbaar: Geschiedenis van het anti­militarisme zaal 6A­05 Geert van der Kolk: het Projekt Kollektieve Voorzie­ ningen (PKV) 17.00—18.00 afsluitende lezing zaal KC ­07 (begane grond) Selma Leydesdorff: (On)mogelijkheden van emancipatorische geschiedbeoefening 18.00—20.00 Informctiemarkt/borrel/gelegenheid tot eten in de mensa

Nostalgie In Groningen is op verzoek vanuit de Oosterparkwijk op de universi­ teit een buurtgeschiedenisprojekt gestart, dat bovendien sterk multi­ disciplinair is gericht. Er is door de historici een boekje over de buurt uitgegeven, dat al drie drukken be­ leefde. Toch zjtten de Groninger historici nu een beetje in hun maag met het probleem wat zij nu ver­ der aan moeten met hun buurton­ derzoek. Voorziet zo'n boekje al­ leen in een soort nostalgische be­ hoefte of kan er nu echt iets van de

engagement

De derde benadering noemen de studenten van Merlijn het „selec­ tieve engagement". B epalend is de keuze voor een geschiedehis, die geschreven wordt vanuit het per­ spectief van een onderliggende groep. De vraag is hier niet wat zijn de strukturen, die maken, dat deze groep onderdrukt wordt. De vraag is: wat is de geschiedenis van deze groep en van de strijd, die zij gevoerd heeft. Wat kan zü daar­ Deze vorm van engagement heeft uit leren voor haar houding in de geon banden met aktiegroepen en politiek nu. men zal historici van deze richting dan ook niet gauw achter de bar­ De vertegenwoordigers van dit en­ ricaden aantreffen — wel achter de gagement zijn meer geïnteresseerd boistweringen van bibliotheekboe­ in politieke gebeurtenissen, in bio­ ken en archiefstukken. De benade­ " grafische gegevens, het verloop van ring is hier niet­selectief omdat niet stakingen, het fabrieksloon van de betrokkenheid bij bepaalde ac­ vrouwen en de schoffering van ho­ tuele problemen of het zich in mofielen dan in de maatschappe­ dienst stellen van zich emancipe­ lijke strukturen, waarbinnen deze rende groepen de aard van het we­ „evenementen" konden voorkomen. tenschappelijk werk bepaalt maar Deze benadering heeft het voordeel een algemeen en ongedifferentieerd van het oude verhalende karakter, besef van het belang van de ge­ dat hier weer aan de geschiedenis schiedenis voor de vraagstukken wordt teruggegeven. Dit in tegen­ van onze tijd. stelling tot het analytische en „ste­ riele" karakter van de struktuurge­ Deze vorm van legitimering van het richte benadering. wetenschapsbedrijf onderscheidt Het is overigens beslist niet zo, dat zich al gunstig van die van de per­ de „selectieven" de strukturen bui­ soonlijke interesse („ik vind de ten beschouwing zouden willen la­ middeleeuwen nu eenmaal interes­ ten. De studenten van Merlijn vin­ sant") of de zgn. binnenwetenschap­ den, dat beide vormen van engage­ pelijke („om de 19e eeuw te be­ inent elkaar juist^kunnen aanvul­ grijpen moet ik de Franse revolu­

De organisatoren van het kongres vlnr. John Sturm, Marten Friso Wielenga en Luuk Brug wijzend personeel van de basis­ scholen van verschillende Amster­ damse buurten te ondersteunen met adviezen en lesmateriaal voor het onderwijs in wereldoriëntatie. De leerlingen worden door op­ drachtjes gestimuicerrl om heden en verleden van de eigen liuurt te on­ derzoeken door ouders en groot­ ouders te interviewen. Bovendien kent de VREK een aantal werk­ groepjes van buurtbewoners, die de geschiedenis van hun buurt uit­ pluizen en voor het onderwijs ge­ schikt maken. VREK probeert daar­ mee te bereiken de volksbuurten hun gevoel van eigenwaarde terug te geven en hen de lust te ontne­ men zich aan te passen aan de middle class­waarden. De leerlin­ gen krijgen onderwijs, dat aan de omgeving van de school is aange­ past, en raken daardoor niet ver­ vreemd van de buurt, waarin zij wonen.,

van

Harten,

grond komen van verzet tegen de renovatieplannen van Den Haag, waarvan o.a. de voorgeschiedenis in het boekje staat beschreven. In Rotterdam is ook een buurtge­ schiedenisprojekt gestart maar dan geheel op initiatief van niet­histo­ risch gevormde welzijnswerkers in de buurt, die zelf het belang gingen inzien van kennis van de buurt­ geschiedenis in de buurt zelf. Toch kun je je ook hier afvragen waar nu eigenlijk de emancipatorische momenten zitten. Op het kongres komen van elk van deze drie buurt­ projektenmedewerkers hun verhaal doen en wordt gezamenlijk de vraag gesteld hoe je nu als his­ toricus verder kan werken met de buurtbewoners.

Buurtanecdotes Een belangrgk punt vinden de stu­ denten van Merlgn, dat je moet

proberen uit te stijgen boven een verzameling van buurtanecdotes, zeker als die vaak ook nog een wat nostolgich karakter hebben van „hoe gezellig het was". Vaak is er bij die buurtbewoners een weinig kritische kijk op hun situatie te be­ speuren, vinden zij en is er sprake van „vals bewustzijn" om het in marxe termen te zeggen. Je moet dan proberen de losse ervaringen >an de buurtbewoners te verbinden met inzicht in de maatschappelijke verhoudingen en andersom. Je krijgt op die manier een soort kor­ rektie vanuit de struktuurgerichte benadering op de evenementen­ geschiedenis (People's history). Op dit kongres gaat het erom een inventarisatie te maken vat^ Pro­ jekten als zojuist beschreven en de problemen, die eraan kleven. De bedoeling is nu meer greep te krij­ gen op mogelijke alternatieven voor de bestaande geschiedbeoefening. Veel studenten zijn ontevreden over die traditionele wetenschapsbeoefe­ ning en haken af of storten zich in activiteiten buiten hun studie Bij Merlijn vindt men, dat die onvrede binnen de studie zelf verwerkt moet worden door te streven naar alter­ natieven in de studie onder het motto (van het SRVU­lustrum in mei dit jaar) „organiseer je eigen studie". Mede daarom is nu dit kongres georganiseerd. Door een inventarisatie van alternatieve Pro­ jekten kan men straks beter be­ slagen ten ijs komen bij het formu­ leren van voorstellen voor onder­ werpen voor bijvoorbeeld docto­ raal­werkgroepen en trouwens voor het hele onderwijsprogramma. Ook bij het benoemingsbeleid kan

Vervolg op pagina 5 Advertentie

DIKS Autoverhuur bv v: Ostadestraat 278, Amsterdam­(Z). Telefoon 714754 en 723366 Fil.W:.deZwijgerlaan101 , . Télefoon183767, .400 nieu«(e luxe­ en bestelwagens . VKaaronder: , FORD'­ VW ­ SIMCA ­ OPEt ' NIEUWE . MERCEDES VRACHTWAGENS TOT 26, M3 EN 5 TON :y (groot en klein rijbewijs) Lage prijzen en studenten ' :; . . 10 procent korting ,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen