Ad Valvas 1979-1980 - pagina 191

AD VALVAS — 7 DECEMBER 1979

„De verdachte in het strafproces en vreemdelingen krijgen in onze rechtsstaat onvoldoende gelegenheid om mee te doen aan de beraadslagingen over hun eigen toekomst. Gevangenen moeten de meest normale rechten ontberen; hoe wil je dan nog van rechtsbescherming spreken?" dat is de mening van prof. Herman Bianchi van het Criminologisch Instituut aan de Vü. Strafrechtelijk vervolgden en ongewenste vreemdelingen die hun rechten onvoldoende beschermd weten, zouden volgens hem met de bedreigende overheid moeten kunnen onderhandelen vanuit een meer gelijkwaardige positie. Ze zouden naar een plek moeten kunnen gaan waar het taboe is voor hun vervolgers. Een vrijplaats dus. Bianchi sprak op het symposium over Binnenlands Asylrecht dat op vrijdag 30 november door het Criminologisch Instituut georganiseerd werd ter gelegenheid van het feit dat de criminologie nu een kwart eeuw aan de V ü wordt beoefend.

De initiatiefnemer van het Symposium, Herman Bianchi, heeft niet te klagen over gebrek aan belangstelling van de schrijvende pers, maar men mag wel betwijfelen of hij geslaagd is in zijn opzet om een groot aantal mensen van velerlei pluimage (uit allerlei (actie) groepen en organisaties) naar de Duif te trekken. De lezingen kregen nog belangstelling van zo'n 200 a 300 aanwezigen, maar de helft van hen kwam 's avonds niet terug om deel te nemen aan de plenaire diskussie. Mogelijke oorzaken daarvan zijn dat het programma een sterk wetenschappelijk karakter had — dit blijkt al uit de sprekerslijst — weinig compact was en veel te lang duurde. De meeste mensen zijn

Criminologisch instituut organiseerde symposium over Binnenlands

De vrijplaats als veelbelovend alternatief voor het Huis van Bewaring gen de overweging mee dat, „wat u hier vandaag bespreekt alleen op deze wijze kon geschieden in een rechtsstaat. Dat moet u goed voor ogen houden. Dat is dè grote vooronderstelling van dit symposium". Het symposium had in de eerste plaats een informerend k a rakter, waarbij de discussie niet centraal stond.

Geschiedenis Herman Bianchi, die zich al geruime tijd heeft ingezet om zijn ideeën over het binnenlandse asylrecht in ruimere kring ingang te doen vinden, gaf eerst een historisch overzicht in vogelvlucht van het asylrecht in West-Europa. Het beste voorbeeld bood Engeland, waar altijd een groot aantal asylplaatsen geweest is. Enkele van die plaatsen zijn tot vandaag toe bewaard gebleven, hoewel ze nu met meer als zodanig gebruikt worden. Voorbeelden zijn de kathedraal van Durham en de Munsterkerk van Beverly. In Nederland hebben in de Middeleeuwen kerken als asyl_ plaats gediend. Tijdens de Reformatie konden ook andere plaatsen als asylplaats dienen. Bekende enclaves waren Vianen en Culemborg. In de 17e eeuw ontstonden er zes vrijplaatsen in de Republiek, zoals er ook zes vrijplaatsen zouden zijn in Israël (O.T. Numeri 35, 1-15). De binnenlandse asylplaatsen van vroeger tijd stonden niet alleen ten dienste van vreemdelingen of politiek vervolgden, maar ook van degenen die een strafbaar feit hadden gepleegd, met uitzondering van de moord met voorbedachten rade. Het publiek strafrecht was tot plm. 1800 nog nauweUjks ontwikkeld. Vanuit de vrijplaats nu, konden vervolger en vervolgde onderhandelen over de oplossing van het conflict. Tijdens de Franse Revolutie is, met de komst van het strafrecht, het binnenlands asylrecht verdwenen. Het buitenlands asylrecht daarentegen is blijven voorbestaan. Men denke b.v. aan Oosteuropeanen die in West-Europa asyl zoeken of aan asylzoekers in buitenlandse ambassades m een aantal Zuidamerikaanse landen.

Eq uality of arms

In Engeland genoten veel kerken het privilege van asylrecht. De kathedrale kerk van Durham bijv. was er bekend. Indien asylzoekers (meestal delinkwenten) de klopper op de deur lieten vallen — die klopper is er nog (zie tekening) — dan werd het asyl officieel toegestaan.

Bianchi ziet in het binnenlands asylrecht een aanknopingspunt om te komen tot verreikende maatschappelijke vernieuwingen. Op zichzelf waardeert hij de in onze cultuur aanvaarde beginselen van de rechtsstaat. Maar: „Om ten volle te kunnen profiteren van het principe dat men altijd een beroep op een onafhankelijke rechter kan doen, moet men wel de weg kennen, men moet de taal spreken, men moet de sociale „know how" bezitten en men moet zich kunnen omringen door vrienden en magen ( = familie) om zich voor te bereiden op een deugdelijk verweer, indien men vervolgd wordt".

tenslotte niet (meer) gewend om zo lang ,ruim 12 uur ) op een ongemakkelijke houten bank in een kille kerk te zitten. Behalve Bianchi waren de volgende sprekers op het symposium te beluisteren: Mgr. H. C. A. Ernst, bisschop van Breda, Ruud Huysmans, hoogleraar aan de katholieke theologische Hogeschool te Amsterdam, Uwe Wesel, hoogleraar aan de Freie Universität te Berhjn, en Willem, van Bennekom, advocaat en procureur te Amsterdam. In zijn openingswoord gaf prof. I. A. Diepenhorst de aanwezi-

En er zijn twee categorieën m onze cultuur die op een verminderde wijze toegang hebben tot de zegeningen van de rechtsstaat. Dit zijn de vreemdelingen en de streifrechtelijk vervolgden. Vreemdelingen kennen vaak de weg niet en ook strafrechtelijk vervolgden hebben onvoldoende gelegenheid om hun verweer optimaal voor te bereiden. Ze zitten opgesloten in Huizen van Bewaring, losgemaakt uit hun dagelijkse leefverbanden, terwijl hen vele mensenrechten ontnomen zijn. Mensenrechten

nCRUAN

Asylrecht

Lidwien

Marcus

die, steeds opnieuw in de geschiedenis (van de Amerikaanse Bill of Rights tot en met de slotakkoorden van Helsinki) onvervreembaar werden verklaard. Toch werd steeds een uitzondering gemaakt voor de strafrechtelijk vervolgden. In een vrijplaats behoudt de vervolgde, anders dan in het Huis van Bewaring, zijn menselijke waardigheid. De vervolgde kan zich met vrienden omringen om zich voor te bereiden op de oplossing van het conflict. Beide partijen, vervolger en vervolgde, blijven ten aanzien van het rechtsgeding in een .,equality o£ arms". Die gelijkheid is voor Bianchi noodzakelijk voor een behoorlijke rechtsontwikkeling. Het asylrecht ziet hij dan ook als een ondersteuning van de rechtsstaat. „Het asylrecht komt juist tegemoet aan de onvolkomenheden van de huidige rechtsstaat."

Hij gaf voorbeelden van egalitaire samenlevingen, die men het meest aantreft onder de jagersvolken, waarin geen autoriteit bestaat en waarin de conflicten die zich voordoen in overleg worden opgelost. Er bestaat geen centrale instantie die de rechtspraak ter hand neemt. In principe staan een samenleving twee mogelijkheden open om conflicten op te lossen: die van de beslechting en die van de beslissing. De eerste acht hij beter omdat ze berust op een „eens-worden" van de strijdende partijen. „De beslissing, daarentegen, is een instrument tot het instandhouden van heerschappij en autoriteit in rechtssamenlevingen."

De vrijplaats en de vrije staat Willem van Bennekom sloot de sprekersrij en behandelde enkele actuele juridische aspec-

Bianchi: 'Ons strafrecht, dat is geen recht' De vraag lag voor de hand, en werd dan ook naar voren gebracht, of met de erkenning van het asylrecht de strafrechtspleging niet in het gedrang komt. Het antwoord van Bianchi op die vraag was kort en duidelijk: ,.Ik hoop dat het hele strafrecht binnen afzienbare tijd tot het verleden zal behoren, want ons strafrecht, dat is geen recht!" Mgr. Ernst had maar weinig tijd nodig om zijn standpunt uiteen te zetten. Hij belichtte vooral de pastorale kant van het onderwerp. De zin van het asylrecht lag voor hem in de verdediging van het menszijn en de erkenning van dat recht zou een overwinning zijn op de onbarmhartigheid van onze samenleving. Een andere spreker die het onderwerp vanuit het katholiscisme benaderde w^as Ruud Huysmans. Hij ging in op de canoniek-rechtelijke kant van de zaak. Het canoniek recht kent nl. een rechtsregel 1179: „het kerkgebouw geniet asylrecht, zodat schuldigen, die daartoe hun toevlucht hebben genomen, niet daaruit getrokken kunnen worden, tenzij de noodzaak dringt, zonder toestemming van de bisschop of tenminste van de verantwoordelijke priester (rector) van dat kerkgebouw". Huysmans gmg ervanuit, dat de kerk zich niet beschouwde als een staat in (of boven) de staat. De katholieke kerk erkent het gezag en de zelfstandigheid van de staat. (Dit is in elk geval in strijd met de opvatting van minister De Ruiter, die onlangs verklaarde — op een bijeenkomst van de Stichting Subsidiëring Kerkenbouw (SSK) — dat de erkenning van het binnenlands asylrecht zou leiden tot een nieuwe competentiestrijd tussen Kerk en Staat.) De erkenning van het kerkelijk asylrecht lag voor Huysmans in de erkenning van de godsdienstvrijheid die zich niet alleen uitstrekt tot het strikt godsdienstige. Uwe Wesel besprak de rechtsantropologische aspecten van het binnenlands asylrecht. Hij vergeleek verschillende soorten culturen met betrekking tot hun wijzen van het oplossen van conflicten. •

ten van het binnenlands asylrecht in zijn verhaal onder de veelzeggende titel: „De vrijplaats en de vrije staat." In het geldend recht biedt art. 123 van het Wetboek van Strafvordering een aanknopingspunt voor de erkenning van vrij-

„eindeloze" godsdienstoefening in dit verband een oplossing biedt. „Kan er dan nog wel van een godsdienstoefening gesproken worden," zo vroeg Van Bennekom zich af, en „wie maakt uit wanneer er nog sprake is van een godsdienstoefening?". Hieromtrent bestaat dus rechtsonzekerheid. Met betrekking lot art. 193 van de Gemeentewet ging Van Bennekom de mogelijkheid na die de gemeenten hebben om bijv. ten aanzien van vreemdelingen een zelfstandig beleid te voeren. (Art. 193 GW bepaalt dat plaatselijke verordeningen niet treden m hetgeen van algemeen Rijks- of provinciaal belang is.) De gemeenten zouden volgens hem moeten experimenteren met de vrije ruimte die hen gelaten wordt inzake het vreemdelingenbeleid, vooral in gevallen waarin vreemdelingen zich niet melden. Van Bennekom maakte, i.t.t. Bianchi, een groot verschil t u s sen een vreemdeling, die asyl zoekt en degene die van strafbare feiten wordt verdacht. „Vreemdelingen zoeken asyl omdat ze in hun eigen land worden vervolgd vanwege omstandigheden die hun identiteit uitmaken (politieke overtuiging, religieuze opvatting). Hun vervolging (persecution) is daardoor anders van aard dan die van degenen die van strafbare feiten worden verdacht. Hun vervolging (prosecution) heeft geen betrekking op hun identiteit als zodanig. Van Bennekom wil de laatsten. degenen die strafrechtelijk vervolgd worden, niet dezelfde ruimte geven om te onderhan-

i)

I r f

(

7/

Bianchi

plaatsen. Dat artikel houdt een arrestatieverbod in met betrekking tot een aantal localiteiten waarin activiteiten plaatsvinden die in overeenstemming zijn met het doel van dat gebouw. Het gaat hier om gebouwen die bestemd zijn voor de vergaderingen van de vertegenwoordigende lichamen, voor de terechtzittingen en voor godsdienst oefeningen. De ratio van deze bepaling is echter puur functioneel. Het gaat om het ordelijk verloop van de genoemde activiteiten. De bepaling heeft ook slechts betrekking op de duur van die activiteiten en niet op de gebouwen als zodanig die — zoals in het canoniek recht — bescherming zouden bieden. De derde beperking in deze bepaling betreffen de gevallen van betrappen op heterdaad. Alleen de godsdienst oefening biedt hier misschien een opening. De vraag is echter of een

delen als de vreemdeling, al zou de verdachte wel meer ruimte moeten krijgen voor overleg. Hij kwam hierbij echter nog niet tot concrete suggesties. De discussie met betrekking tot de vrijplaats zou zich volgens Van Bennekom niet moeten beperken tot de eng juridische kant van de zaak. De kern van het probleem wordt dan niet geraakt. Velen pleiten volgens hem wel voor een verbetering van de rechtsbescherming, maar verder vindt men dat alles bij het oude moet blijven, dat de koopkracht gehandhaafd moet blijven, dat de atoombewapening en de kernenergie onvermijdelijk zijn en dat Nederland vol is. „Vrijplaatsen zijn wel een middel om een betere maatschappij te bereiken, maar uit-

Vervolg v<m pagina 11

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen